افزايش جمعيت شهرنشيني، تغيير عادات غذايي، افزايش مصرف مواد بستهبندي شده و مواد غذايي آماده، توسعه صنايع و پيشرفت تكنولوژي و تمايل بشر به افزايش مواد مصرفي ميزان سرانه توليد زباله را افزايش داده است و توليد مواد زائد جامد، جزو لاينفك زندگي انسان شده است. برهمين اساس سالانه ميليونها تن انواع زباله در بخشهاي مختلف كشور توليد ميشود و از آنجايي كه از عمر قانون مديريت پسماند در كشور بيش از يك دهه ميگذرد بخش زيادي از زبالههاي توليد شده هنوز در كشور به روشهاي غيراصولي و غيربهداشتي دفن ميشود كه اين موجب تخريب محيطزيست شده و صدمات جبرانناپذيري را به خاك كشور وارد ميسازد. همچنين در حوزه مديريت پسماند هم فقط حجم كمي از زبالهها آن هم در شهرهاي بزرگ تفكيك شده و مديريت پسماند اعمال ميشود.
اين در حالي است كه هر ساله روز 2 ارديبهشت را به عنوان روز نمادين زمين پاك سپري ميكنيم و همچنان در حال تخريب محيطزيست هستيم. زبالهها به عنوان طلاي كثيف ميتواند با بازگشت به چرخه اقتصادي كشور، علاوه بر توليد ثروت در فرآيند توليد زباله به انرژي نقش مهمي در حفظ منابع كشور نيز ايفا كند كه همچنان از آن غافل هستيم. اين در حالي است كه برخي از كشورها همچون آلمان و سوئد به دليل ارزش بالاي اقتصادي زباله و پسماندها اقدام به واردات زباله از ساير كشورها ميكنند تا با تكنولوژي و فرآيند تفكيك پسماند توليد ثروت و دركل به حفظ محيطزيست كمك كنند.
غنيسازي خاك با بازيافت زبالهامروزه كشورهاي در حال توسعه به دنبال پيشرفت تكنولوژي و صنعت با مشكلاتی نظير افزايش پسماند مواجه شدهاند. لذا سرمايهگذاري در حوزه راهبردهاي كاهش زباله و پسماند امري ضروري به نظر ميرسد.
با توجه به اينكه بيش از نيمي از مواد زائد شهري در ايران را مواد آلي و قابل كمپوست شدن تشكيل ميدهند و زمينهاي اكثر شهرهاي ايران از نظر مواد آلي فقير هستند كمپوست ميتواند در آنها مورد استفاده قرار گيرد. از روشهاي بسيار مؤثر در مبارزه و خنثي كردن اثرات نامطلوب زبالهها تبديل آنها به كمپوست و استفاده از آن به عنوان كود آلي در كشاورزي است كه ؟ فرآيند تجزيه بيوشيميايي كنترل شد. پسماند با منشا آلي را كمپوستسازي و كود حاصل از اين فرآيند را كمپوست ميگويند و از آنجايي كه هر فرد به طور متوسط700 گرم زباله توليد ميكند توجه ويژه به مديريت پسماند ميتواند راهگشا در حوزه رونق اقتصادي و محيطزيست باشد.
بازيافت هفت باره پسماندهاي كاغذي در اروپا معاون رئيسجمهوري و رئيس سازمان حفاظت محيط زيست، زباله سوز، مركز كمپوست و پسماند را مشمول ارزيابي زيستمحيطي دانست وگفت: براي برطرف كردن مشكل زباله توليدي از صنايع مستقر در شعاع 120 كيلومتري نيز راهحلهاي ممكن از طريق كميسيون زيربنايي در حال پيگيري و تدوين است.
معصومه ابتكار افزود: به دليل برخورداري انرژي از يارانه و قيمت ناچيز انرژي در ايران، تبديل كامل زباله به انرژي از طريق زبالهسوزها، صرفه اقتصادي ندارد از اين رو نبايد صرفا همه زباله را تبديل به انرژي كرد. معاون رئيسجمهوري با بيان اينكه پسماند در تمام دنيا موضوعي اقتصادي است، گفت: به همين دليل اتحاديه اروپا درسال 2015 اقتصاد خود را با تمركز بر موضوع بازيافت و بازچرخاني تعريف كرده است. ابتكار افزود: اتحاديه اروپا تأكيد ميكند از محل استفاده صحيح از منابع اوليه و خام، استفاده مجدد از منابع فرآوري شده و بهرهبرداري شده و تبديل به انرژي يا بازيافت، پسماند بايد به چرخه اقتصادي باز گردد.
