امواج فضاي مجازي اين بار حامل تصاويري از اراذل و اوباش استان مازندران هستند كه با اعمال خشونت و بيان الفاظ ركيك امنيت عمومي را تهديد كردهاند. مسئلهاي كه اين روزها از سوي مراجع قضايي و انتظامي با عنوان مجرمانه افساد فيالارض در دست پيگيري است و از زواياي ديگري نيز مورد توجه جامعهشناسان و آسيبشناسان اجتماعي قرار گرفته است، به طوري كه زمينههاي بروز اين ناهنجاريها بحث روز محافل علمي است.
سرعت و دقت در انتقال پيامها و اخبار و مخابره حوادث و رويدادها مشخصه فضاي مجازي و شبكهاي است كه بر امواج آن سوار است. رويدادهايي كه از طريق شبكههاي مجازي به سمع و نظر افراد جامعه ميرسد اغلب تم اجتماعي دارند و متعلق به لايههاي درونيتر جامعهاند كه از چشم رسانههاي جمعي و نهادهاي نظارتي و انتظامي دور ميمانند. اين بار نيز امواج فضاي مجازي حامل تصاويري از اراذل و اوباش استان مازندران هستند كه با اعمال خشونت و بيان الفاظ ركيك امنيت عمومي را تهديد كردهاند؛ مسئلهاي كه از سوي مراجع قضايي و انتظامي با عنوان مجرمانه افسادفيالارض در دست پيگيري است. از سوي ديگر و جدا از سرعت و صداقت و داشتن همزمان مؤلفههاي چندگانه در رساندن اخبار و پيامها به وسيله فضاي مجازي، بهرهبرداران از اين فضا به دليل ناآگاهي در انتشار تصاوير و اخبار ملاحظات اجتماعي را در نظر نميگيرند و بدون پيشبيني دايره اثرگذاري اين اخبار اقدام به انتشار آنها در فضاي مجازي ميكنند. اين مسئله در مورد اخير باعث ايجاد رعب و وحشت عمومي در استان مازندران و ميان افراد جامعه شده است.
قدرتنمايي كه در ملأ عام نبوده اما علني شده!از طرفي به محض فراگير شدن تصاوير اراذل و اوباش استان مازندران و متأثر شدن افكار عمومي از آن، عوامل انتظامي و قضايي كشور براي اطمينان بخشي به مردم براي برخورد با چنين هنجارشكنيهايي وارد گود شده و به مدد رسانهها از تلاش شبانهروزي خود براي دستگيري و مجازات اين افراد ميگويند. سردار حسين اشتري، فرمانده نيروي انتظامي كشور روز گذشته و در پاسخ به سؤالي درباره فيلمي كه در آن برخي از اشرار اقدام به قدرتنمايي و بيان الفاظ ركيك كرده بودند، گفت: چندي پيش فيلمهايي در شبكههاي مجازي از تعدادي از اوباش پخش شد كه اين فيلمها مربوط به قبل است و بسياري از افراد حاضر در آنها شناسايي و دستگير شدهاند و پروندهشان در مراجع قضايي است. وي با بيان اينكه برخي از اين افراد نيز فراري هستند و در آينده دستگير شده و به سزاي اعمالشان خواهند رسيد، خاطرنشان كرد: البته اين افراد در محيط خصوصي اقدام به اين كار كرده و قدرتنماييشان در ملأ عام نبوده اما با توجه به اينكه سبب وحشت مردم شده و اقدام خلاف قانون انجام دادند، با آنها برخورد خواهيم كرد. فرمانده نيروي انتظامي با بيان اينكه ما در سالهاي گذشته كمترين تحرك را از سوي اين افراد داشتهايم، خاطرنشان كرد: در سالهاي اخير با تعداد زيادي از اراذل و اوباش برخورد شده و ما اجازه قدرتنمايي و ايجاد مزاحمت براي شهروندان را به آنان نخواهيم داد.
