خوشچهره با اعلام اينكه غذا در حال تبديل به يك پديده نگرانكننده است و بيتوجهي به كشاورزي چالش امنيتي آينده ايران خواهد بود، كمبود آب را بهانه دانست و گفت: به خير دولتها در نجات كشاورزي اميدي نيست، شر نرسانند.
محمد خوشچهره، اقتصاددان و نماينده مردم تهران در هفتمين دوره مجلس شوراي اسلامي معتقد است نابودي كشاورزي و روستا، ارمغان سياستهاي غلط يك قرن اخير است. وي در گفتوگو با تسنيم درخصوص نابودي كشاورزي و هجوم روستاييان به شهر گفت: هويداي ملعون ميگفت كشاورزان بهدليل جاذبه طبيعي به شهرها هجوم آوردهاند! مثلاً در شهر تئاتر داريم، سينما داريم و از اين قبيل. اينقدر شعورشان نميرسيد كه اين مهاجرت نميشود، تئاتر و تفريح و زندگي مصرفي، درآمد روستايي را تأمين نميكند. با مهاجرت درآمدش از بين رفته يا كاهش پيدا كرده است، اين فرد در شهر كارگر ساده ساختماني خواهد شد، كارگر ساده در شركتهاي مونتاژي خواهد شد. اگر كشاورزي رونق داشت، روستايي سنت و آداب و اصالتش را راحت رها نميكند و مهاجرت كند. اين هجوم است، هجوم ناشي از فقر تدريجي، مرگ تدريجي، انتخاب بين فقر در روستا يا ذلت شهرنشيني. خيلي از كشاورزها در شهر كپرنشين و زاغهنشين شدند. اين داستان كشاورزي در ايران است. اين تفكر حاكم بود كه به اسم صنعتي شدن، كشاورزي را از بين برد. حاصل اين شد كه صنعتي نشديم و كشاورزيمان را هم از دست داديم. وي درخصوص جهتگيري دولتها و نظام برنامهريزي در بخش كشاورزي افزود: متأسفانه هرچه دولت به دولت ديگر پيش آمدهايم، اگر نگويم در نابودي كشاورزي رقابت كردند، لااقل ميشود گفت غفلتهايشان همديگر را تكميل كرد. شرايط الآن ماحصل فعاليت دولتهاي ديگر هم هست، فقط همين دولت نيست، اما طوري شده كه چه در اين دولت، چه دولتهاي قبلي قسمت اعظم كالاهاي اساسيمان وارداتي شده است، 95 درصد چاي، 98 درصد روغن نباتي، نيمي از برنج، بخش زيادي از گندم، گوشت و پروتئين يخزده، شكر و حتي ميوه، وارداتي است. در دو سه سال اخير اين شرايط تأكيدات و عتاب شديد مقام معظم رهبري را سبب شده است.
كمبود آب بهانه است
خوشچهره با انتقاد از بهانه كمبود آب و عقبماندگي كشاورزي گفت: بنابراين با اين شرايط ديگر كشاورزي نهتنها بهعنوان يك بخش پيشتاز مطرح نيست، به وظايف جاري، اوليه و بديهي در كشاورزي هم توجه نكردند، اين حرف من است. بايد به دولتها و نظام برنامهريزي بگوييم در بخش كشاورزي ما را به خير شما اميد نيست، شر مرسانيد! ما از دولت نميخواهيم يك الگويي بدهد كه كشاورزي در آن جايگاه برجستهاي داشته باشد، نه، همين كشاورزي در همين سطح را نگذارند به زوال برود! ما الآن كشاورزي رو به زوال داريم. الآن هم دولتها يك مستمسكي براي بيتوجهي به كشاورزي پيدا كردند، ميگويند مشكل آب هست، مشكل ما قبل از اينكه آب باشد، مديريت منابع آب است. مسئولان دولتي خودشان هم ميگويند كه 70 درصد از آب از بين ميرود.
خوشچهره تأكيد كرد: اگر مناظره علمي و كارشناسي داشته باشيم ميبينيم كه درست است كه پيش از اين در دولتهاي قبل تصميمات بد و غلطي گرفته شده است، به هر كسي اجازه حفر چاههاي عميق دادند كه سفرههاي زير زميني را تهديد كرده است، ولي اگر شما از اين به بعد درست كار كني، با يك موهبت الهي، با چند تا بارندگي شايد قسمت اعظم اين مشكلات حل شود، با روشهايي مثل آبخيزداري، آبخوانداري، احداث سدهاي مناسب خاكي، جلوگيري از آبهاي هرز و از اين قبيل تمهيدات، ميشود شرايط را برگرداند. بايد اراده اين كار وجود داشته باشد. چون اراده لازم يا درك لازم درباره اهميت كشاورزي وجود ندارد، كار پيش نميرود. اغراض بعضي هم در اين شرايط داخل ميشود، يعني آن كارشناسِ نفوذي اينجاست، طبيعتاً نميخواهد در غذا خودكفا شويم، ميداند اگر غذا نباشد نارضايتيهايي پيش ميآورد كه زمينه تنشهاي عمومي و اجتماعي را فراهم ميكند.
