با افزايش دامنه شبهات ديني، فكري و اعتقادي در رسانهها و به ويژه شبكههاي مجازي، بازنگري در كاركرد ساعات آموزش دروس معارف و اخلاق اسلامي در دانشگاهها آن هم در آستانه آغاز سال تحصيلي جديد ضروريتر از پيش به نظر ميرسد، با اين وجود اين دروس سالهاست دچار رخوت شدهاند و بيماري تكراري شدن و متناسب با شرايط روز نبودن محتواي آنها به حوزه تأمين اساتيد و سياستگذاري آموزشي و پژوهشي، ارزيابي و تأمين منابع سرايت كرده است. این ضعف به وزارت علوم فرصت داده است تا در اقدامی شبههبرانگیز پرسشنامههایی را درباره جذاب بودن یا نبودن این دروس در بین دانشجویان توزیع کند!
بيش از يك دهه از بازنشستگي و ازكارافتادگي دروس معارف و اخلاق اسلامي در دانشگاهها و مراكز آموزش عالي به شيوه مرسوم ميگذرد، با اين حال كمتر كسي به فكر تجديد قواي اين دروس و بهروزرساني آنهاست. نتيجه اينكه ساعات آموزش معارف در دانشگاهها، به اين صورت طي ميشوند كه حضور دانشجو در آنها جدي گرفته نميشود، مطالب بيان شده در اين كلاسها تكراري و كسالتآور است. اغلب اين كلاسها به صورت مونولوگ و استادمحور اداره ميشوند، به همين دليل به رغم ظرفيت آنها در پويايي، از اين مشخصه برخوردار نيستند و در رعايت نشدن نسبت استاندارد استاد به دانشجو ركورددار هستند. منابع معرفي شده در كلاسها محدود و محتواي اين منابع جذابيت و گيرايي ندارند و سالها بدون تغيير باقي ماندهاند. اساتيد اين دروس به حداقلهاي ارائه مطلب در كلاسها اكتفا كردهاند و قدرت بيان و ابتكار عمل در ورود و نتيجهگيري و خروج از بحث را ندارند. كمتر استادي در اين رشته حاضر به طرح بحث در كلاسهاي معارف و اخلاق اسلامي است و به دليل ملاحظات سياسي يا مواجهه با هيجان جواني از اين مسئله ميپرهيزند اما نقطه عطف مصائب ساعات آموزش معارف و اخلاق اسلامي در دانشگاهها، معرفي اساتيدي براي ارائه اين دروس با تحصيلات غيرمرتبط است.
ترميمكننده معدل !دروس معارف و اخلاق در دانشگاهها به دروسي نمرهبيار و ترميمكننده معدل، تنزل مقام داده شدهاند و ارزيابي آنها هم به اين صورت انجام ميشود كه چند پاراگراف از منابع معرفيشده به صورت قرارداد بين استاد و دانشجو براي آزمون پايان ترم تعيين ميشود!
در مقابل جوانان اغلب دانشجو در معرض انواع شبهات در رسانههاي مختلف و به ويژه شبكههاي اجتماعي قرار گرفتهاند؛ شبهاتي كه بنيان اعتقادي و فكري قشر تحصيلكرده را دنبال ميكند و در ايجاد ترديد در زمينه اصل انقلاب و مباني نظام هم حالت تهاجمي به خود گرفتهاند.
اين در حالي است كه طبق آخرين مطالعات انجام شده هر دانشجو به طور متوسط هر سال به اندازه گذراندن 24 واحد درسي زمان براي حضور در فضاي مجازي سپري ميكند، يعني در معرض تهاجمات اعتقادي قرار دارند. به بيان ديگر فرصت آموزش دروس معارف در دانشگاهها و رفع ابهامات و شبهات دانشجويان در يك فضاي علمي و مبتني بر منطق به راحتي از دست ميرود.
از سوي ديگر طبق برنامهريزي اخير سياستگذاران حوزه آموزش معارف ديني و اسلامي در دانشگاهها، پنج نمره از مجموع نمرات ارزيابي پايان ترم دانشجويان به آموزش مجازي اختصاص پيدا كرده است و اين يعني محدود كردن هرچه بيشتر اين دروس.
اين آموزش مجازي نيز به اين شكل برگزار ميشود كه شش استاد براي دانشجويان سراسر كشور يكي از موضوعات روز جامعه را مورد نقد و بررسي قرار ميدهد و اين يعني ريختن آب پاكي مشاركت دانشجو در فرايند آموزش.
اين همه درس با كارايي پايين گفتني است بعد از تشكيل ستاد انقلاب فرهنگي در اوايل براي پيشبرد انقلاب علمي و فرهنگي در سطح آموزش عالي، دروس اعتقادي و ديني براي دانشجويان در دورههاي مختلف تحصيلي مدنظر قرار گرفت. از سوي ديگر و براساس بند 9 از ماده 3 مصوبه جلسات 324-322 شوراي عالي انقلاب فرهنگي، در حال حاضر نظارت بر كيفيت ارائه دروس معارف اسلامي و ارزيابي گروههاي معارف برعهده نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري دردانشگاهها (معاونت امور دفاتر، اساتيد و مبلغان) قرار دارد و بر اساس مصوبه 249 جلسه مورخ 1370/4/11 شوراي عالي انقلاب فرهنگي گروه معارف اسلامي در هر دانشگاه زير نظر معاون آموزشي انجام وظيفه خواهد كرد.
در نهايت و به منظور فراهم آوردن زمينههاي يكسانسازي سرفصل و محتواي دروس معارف اسلامي و اجراي هماهنگ آن در دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي كشور و همچنين تعيين جايگاه گروه معارف اسلامي در نظام تشكيلاتي و سازمان اداري و آموزشي دانشگاهها، دستورالعمل اجرايي دروس معارف اسلامي به شماره 22/7985 مورخ 84/8/16 شوراي عالي انقلاب فرهنگي تصويب شد. شوراي عالي انقلاب فرهنگي در جلسه 542 مورخ 83/4/23 ) به پيشنهاد وزارت علوم، تحقيقات و فناوري (نامه شماره 2/2296 مورخ 83/3/23 ) عناوين سرفصل دروس معارف اسلامي را تصويب كرد كه انديشه اسلامي 1 (مبدا و معاد) و 2 (نبوت و امامت)، انسان در اسلام، حقوق اجتماعي و سياسي در اسلام، فلسفه اخلاق (با تكيه بر مباحث تربيتي)، اخلاق اسلامي (مباني و مفاهيم )، آيين زندگي (اخلاق كاربردي)، عرفان عملي اسلام، انقلاب اسلامي ايران، آشنايي با قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران، انديشه سياسي امام خميني (ره)، تاريخ فرهنگ و تمدن اسلامي، تاريخ تحليلي صدر اسلام، تاريخ امامت، تفسير موضوعي قرآن و تفسير موضوعي نهجالبلاغه از آن جمله هستند.
همچنين گذراندن حداقل چهار واحد از دروس مزبور براي دانشجويان دورههاي كارداني و حداقل 12 واحد براي دانشجويان دورههاي كارشناسي، كارشناسي ارشد پيوسته و دكتراي حرفهاي الزامي است و سرفصل دروس مزبور پس از تصويب در شوراي اسلامي شدن مراكز آموزشي به دانشگاهها و مراكز آموزش عالي ابلاغ ميشود.