مرز تهديد و فرصت فضاي مجازي در پيگيري آسيبهاي اجتماعي البته گفتههاي سردار اشتري بخشهاي قابل توجه بسياري دارد كه يكي از آنها شناسايي و برخورد با افرادي است كه اقدام به توزيع اين فيلمها ميكنند. اين مقام مسئول در نظر نگرفته است كه نگفتن و نديدن و نشان ندادن اين تصاوير و فيلمها به معناي نبودن آنها در جامعه نيست و اين ابهام را باقي گذاشته است كه چرا دستگاههاي اجرايي در حوزه انتظامي اساساً عملكرد رسانهاي فضاي مجازي را كمك براي نظارت و كنترل هنجارشكنيها قلمداد نميكنند. همچنين گفتههاي فرمانده نيروي انتظامي كشور بنا به ماهيت وظيفه خود و مجموعه متبوعش برخوردهاي ثانويه با چنين پديدههايي است اما عللي در پيدايش اين آسيبها در جامعه وجود دارند كه نگاه علمي ميتواند در ريشهكني آنها مؤثر باشد. از سوي ديگر بعد از فروكش التهاب اجتماعي و واكنشهايي كه به دنبال آن خواهد بود شايد مطالعه ريشهاي اين عوامل مؤثرتر باشد.
مردودي سياستگذاريهاي اجتماعي عباس محمدياصل، جامعهشناس و عضو هيئت علمي دانشگاه علامه طباطبايي در اين باره به «جوان» ميگويد: فراتر از برخوردهاي قضايي و انتظامي بايد قابليتهاي موجود در جامعه كه زمينهساز بروز اين رفتارها ميشود را پيگيري كنيم. وي اين قابليتها را به دو دسته تقسيم ميكند و ميافزايد: يك دسته عواملي است كه اين افراد را هدايت ميكنند كه از اين طريق ايجاد وحشت كرده و به اهداف مشخصي برسند. قابليت دوم، به جامعهاي بر ميگردد كه آمادگي برخورد با اين ناهنجاريها را ندارد. به بيان ديگر يك دسته سوق دهندهها به سمت بروز و نمايش اين رفتار است و يكدسته افرادي هستند كه آموزشهايي براي مواجهه و مشاهده اين رفتار و هنجارشكنيها در فضاي عمومي يا فضاي مجازي نديدهاند.
اين جامعهشناس براي برخورد مؤثر با علل بروز اين آسيبهاي رفتاري و اجتماعي روشن شدن دلايل زيربنايي هر دو دسته را اولويت برمي شمرد و خاطرنشان ميكند: شرايط فرهنگي مناسبي براي استفاده از ابزارهاي ارتباطات نوين فراهم نشده است و به درستي ياد نگرفتهايم چگونه از آنها استفاده و در صورت مشاهده آسيب با آن برخورد كنيم. وي ادامه ميدهد: سياستگذاريهاي فرهنگي در استفاده از اين ابزارها و چگونگي راهحليابي در موارد سوءاستفاده يك تير و دو نشان است كه عوامل موجود در هر دو دست ياد شده را محدود ميكند.
محيط مصون و محيط آسيبزا!محمدياصل يادآور ميشود: مشاهده اين رفتار در فضاي مجازي تصادفي و برونزاست و مسائل آنها هم ثانوي است و نياز به راهحليابي دارد.
اين استاد دانشگاه رفتار اين افراد را در نمايش خشونت و لااباليگري خود نيز اينطور تحليل ميكند: معمولاً در چنين افرادي روحياتي مثل قانونشكني، طغيانگري و سركشي قابل مشاهده است و اين برميگردد به زمينههاي تربيتي و محيطي. علاوه بر اين اعتياد، انحرافات رفتاري و تحصيلات پايين نيز در اين افراد ديده ميشود.
وي اضافه ميكند: تا زماني كه سياستگذاري در اين حوزه صورت نگيرد يا سياستهاي موجود بازنگري نشود نميتوان روي محدود كردن زمينههاي انحرافي حساب كرد. از سوي ديگر در جامعهاي كه يك چهارم سرپرستان خانوارها بيكار باشند، آمار زنان سرپرست خانوار در حال افزايش باشد و در عين حال مديريت ظرفيتهاي جمعيت جوان ناقص باشد، بروز و ظهور اين رفتار چندان دور از انتظار نيست. به بيان ديگر در حال حاضر محيط آسيب زا و آماده بروز اين ناهنجاريها است.