وي با ذكر نمونه كاغذ A4، گفت: در ايران نهايتاً كاغذ A4 را به شكل نگهدارنده تخم مرغ بازيافت ميكنيم در حاليكه همين كاغذ در اروپا تا هفت بار با همان كيفيت نخستين مورد استفاده قرار ميگيرد. رئيس سازمان حفاظت محيطزيست ضمن تأكيد بر ضرورت برنامهريزي اقتصادي در حوزه پسماند و توجه به اين موضوع در برنامهريزيهاي كوتاهمدت و بلندمدت مديريت پسماند استانها و ملي، تصريح كرد: با اين نگاه، جذب سرمايهگذاران داخلي و خارجي در اين عرصه نيز راحتتر خواهد بود.
معاون رئيسجمهور اشارهاي هم به توافق پاريس در زمينه تغييرات آب و هوايي و برنامه مشاركت ملي كشورهاي جهان در زمينه كاهش انتشار گازهاي گلخانهاي داشت و اظهار كرد: با توجه به اين توافق مهم، بسياري از سرمايهگذاران خارجي از حضور در اين عرصه استقبال خواهند كرد.
وي افزود: در سطح ملي نيز ايران برخوردار از ظرفيتها و فناوريهاي بسيار خوبي در حوزه پسماند است و البته مصوبه دولت در حوزه زبالهسوزها هم فعاليت در اين زمينه را اقتصادي ميكند و از اين رو كمك بزرگي است. وي خاطرنشان كرد: امكان بازيافت تمام پسماندها وجود ندارد و همواره برخي از پسماندها همچون زبالههاي عفوني و بيمارستاني هستند كه نياز به استفاده از زبالهسوز دارند.
در اين زمينه معاون عمراني وزارت با تأكيد بر لزوم اقتصادي كردن موضوع پسماند، تصريح كرد: اين موضوع نيازمند تهيه و تدوين فرآيندهايي به منظور ايجاد توجيه اقتصادي براي ورود سرمايهگذار بخش خصوصي در اين عرصه است. معاون عمراني وزارت كشور ادامه داد: براي حركت در مسير اقتصادي كردن پسماند، بايد بازيافت و توليد انرژي از زباله را در دستور كار قرار دهيم و بازارهاي انرژي و كمپوست را تقويت كنيم.
هوشنگ خندان دل به مصوبه اخير هيئت دولت اشاره كرد و افزود: تخصيص ضريب فزاينده براي قيمت انرژي حاصل از توليد برق از زباله نسبت به ساير انرژيهاي توليدي، گام بسيار مهمي در زمينه ايجاد چرخه اقتصادي پسماند و مداخله بخش خصوصي در اين حوزه است. خندان دل تأكيد كرد: انتخاب راهكارهاي اقناعي براي سرمايهگذاري و تشويق بخش خصوصي به منظور ورود در اين عرصه، بسيار مهم است و البته در كنار اين موضوع بايد ساماندهي بخش خصوصي ذي صلاح و ايجاد و ساماندهي بازار لازم براي اين حوزه مثلاً در بخش كمپوست در نظر گرفته شود.
وي افزود: ضروري است تمام اين اقدامات زير نظر سازمان حفاظت محيطزيست و با نظر تخصصي اين سازمان باشد.
صنعت بازيافت ضايعات پليمري؛ صنعتي سودآور و اشتغالزا در حال حاضر روزانه بيش از 49 هزار تن پسماند عادي در شهرها و روستاهاي كشور توليد ميشود كه از اين ميزان حدود ۳۸ هزار تن شهري و مابقي آن روستايي است كه در صورت جداسازي اين مواد در مبدا؛ به بازيافت و دفع بهداشتي آن كمك بسزايي شده و از آلودگي محيطزيست و از بين رفتن سرمايههاي ملي جلوگيري ميشود.
