مژگان ربانی از بازیگران پرسابقه سینما و تلویزیون به شمار می رود. با این همه اما، ایفای نقش اشرف پهلوی در «معمای شاه» نقطه عطفی در کارنامه اوست. آنچه پیش روی دارید، گفتوشنود کوتاهیاست که به همین مناسبت با وی انجام دادهایم.
شايد بهتر باشد از اينجا شروع كنيم كه مرگ اشرف پهلوي نسبت به شما- به عنوان بازيگري كه نقش او را ايفا ميكنيد- چه واكنشهايي را برانگيخت؟واكنش چنداني نديدم، تنها به اين فكر ميكردم كه اگر او تا پايان عمر اينجا بود چه قدرت و برو و بيايي داشت و چه كارهايي ميتوانست بكند! برادرش هم سي و چند سال پيش مرده بود و او در اين فاصله، چه اقتداري پيدا ميكرد! برايم اين وجه قضيه كه چه قدرتي را از دست داد، جالب بود و البته سرنوشت محتوم او جالبتر.
به نظر شما اين اتفاق موجب نخواهد شد كه نقشتان بيشتر ديده شود و نسلي كه با تاريخ دوره پهلوي آشنايي زيادي ندارد، كنجكاو شود كه اشرف را از روي بازي شما بيشتر بشناسد؟اتفاقاً چرا، اشرف زني بود كه حتي در دوران پهلوي هم محبوب نبود! با آدمهايي كه سن و سالي از آنها گذشته است، زياد درباره اشرف صحبت كردهام و همه آنها او را آدم فاسد و منفوري ميدانستند. اين نظر دهان به دهان چرخيده و به نسل فعلي هم رسيده است و شايد براي جوانترها هم جالب باشد كه بخواهند بدانند اشرف چه نقشي در رژيم پهلوي داشته است؟ همزماني مرگ او با پخش سريال به نظر من هم كنجكاوي نسل فعلي را نسبت به او برميانگيزد.
خود شما، چقدر درباره اين فرد شناخت پيدا كرديد و مطالعاتتان درباره او، از چه راهي بود؟ چقدر به نوشتههاي رسمي تكيه و تا چه اندازه سعي كرديد از مجاري غيررسمي اين شخصيت تاريخي را بشناسيد و بدانيد موافقان و مخالفان در مورد او چه ميگويند؟مطالعات زيادي درباره او كردم و كتابهاي متعددي را خواندم. چه درباره خود دوران پهلوي و چه راجع به اين شخصيت خاص، زياد مطالعه كردم. از اكثر اين متون و اسناد، اين نتيجه را گرفتم كه اين آدم، بسيار فاسد و منفي بوده و بسياري از جنجالها در عصر پهلوي را او به وجود آورده، ولخرجيهاي زيادي داشته، هوسران بود و به هيچ حد و مرزي قائل نبوده است. يك كتاب هم خودش نوشته و در آن سعي كرده بود در بسياري از موارد خود را تبرئه كند. به نظر من اگر اينقدر سعي در كتمان حقايق نميكرد و نميخواست بگويد در هيچ كاري دخالتي ندارد، در حالي كه پشت پرده دستش به همه خيانتها و آلودگيها آلوده بوده است، اينقدر حساسيت در مورد او بالا نميرفت. اين كتمانها بيشتر باعث بدنام شدن او شده بود.
جمعبنديتان از شخصيت اشرف اين است؟بله، ولي در عين حال يكسري مطالب ديگر هم دربارهاش شنيدهام، از جمله اينكه اولين كسي بود كه تأمين اجتماعي را راه انداخت يا در سازمان ملل منصبي درباره زنان داشت.
نماينده ايران در سازمان ملل بود... بله، اين ويژگيهايش هم برايم جالب بود كه در سازمان ملل هم جايگاهي داشت، ولي بعد فكر كردم چطور ممكن است به آدمي تا اين حد فاسد، چنين پستهايي را بدهند؟ با كمي دقت متوجه شدم كه او براي به دست آوردن اين پستها و مناصب، پول زيادي خرج ميكرد و در واقع خودش را در آن جايگاهها جا ميزد!
