هيئتهاي مؤتلفه اسلامي از جمله تشكلهاي مذهبياي هستند كه با آغاز نهضت امام خميني(ره) فعاليت خود را شروع كردند. به ادعاي سران اين جمعيت رهبر انقلاب بر وحدت هيئتهاي مذهبي تشكيلدهنده اين جمعيت تأكيد داشت. اماني از جمله بنيانگذاران اين جمعيت بود كه برجستگي خاصي نسبت به هممسلكان خود داشت. بهطوري كه در تبليغات راهپيمايي روز عاشورا (13 خرداد) نقش چشمگيري ايفا كرد و بيشتر اشعاري كه در اين روز سر داده ميشد، سروده وي بود. در قيام 15 خرداد 1342 با نظارت و مديريت حوزههاي ده نفره مؤتلفه به شايستگي به ايفاي نقش پرداخت. همچنين پس از سركوب خونين قيام 15 خرداد و تبعيد امام به تركيه كه رژيم شاه گمان ميبرد تمامي موانع را از سر راه خود كنار زده است و هيچ كس را ياراي مقابله با او نيست، صادق اماني و برخي از همرزمانش با تشكيل شاخه نظامي، شناسايي، تربيت اخلاقي، ديني، عقيدتي و آموزش نظامي اعضاي شاخه نظامي مؤتلفه اصليترين دولتمرد نزديك به امريكا يعني حسنعلي منصور را از ميان برداشتند. در نتيجه مشاراليه پس از واقعه ترور منصور دستگير و بعد از سالها مبارزه عليه رژيم پهلوي در سحرگاه 26 خرداد 1344 به همراه سه همرزمش به حكم دادگاه نظامي رژيم پهلوي به اعدام محكوم و به درجه شهادت نائل شد و چند تن ديگر از همرزمانش به زندانهاي طويلالمدت محكوم شدند.
با توجه به اهميت و نقش صادق اماني در تربيت كادرهاي مبارز و متدين و بهكارگيري آنان در روند نهضت اسلامي و پيروزي انقلاب و با عنايت به فقدان يك پژوهش مستقل و كامل در اين زمينه، اين پژوهش درصدد است در راستاي تبيين نقش شخصيتها در تاريخ انقلاب با رهيافتي جديد به بررسي محيط و زمانه صادق اماني، پايگاه اجتماعي و فعاليتهاي تشكيلاتي وي در پيوند با انقلاب اسلامي و امام خميني(ره) بپردازد.
پژوهشي كه از آن سخن ميرود، در پنج فصل تنظيم شده است. در فصل اول به پيشينه خانوادگي و اوضاع سياسي، اجتماعي و اقتصادي دوران تولد و پرورش اماني و همچنين پايگاه و خاستگاه اجتماعي و اقتصادي وي پرداخته شده است. در اين فصل بهطور كلي اوضاع اجتماعي و سياسي ايران از ميانه دهه 1320 تا كودتاي 28 مرداد 1332 و تشكيل جامعه تعليمات اسلامي و نقش و اقدامات اماني در اين جامعه بررسي شده است.
در فصل دوم فعاليتها و عملكرد صادق اماني از تشكيل فدائيان اسلام تا آغاز نهضت امام خميني(ره) بررسي شده است. بهعلاوه به چگونگي تشكيل جمعيت فدائيان اسلام و نحوه همكاري اماني با اين جمعيت، چگونگي تشكيل گروه سياسي مذهبي شيعيان توسط اماني و ديگر همرزمانش نيز پرداخته شده است. در اين فصل شرح داده ميشود كه اماني ضمن همكاري با فدائيان اسلام دست به تشكيل گروه مستقل ديگري به نام شيعيان زد، لذا اقدامات و عملكرد شهيد صادق اماني در گروه شيعيان و چگونگي انشعاب وي و عدهاي از دوستانش از اين گروه نيز بررسي ميشود. اوضاع سياسي ـ اجتماعي ايران بعد از كودتاي 28 مرداد 1332 و فعاليتهاي مذهبي و فرهنگي صادق اماني طي سالهاي 1331 تا 1340 از مباحث ديگر اين فصل است. در اين فصل از فعاليتهاي فرهنگي و مذهبي اماني در هيئت مسجد شيخ علي و تربيت و آموزش جوانان مذهبي توسط وي بحث ميشود.
فصل سوم به اوضاع سياسي ايران در سالهاي اوليه دهه 1340 و آغاز نهضت امام خميني(ره) و پذيرش امام خميني(ره) و پذيرش مرجعيت ايشان توسط اماني و پيوستن او به نهضت امام، سفر زيارتي صادق اماني به حج و عتبات عاليات. در همين برهه زماني نقش اماني و هيئت مسجد شيخ علي در مخالفت با تصويبنامه انجمنهاي ايالتي و ولايتي و انقلاب سفيد شاه، حمله رژيم به مدرسه فيضيه و حضور اماني در آن واقعه ميپردازد. همچنين تشكيلات و سازمان هيئتهاي مؤتلفه و نقش اماني در تظاهرات عاشوراي 1342، قيام 15 خرداد و پخش اعلاميه كاپيتولاسيون، تبعيد امام به تركيه و تشكيل شاخه نظامي هيئتهاي مؤتلفه از ديگر مباحث اين فصل است.
فصل چهارم اين پژوهش به زمينههاي ترور منصور و تلاشهاي اماني براي اخذ فتواي شرعي ترور منصور، انجام عمليات بدر و ترور منصور و نقش صادق اماني در اين زمينه، ديدگاه امام خميني(ره) درباره ترور، دستگيري، بازجويي و محاكمه اماني و ديگر همرزمانش و در نهايت شهادت آنان ميپردازد.
در فصل پنجم و پاياني به آثار و تأليفات اماني و همچنين برخي از ويژگيهاي رفتاري و شخصيتي وي پرداخته شده كه در پايان هم نتيجه اين پژوهش آمده است. براي تدوين اين پژوهش سعي شد غير از منابع كتابخانهاي از منابع آرشيوي و اسنادي هم استفاده شود. از برخي اسناد و خاطراتي كه در آرشيو مركز اسناد انقلاب اسلامي موجود بود به تناسب براي بخشهايي از پژوهش بهره گرفته شده است.