مديرعامل شركت پندار پليمر با اشاره به اينكه با بازگشت مجدد اين مواد به چرخه توليد ارزش افزوده بيشتري ايجاد ميشود، افزود: اجراي بازيافت اين مواد سبب ميشود ضايعات كمتري سوزانده يا دفن شود. همچنين به انرژي و هزينه كمتري در مقايسه با توليد مواد نو نياز است كه به موجب آن ضايعات كاهش مييابد و استفاده مجدد از اين ضايعات منجر به كاهش آلودگي محيطزيست خواهد شد. حميدرضا پناهنده با اشاره به اينكه صنعت بازيافت در ايران جزء صنايع جوان محسوب ميشود و به علت مباحث اقتصادي و زيست محيطي از اهميت خاصي برخوردار است، بيان كرد: نظارت و استانداردهايي در اين خصوص نياز است تا بتوان با توجه و حمايت بيشتر از اين صنعت محصولاتي با تنوع بيشتر و كيفيت بالاتر توليد كرد. كارشناس صنعت پليمر با اشاره به اينكه پلاستيكها جزء ضايعاتي هستند كه به دليل مصرف روز افزون درصد بالايي از پسماندهاي شهري را تشكيل ميدهند بيان كرد: پلاستيكها موادي هستند كه به علت سهولت قالبگيري و شكلدهي كاربرد فراواني در صنايع بستهبندي دارند و بعضاً به دليل استحكام زياد، پايداري حرارتي بالا، چقرمگي زياد و مقاومت در برابر خوردگي، در توليد قطعات براي صنايع خودروسازي، الكترونيك و هواپيماسازي و حتي فضانوردي و موشكسازي كاربردهاي زيادي دارند. همچنين اين ضايعات در توليد ساك دستي و ظروف پلاستيكي، چرخ دندههاي مهندسي، بدنه خودرو، روكش سيم و كابل، كفپوش سالنها و وسايل پزشكي و غيره استفاده ميشوند و به همين دليل جايگزين مناسبي براي فلزات هستند و ميزان ضايعات آنها روز به روز افزايش مييابد.
مديرعامل شركت پندار پليمر با اشاره به اينكه با توجه به اين حجم از ضايعات و ميزان تخريبي كه در محيطزيست دارند با روشهاي نوين بازيافت ميتوان به حل مشكل پسماند و محيطزيست كمك كرد، افزود: تهيه محصول يكدست و باكيفيت كه باعث افت كيفي نشود، همواره از مهمترين نگرانيهاي فعالان صنعت بازيافت است. در واقع به دليل اهميت موضوع لازم است اين صنعت بيش از پيش مورد توجه و حمايت مسئولان ذيربط قرار بگيرد تا با گسترش آن بتوان به اهداف مدنظر دست يافت.
كارشناس صنعت پليمر با اشاره به اينكه از نظر قيمتي نيز محصولات بازيافتي حدود 30 درصد ارزانتر از گرانولهاي نو پتروشيمي عرضه ميشوند، افزود: در واقع دليل پيشرفت صنعت بازيافت در دنيا علاوه بر بحث محيطزيست اين است كه محصولات ارزشمندي را ميتوان از موادي تهيه كرد كه نسبت به محصولات نو از لحاظ قيمت پايينتر هستند.
وي با اشاره به اينكه با بهرهگيري از فناوري نوين ميتوان انواع ضايعات و تركيبات مستعمل پلاستيكي و پليمري را به محصولات مصرفي جديد تبديل كرد، افزود: اين شيوه بازيافت ضمن رفع بحران فزاينده انباشت زبالههاي پليمري در طبيعت؛ در زمينه ايجاد اشتغال نيز نقش بسزايي ايفا ميكند. وي گفت: در واقع تبديل ضايعات پليمري و پلاستيكي به مواد و محصولاتي با كاربري جديد با هدف اشتغالزايي و حفاظت از محيطزيست و ايجاد ارزش افزوده بالا با كمترين سرمايه به عنوان صنعتي سودآور محسوب ميشود.
