هر چند تعداد زنان به مردان معتاد يك به 10 است اما سرعت رشد اعتياد در ميان زنان و بازتاب آسيبهاي اجتماعي آن موجب شده است تا مسئولان بابت زنانه شدن اعتياد ابراز نگراني كنند. به گفته وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي خط شيوع اعتياد در زنان از 4 درصد در گذشته به 10 درصد رسيده است. درصدي كه معاون زنان و خانواده رياست جمهوري را هم به ابراز نگراني واداشته است. رشد قابلتأمل اعتياد در زنان جامعه در حالي است كه مسئولان مربوطه تنها به ارائه آمار و ارقام بسنده كردهاند و برنامهاي جدي براي نجات زنان از ورطه اعتياد در ميان هشدارها و ابراز نگرانيهاي مسئولان امر شنيده نميشود. آن هم در شرايطي كه با راهيابي 17 زن به مجلس، انتظار جامعه زنان براي حل معضل آسيبهاي اجتماعي زنانه بيش از پيش است.
مادر، خواهر يا دختر؛ هر كدام از اينها نقشي محوري در خانواده ايفا ميكنند و اگر آسيب ببینند خانواده و به تبع آن جامعه با چالشهاي فرهنگي و اجتماعي جدي مواجه خواهد شد. به همين خاطر كافي است تا زنان يك جامعه را تغيير دهند با چنين تغييري حتي تغيير در نظام سياسي جامعه موضوعي دور از دسترس نخواهد بود و ميتواند پروژه نفوذ را به مقصد برساند. آسيبهاي اجتماعي هم يكي از اصليترين راهكارهايي است كه ميتواند ساختارهاي كلي يك جامعه را دگرگون كرده و آن جامعه را به سمت اضمحلال پيش برد. زنانه شدن اين آسيبها اما به معناي اعتياد و آسيب يك نفر نيست بلكه اعتياد يك زن به معناي تسري انواعي از آسيبهاي اجتماعي به چندين نفر و حتي چند نسل است؛ موضوعي كه اهميت پيشگيري از اعتياد زنان و تلاش براي بهبودي و بازگشت آنها به جامعه را پر اهميتتر جلوه ميدهد.
زنانه شدن اعتيادبنا به تأكيد علي ربيعي وزير تعاون، كار و رفاه اجتماعي در حال حاضر يكي از مسائل جدي جامعه «زنانه شدن اعتياد» است، به طوري كه خط شيوع اعتياد در زنان از 4 درصد در گذشته به 10 درصد رسيده است. وي ميافزايد: در حال حاضر اعتياد كشور به سمت زنانه شدن رفته و اين در حالي است كه زنان شكنندهتر و آسيبپذيرتر از مردان بوده و در عين حال تاثيرگذاري بيشتري در جامعه دارند.
از نگاه معاون رئيسجمهوري در امور زنان و خانواده نيز نسبت يك دهمي زنان معتاد در جامعه معتادان كشور ميتواند هشداري جدي باشد زيرا رشد اعتياد در زنان بسيار سريعتر از مردان صورت ميپذيرد و اثرگذاري اعتياد يك زن در جامعه و پيامدهاي غيرمستقيم آن دهها برابر آثار و تبعات اعتياد يك مرد ميتواند باشد.
شهيندخت مولاوردي تأكيد ميكند: زنان به لحاظ جايگاه مادري در خانواده بيترديد از نقش محوري در امر تربيت برخوردار هستند و درگيري آنها با اعتياد قطعاً فرزندان را با مخاطرات فراواني مواجه ميكند. پژوهشها هم نشان ميدهد فرزندان مادران معتاد بسيار آسيبپذيرتر از فرزندان پدران معتاد هستند. علاوه بر اين اعتياد زنان باردار ميتواند مخاطرات فراواني را متوجه نوزادان و كودكان اين دسته از مادران كند. از سوي ديگر بيش از 63 درصد جمعيت معتادان را افراد متاهل تشكيل ميدهند كه اين خود گوياي وضعيت مخاطره آميز خانوادهها در زمينه پديده اعتياد است.
