بازيافت زباله يا طلاي كثيف به معناي استفاده از مواد مصرف شده جهت ساخت و توليد مجدد همان مواد است. مواد اوليه توليد اين محصولات عمدتاً از منابع طبيعي تأمين ميگردد. به عبارت ديگر، انسان انواع مختلف مواد را با سختي از طبيعت به دست آورده و به آساني تبديل به زباله نموده و سعي ميكند با دور ريختن، از شر آنها خلاص شود. جمعآوري و دفع اين زبالهها علاوه بر صرف هزينههاي سرسامآور، باعث تخريب محيط زيست(آب، هوا، خاك و...) ميگردد. بنابراين لازم است جهت كاهش توليد زباله و حفظ منابع طبيعي حد الامكان زبالههايي را كه قابليت استفاده مجدد يا تبديل به مواد ديگر دارند، جداسازي نموده و با زبالههاي ديگر مخلوط نكنيم.
سالهاست بحث بازيافت زباله در كشور ما رواج پيدا كرده، اما هنوز اين طرح در بسياري از شهرها و مناطق كشور اجرايي نشده است. مهمترين فايده بازيافت زباله صرفهجويي در مصرف انرژي است، هرچند تهيه مواد از بازيافت خود انرژي مصرف ميكند اما توليد مواد از بازيافت كمتر از توليد مواد خام است. همچنين از ديگر فوايد بازيافت زبالهها، نياز به فضاي كمتر جهت دفن زبالهها به شمار ميرود. تفكيك زباله يعني جداسازي تمامي اشيا و مواد قابل بازيافت و برگرداندن آنها به چرخه طبيعت و صنعت و استفاده بهينه از آنهاست. اما فوايد اين تفكيك عبارت از: جلوگيري از تخريب منابع طبيعي و جنگلها، حفظ محيط زيست از هر نوع آلودگي، جلوگيري از ورود مواد غيرقابل برگشت به چرخه طبيعت مانند انواع پلاستيكها، جلوگيري از ورود سموم و عناصر خطرناك به سفرههاي آب زيرزميني، تهيه كمپوست از باقي مانده پسماند كه بازيافت آن فايده ديگري نداشته مانند پوست انواع ميوهها، سبزيجات و... است.
زباله يا پسماند را شهروند توليد ميكند و در تفكيك اين طلاي كثيف هم شهروند نقش اساسي دارد. از مواردي كه ميتوان به عنوان نقش شهروند جهت بازيافت زبالهها به آن اشاره كرد، در گام اول جداسازي و تجزيه پسماندهاي آشپزخانهها و مواد غذايي از ساير زبالههاست و اينجاست كه نقش شهروندان به عنوان كساني كه زباله را توليد ميكنند در تفكيك از مبدأ زباله به ميان ميآيد. اگر مفهوم و معني تفكيك از مبدأ «خشك و تر» در ميان شهروندان نهادينه شود، آن وقت ميتوان گفت چرخه تفكيك و بازيافت زباله به خوبي تكميل شده و اين نكته قابل توجه است كه بازيافت مواد و زبالهها از اتلاف سرمايه ملي جلوگيري ميكند كه در اين خصوص مديريت شهري نقش مهمي را در اجراي اين برنامه دارد. شهرداري هر منطقه با ايجاد فرهنگسازي و آموزش به همشهريان، اجراي اين طرح را عملياتي ميكند.
اكنون كمپين آسمان آبي، زمين پاك همين هدف را در دست دارد؛ هدفي كه بازيافت زباله و تفكيك خشك و تر را محقق ميكند. راهاندازي ناوگان ملودي و غرف بازيافت در مقياس محلات و آموزش در مقياس يك يكم به ازاي هر شهروند از فعاليتهايي است كه در سالهاي اخير توسط مديريت شهري تهران انجام شده و توانسته سهم ارزندهاي را در جلب مشاركت شهروندان و افزايش ميزان تفكيك زبالهها داشته باشد.
اگر شهروندي بخواهد در رشد و توسعه شهرش كمك كند، 100 درصد تفكيك زباله وظيفه او خواهد بود. وقتي هر شهروند به صورت مجزا از در منزل اين كار را انجام بدهد، زبالهها را تفكيك كند و در بستههاي جداگانه مقابل در منزل خود قرار بدهد تا كساني كه مسئوليت جمعآوري زبالهها را به عهده دارند از در منازل شهروندان زبالههاي تفكيك شده را جمعآوري كنند، بدين صورت عمليات بازيافت زباله از در منازل شهروندان تا مراكز بازيافت انجام ميشود. نبايد از فراهم كردن شرايط توسط شهرداري نيز گذر كرد، به عنوان مثال كيسههاي رنگي مختلف براي تفكيك يا سطل زبالههاي بزرگ براي جمعآوري زبالههاي خشك در محلات و معابر عمومي در اختيار شهروندان بگذارد. وظيفه هر شهروند جدا كردن مواد قابل بازيافت و ارزشمند اين طلاي كثيف است، چون اگر اين مواد جدا نشوند نه تنها ارزشي ندارند بلكه باعث هزينههاي زيادي براي دفن، جمعآوري، حمل و نقل و. . . ميشوند و بالطبع باعث آسيب زدن به محيط زيست خواهد شد.
مراكز و غرف بازيافت در هر محله از شهر تهران وظيفه دريافت پسماند خشك شهروندان را بر عهده دارند و شهروندان ميتوانند در ازاي دريافت شوينده يا مبلغي، پسماند خشك خود را به اين غرف تحويل دهند و به اين صورت نقش مشاركتي خودشان را در اين مسير ايفا كنند. مديريت شهري هم ميتواند با افزايش دورههاي آموزشي و مشوقهاي بيشتر، شهروندان را به مشاركت بيشتر در اين مسير تشويق كند.