وي به حل مشكل آب اشاره كرده و گفت: حل اين مسئله آنقدرها هم مشكل نيست. مشكل ما مديريت منابع آب است، نه كمبود آب. بايد ببينند پِرت آب ناشي از چيست و جلويش را بگيرند. مثلاً با كانالهاي لولهكشي كه خيلي از كشورها انجام دادند ميشود جلوي قسمت زيادي از پرت آب را گرفت، كانالكشي آب، يكي از افتخارات قذافي در ليبي بود.
مثلاً بايد در مقياسهاي بزرگ الگو بدهيم، نهادهاي انقلابي هم وارد شوند، مثل سپاه، كارهاي بزرگي هم انجام شده، اما الگو نشده، مثلاً در مسير دماوند يك جا ديدم يك منطقهاي دست سپاه بود، در مقياس بزرگ آبياري قطرهاي با مديريت مناسب انجام ميدادند، به نسبت محصول خوبي هم داشت، اين تجربهها بايد بزرگ شود، گفته شود، الگو شود، به صحن مجلس بيايد، دولت را دنبال خود بكشد. در خيلي از زمينهها اين الگوسازي جواب ميدهد، مثلاً در امور دام و جاهاي ديگر، دولت بايد از عذر خارج شود. من خيلي مناطق ايران را ديدهام، در مجلس هم زمان ما پيشنهاد طرح حمايت از خروج آب در سدهاي مرزي را مطرح كرديم، يك بخشهايي هم انجام شد. وي تصريح كرد: بعيد ميدانم، روش جاري ما كه علمي نيست. اگر هم تحقيقاتي وجود داشته باشد اجرايي نشده است. اينكه مدام ميگوييم آب نداريم، ممكن است بخشي از آن درست باشد، مشكل را نفي نميكنيم، ولي اگر الگوي مصرف را اصلاح كنيم و پرت بالا را مديريت كنيم، بخش اعظم مشكلات حل ميشود، شيوه آبياري، قطرهاي، تحت فشار، يك اقدامات پراكندهاي هم شده، اما در كل بستگي به باور و اراده جهادي اقدامكننده دارد.
خوشچهره افزود: ميخواهم بگويم اين بهانه براي اهل فن قابل قبول نيست، اگر چه آب يكي از 10 موضوع مهمي است كه در آينده تحولات جهان را رقم ميزند، حتي جنگهايي بهخاطر آب در خواهد گرفت. به همه اينها قائليم، اما مشكل ما جاي ديگري است. وي با اشاره به كشورهايي كه كمبود آب دارند و درعين حال كشاورزي پررونقي دارند گفت: مثلاً من پارسال رفتم كاليفرنيا، همه اين مسائل براي اين ايالت هم هست، اما دشت كاليفرنيا را همينطور ميكارند و جلو ميروند. در دنيا خيليها به اعجاز كشاورزي پي بردهاند، سرمايهگذاريهايشان را به اين بخش هدايت كردهاند. صنعتياش كردند، خودكفا شدند، حتي در مواردي مثل پسته و زعفران و اقلامي كه اصلاً پيش از اين نداشتند. كاليفرنيا الآن يكي از مراكز صادرات پسته است، با اينكه زمين شور دارد، ميخواهم بگويم مسئله آب يك بهانه است، ضمن اينكه در كليت جهاني يك منطقي دارد. خوشچهره با تأكيد براينكه ارادهاي براي رفع مشكل كشاورزان وجود ندارد، افزود: حمايتهاي اوليه از كشاورزي انجام نميگيرد، سادهترينش سردخانه است، يا مروجهاي كشاورزي لازم است كه كمك فني بدهند، بايد به كشاورز كمك كنند، يك جاهايي خريد تضميني لازم است، بيمه لازم است، مسئله نگهداري و توزيع را حل كنند، اگر اينطور بشود خيلي افراد علاقهمندند كشاورزي كوچكي داشته باشند، خود من اگر فرصتي باشد و مثلاً با 20، 30 ميليون تومان، بتوانم يكي دو هزار متر زمين بگيرم، حاضرم كاري كنم. اما آن اراده لازم در مسئولان وجود ندارد. بنابراين من عرضم اين است كه مدام بر الگو تأكيد نكنيم، اصلاً حفظ همين وضع موجود را در دستور كار قرار بدهيم، همين سطح توليدات را حفظ كنيم، نگذاريم باز هم كمتر شود، اين ميشود مأموريت آني دولت، بعد براي گسترش و توسعه استراتژي بنويسيم و الگوي توسعه بدهيم.
الان در برنامه ششم ميبينيد كه كشاورزي كجاي كار است، چقدر نسبت به اين حوزه باور و اعتماد هست، البته ممكن است يك حرفهايي هم زده شود، مثلاً به اسم كشاورزي بگويند سدسازي داريم، اين سدها بيشتر كاركرد آب شرب و الكتريسيته دارد، اما ميگويند براي توسعه كشاورزي است.