اعتيادي با ريشه در فرهنگ و سبك زندگي افزايش چند برابري اعتياد در ميان زنان طي سالهاي اخير موضوعي است كه براي پيشگيري از اعتياد در ميان زنان بايد علل آن ريشهيابي شود. به گفته مولاوردي نتايج يك پژوهش ميداني نشان ميدهد 83 درصد زنان معتاد مصرف قليان و سيگار را تجربه كردهاند. اين در حالي است كه طي سالهاي اخير مشاهده زنان و دختراني كه در تفرجگاهها به همراه خانوادههايشان قليان ميكشند تصويري است كه ديگر برايمان تكراري شده است. از سوي ديگر خواب دستگاههاي متصدي فرهنگسازي در جامعه با تغيير فرهنگ و ارزشهاي حاكم بر جامعه موجب شده است تا دامنه اعتياد زنان گسترش يابد. اگر تا چند سال قبل زنان تنها با انگيزه همراهي با همسران يا با فشار يكي از مردان خانواده و با هدف هم سو شدن با انگيزههاي منفعت جويانه مردان معتاد درگير اعتياد ميشدند، انگيزه هايي نظير كاهش وزن و تناسب اندام، رهايي از استرس و اضطراب، تفريح، در دسترس بودن مواد و اصرار دوستان جزو عوامل اصلي اعتياد زنان به شمار ميآيد و موجب شده شيب ابتلاي زنان به اعتياد نسبت به مردان بالاتر برود.
93 مركز از 1142 مركز براي زنان اگرچه پذيرش واقعيتها و بيان آمار و ارقام برخي چالشهاي اجتماعي نظير اعتياد زنان يك گام به جلو محسوب ميشود اما براي مواجهه با اين آسيبها و پيشگيري از گسترش آنها بايد تدبير و كارهايي جدي صورت گيرد. اين در حالي است كه از 1142 مركز ترك اعتياد در كشور تنها 93 مركز و تيم درماني مخصوص زنان است. ربيعي درباره اقداماتي كه براي مواجهه با اعتياد زنان صورت گرفته است، ميگويد: مهمترين راه ترك اعتياد حمايت خانواده است. در برنامهريزيهاي انجام شده طي دو سال گذشته نهادهای مردمي متعددي براي كمك به افراد معتاد و بهبود يافته تشكيل شده است. بنا به تأكيد وي بسياري از زنان وقتي پس از اعتياد به جامعه بازميگردند يا از خانواده طرد شده يا در سنين پايين طلاق گرفتهاند و بدين ترتيب بيخانمان هستند كه اين مسئله به شدت آنها را در معرض سوءاستفادههاي جنسي يا بازگشت دوباره به مصرف مواد قرار ميدهد به همين دليل نياز است خوابگاههايي در كشور ايجاد شود كه اين افراد بتوانند صبحها به زندگي اجتماعي خود پرداخته و شبها را در آنجا اقامت كنند كه در اين زمينه تنها در تهران اقداماتي از سوي شهرداري انجام شده است و ساير شهرهاي كشور فاقد چنين مكانهايي هستند. آموزش زنان معتاد بهبود يافته، مشاورههاي تلفني با خط 1480 و كمكهايي در قالب وامهاي خوداشتغالي از موارد ديگري است كه ربيعي در برشمردن اقدامات وزارتخانهاش به آنها اشاره ميكند.
تدبير 17 نماينده زن براي زنانه شدن آسيبهاي اجتماعي رشد صعودي اعتياد در زنان اما نيازمند توجه جديتر مسئولان و قانونگذاران است به خصوص اينكه مجلس دهم با راهيابي 17 نماينده زن توانسته در نشستن زنان بر كرسيهاي قانونگذاري ركورد بزند آن هم در شرايطي كه بنا به تعبير برخي چهرهها نظير معاون زنان و خانواده رئيسجمهور يا وزير رفاه، آسيبهاي اجتماعي و اعتياد چهرهاي زنانه پيدا كرده است. حالا گوي و ميدان براي تدبير زنان نماينده در كنار ساير مسئولان در راستاي مواجهه و پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي و اعتياد زنانه فراهم است.