وقتي با پيشنهاد بازي در نقش اشرف مواجه شديد چه حسي پيدا كرديد؟به عنوان يك نقش برجسته، خيلي برايم جالب بود. سالهاست در سينما و تلويزيون بازي ميكنم، ولي اين اولين بار بود كه بازيام به شكل برجستهاي ديده ميشد و براي اولين بار نقشي بود كه حس كردم ميتوانم در آن، قدرت بازيگريام را نشان بدهم. برايم به عنوان يك نقش، پيشنهاد بسيار خوشحالكنندهاي بود. همچنان هم اين خوشحالي با من است و هر بار كه آقاي ورزي را ميبينم، از ايشان تشكر ميكنم.
ب
راي رسيدن به اين نقش چه مشكلاتي داشتيد؟غير از اينكه به خاطر تربيتي كه از بچگي داشتهام در من يك مقدار حالت رهبر و رئيس بودن وجود دارد و شخصيت سختگيري دارم، در ساير موارد به اين شخصيت نزديك نبودم، چون در زندگي آدم خشن و باسياستي نيستم! براي همين در اين جنبهها، رسيدن به اين شخصيت خيلي برايم سخت بود.
نقش شما تمام شده است يا هنوز ادامه دارد؟نقشم تمام شده است، ولي بعضي جاها مجبور به تكرار شديم و رفتم و دوباره اشرف شدم!
در اين مدت چه بازخوردهايي از طرف خانواده، دوستان و مردم گرفتيد؟بازخوردي كه به من ميدهند، اين است كه چقدر قوي و خوب بازي كردي و انگار سالها درباري بودي! دوستان خيلي با من شوخي ميكنند كه براي خودت شاه بودي و دربار داشتي!
بازخورد منفي نداشتيد؟خير، تا الان بازخورد منفي نداشتهام.
از دوران ايفاي اين نقش چه خاطراتي داريد؟همه اين دوران خاطره بود و تمام آن لحظهها را زندگي كردم. وقتي در كاخ خود اشرف كه در آن زندگي ميكرد يا يك بار هم در اتاق شخصي او بازي ميكردم، حال عجيبي داشتم و احساس ميكردم مثل اين است كه كسي در زماني كه من حضور ندارم بيايد و نقش مرا بازي كند! حس عجيب و غريبي بود. جلوي آينه اتاقش ميايستادم، حس ميكردم دارد مرا نگاه ميكند. حس بسيار عجيبي بود. يكي از تجربههاي بسيار عجيب لحظاتي بود كه با آقاي نورعلي (بازيگر نقش جواني شاه) بازي ميكردم.
حس ميكرديد خواهر دوقلوي ايشان هستيد؟بله، دقيقاً. هم آقاي نورعلي خيلي خوب با اين نقش عجين شده بود و هم من خيلي اشرف شده بودم.
دچار «خود اشرفپنداري» شده بوديد؟بله، در مواقعي واقعاً قاطي ميكردم كه چه كسي هستم! اينكه خود آن آدمها در اين موقعيتها بودند و اين كارها را ميكردند، برايم عجيب بود، براي همين ميگويم لحظه به لحظه اين سريال برايم خاطره است.
اگر صرفاً به عنوان يك مخاطب و نه بازيگر اين مجموعه بخواهيد سريال معماي شاه را ارزيابي كنيد، نظرتان چيست؟ چون ديگراني كه قضاوت ميكنند، از دور دستي بر آتش دارند و از تنگناها و فراز و نشيبهاي كار خبر ندارند، ولي شما در جريان ساخت مجموعه بودهايد. با اين نگاه به عنوان يك مخاطب ارزيابي شما چيست؟ اين طريقي را كه آقاي ورزي براي وارد شدن به اين مقطع زماني انتخاب كردهاند، دوست دارم. يعني ما داريم هم دربار را ميبينيم و هم جامعه را. نميدانم آقاي وزيري چقدر واقعي است ولي او نمايندهاي از طبقه متوسط مرفه و تحصيلكرده جامعه آن روز است. دوست دارم تا آخر ماجرا را دنبال كنم. ميخواهم ببينم اين پازل چگونه ميخواهد سرهم شود.
معماي شاه در بين كارهايي كه انجام دادهايد چه جايگاهي دارد؟قطعاً برايم اولين است. تا قبل از اين، كيف انگليسي برايم اول بود و نقشي را كه در آنجا بازي كردم خيلي دوست داشتم. دومين سريالي بود كه بازي كردم، ولي واقعاً نقش خوب، جاندار و زيبايي بود.
