در حالي كه بنا به تأكيد رئيس سازمان غذا و دارو طبق آمار سال قبل 8/97 درصد داروهاي مصرفي كشور از توليد داخل تأمين شده اما از ۲ هزار و ۲۰۰ قلم دارويي حدود ۱۵ درصد بهشكل قاچاق وارد كشور ميشود. اين حجم قاچاق دارو در شرايطي است كه بعد از برجام پاي غولهاي داروسازي دنيا هم به كشور باز شده و اين بدين معناست كه بخش گستردهتري از نياز دارويي بيماران ايراني ميتواند در داخل توليد شود اما داروهاي قاچاق و تقلبي ميتواند با سلامت و جان مردم كشورمان را به بازي بگيرد.
يك مافياي سياه كه كالاي تجارتش سلامتي و جان انسانهاست. مافياي دارو در ايران هم انگار فعال است. براي اثبات اين ماجرا نيازي به استناد به آمار غير رسمي نيست. رسول ديناروند، معاون دارويي وزارت بهداشت خودش از تريبونهاي رسمي به سهم 15 درصدي داروهاي قاچاق از 2 هزار و 200 قلم داروي مصرفي مردم اذعان كرده است، آن هم در شرايطي كه به گفته وي كمتر از 3 درصد از داروهاي مصرفي مردم كشورمان از واردات تأمين ميشود. هر چند اين 3 درصد داروي وارداتي 30 درصد اعتبارات را به خود اختصاص ميدهد. حالا هم عضو هيئت مديره انجمن داروسازان ايران از وجود داروهاي تقلبي در كنار داروهاي قاچاق خبر ميدهد. به گفته دكتر سيدعلي فاطمي تازهترين آمارهاي مجامع معتبر جهاني نشان ميدهد حدود 5 تا 10 درصد داروهاي مصرفي در ايران قاچاق يا تقلبي هستند.
داروي قاچاق و تقلبي در داروخانه!هرچند داروهاي قاچاق هم ميتوانند تقلبي باشند اما ميان داروي قاچاق و تقلبي تفاوتهايي وجود دارد. عضو هيئت مديره انجمن داروسازان ايران درباره تفاوت داروهاي تقلبي و قاچاق ميگويد: دارويي كه خارج از شبكه رسمي، تهيه ميشود و به دست مصرفكننده ميرسد داروي قاچاق ناميده ميشود. هرچند داروهاي قاچاق ميتوانند تقلبي هم باشند اما داروي تقلبي به موادي اطلاق ميشود كه تحت عنوان دارو به دست بيماران ميرسد. اين دسته از داروها ميتوانند مواد بياثري باشند كه به خودي خود براي بيمار مشكل ايجاد نميكنند اما همين مواد بيخطر ميتوانند با تأخير در روند درمان، زندگي بيمار را به خطر بيندارند. به گفته فاطمي، داروهاي قاچاق و تقلبي موجود در بازار ميتوانند از همه نوع باشند اما بررسيها نشان داده اين بحث در مورد داروهاي بدنسازي، تقويت قواي جنسي، داروهاي چاقي و لاغري و همچنين محصولات آرايشي و بهداشتي بسيار جديتر است. در حقيقت بسياري از مردم تحت تأثير تبليغات ماهوارهاي، اينترنتي و حتي برخي از باشگاههاي بدنسازي اين داروها را تهيه ميكنند اما ظاهراً حيطه عرضه اين داروها فقط ماهواره و اينترنت نيست و داروهاي قاچاق و تقلبي توانستهاند به مراكز رسمي عرضه دارو يعني داروخانهها هم راه يابند. اين موضوعي است كه اين عضو هيئت مديره انجمن داروسازان افشا ميكند. به گفته اين داروساز، متأسفانه در اين بين برخي داروخانهها هم به صورت پنهاني اين قبيل داروها را در اختيار بيمار قرار ميدهند تا از بازار پرسود تجارت سيا ه عقب نمانند.
سود 75ميليارد يورويي تجارت سياهپاسخ به چرايي قاچاق دارو را ميتوان به روشني در سودهاي كلان اين تجارت مرگ پيدا كرد. به گفته دكتر حميد خيري، مسئول روابط عمومي انجمن داروسازان ايران برآورد شده است در سال 91، قاچاق دارو به ايران 75 ميليارد يورو سودآوري داشته كه معادل سود قاچاق كوكائين در دنيا است. طبق آمار اعلام شده 70 درصد چرخه داروهاي تقلبي در كشورهاي در حال توسعه است و اين اقدام در اين كشورها فقط با اهداف سودجويانه همراه است. كشورهاي چين و هند بازار توليد داروي تقلبي و قاچاق دنيا را به خود اختصاص دادهاند. از سويي 47 درصد اين داروها در بازار كشورهاي آسيايي، 21 درصد بازار اروپا و 15 درصد در بازار دارويي ايالات متحده به فروش ميرسند. مسئولان نهادهاي بينالمللي ميگويند 80 درصد داروهاي توقيفي در گمركات خاورميانه و آسياي شرقي تقلبي هستند.
دارو هم رديف اسلحه و كوكائين سودهاي كلان ميلياردي قاچاق دارو اين حرفه را به لحاظ سودآوري همرديف تجارت اسلحه در دنيا كرده است.
به باور عضو هيئت مديره انجمن داروسازان هم وجود سود فراوان در اين تجارت مرگبار در كنار عدم دسترسي به همه داروها باعث شده همواره با پديده داروهاي قاچاق و تقلبي مواجه باشيم.
باز هم پاي پزشكان در ميان استاينجا هم پاي پزشكان در ميان است. وقتي برخي از پزشكان به دلايلي نظير ارتباطات مالي پنهان با كمپانيهاي توليدكننده، داروهاي خارج از فهرست دارويي كشور را تجويز ميكنند تا هم پورسانتهاي كلان دريافت کنند و هم به حساب اين كمپانيها مهمان ويژه سمينارهاي خارج از كشور باشند، هنگام نسخه نوشتن قلمشان به سمت تجويز اين داروها ميچرخد.
عضو انجمن داروسازان ايران در اين باره تصريح ميكند: طبيعي است كه همه داروها در يك كشور نباشد به همين دليل همه كشورها يك فهرست رسمي دارويي دارند كه متخصصان و پزشكان بايد طبق داروهاي موجود در اين فهرست براي بيماران دارو تجويز كنند اما متأسفانه بسياري از پزشكان به دلايل مختلف داروهايي را تجويز ميكنند كه در اين فهرست وجود ندارد. پس اين رويه به افزايش تقاضا براي داروهاي قاچاق و ايجاد فضاي فعاليت قاچاقچيان و توزيعكنندگان داروهاي تقلبي دامن ميزند.
به باور وي يكي از راهكارهاي مقابله با اين قاچاق سياه اين است كه پزشكان هنگام تجويز دارو به فهرست رسمي كشور توجه كنند و در صورت نياز به دارويي خاص كه در اين فهرست وجود ندارد بيمار را به داروخانههاي تك نسخهاي هدايت كنند.
برچسب اصالت و ايجاد كدهاي رهگيري يكي از راهكارهايي است كه براي مقابله با اين قاچاق به كار ميرود با وجود اين اما انگار فرآيندهاي نظارتي و وارداتي ما اشكال فني دارد، اشكالي كه تا برطرف نشود نميتوان به حذف قاچاق سياه دل بست.
