اين مشكلات از گير كردن در يك مسير پرترافيك و دير رسيدن به يك قرار مهم را شامل ميشود تا درگيري در اختلافات كاري، زناشويي، ارتباطي و ... هر مشكلي كه پيش ميآيد به نوعي تعادل زندگي را بر هم زده و ما را به يك سري واكنشها وادار ميسازد. بههم خوردن تعادل ما را به انجام دادن كاري براي رفع تعارض و تجزيه و تحليل موضوع ميكشاند. بعضي از رفتارهايي كه از ما سر ميزند به احساسات و عواطف ما مربوط است. مثلاً عصباني ميشويم، پرخاش ميكنيم، داد ميزنيم يا غمگين و افسرده شده و دلتنگي ميكنيم. حتي گاهي از بخت خود گله ميكنيم و خود را بدشانس ميدانيم و ديگران را مقصر قلمداد ميكنيم. گاهي اوقات نيز شروع به غر زدن و انتقاد ميكنيم. با خود و ديگران قهر ميكنيم و هيچ اقدامي انجام نميدهيم. گاهي بيمار ميشويم. مثلاً سردرد ميگيريم يا دچار سوء هاضمه ميشويم. كمتر پيش ميآيد كه فكر كنيم در كجا قرار داريم و چه اتفاقي افتاده؟ ما چقدر مقصر و مسئول هستيم و چه كاري ميتوانيم انجام دهيم؟
بيشترين احساسي كه ما را درگير ميكند اين است كه ما قرباني اين وضع هستيم و فرد قرباني بايد منتظر نجات از طرف ديگران باشد. يك مثال ساده اين است كه در حال رفتن به يك قرار مهم هستيد و ناگهان ماشينتان پنچر ميشود. شما چه ميكنيد؟ ممكن است هيچ كاري كه در جهت رفع مشكل باشد انجام ندهيد و به جاي رفتار كارآمد و حلكننده شروع به لگد زدن به ماشين كرده و خود را سرزنش كنيد و يا حتي ديگران را مقصر بدانيد كه اين شرايط را براي شما ايجاد كردهاند.
رفتار كارآمد در اين مثال چيست؟ در واقع همان روش حل مسئله است. يك نفس عميق بكشيد. به خود دلداري دهيد كه اين حادثه براي هر كسي و در هر شرايطي ممكن بود اتفاق بيفتد. فكرتان را به كار بيندازيد و ببينيد در چه وضعي هستيد؟ اوضاع چقدر وخيم يا مناسب است؟ يك ارزيابي از مسئلهاي كه پيش آمده انجام دهيد.
در تمام اين مدت نبايد اجازه دهيد احساسات شما كه شامل خشم، ترس، غم، تهديد، دلهره و از اين قبيل است جلوتر از فكر شما تصميم بگيرند. فكر شما ميتواند به در نظر گرفتن راههاي احتمالي حل مشكل بپردازد و درگير شدن ذهن شما با احساسات ضد و نقيض و منفي مانع بارش فكري و رسيدن شما به يك تصميم كارآمد ميشود. تنفس عميق و خودگويي مثبت و دلداري دادن به خود، به شما كمك ميكند تا موضوع را بررسي كنيد و راههاي احتمالي حل مشكل را بيابيد. مطمئن باشيد هر انساني قدرت تحليل مسائل و مشكلات و پيدا كردن راه حل مناسب را در سايه آرامش و درست انديشيدن داشته و ميتواند با بررسي راههاي در نظر گرفته بهترين راه حل را پيدا كند و تصميم به انجام آن بگيرد.
مهارت حل مسئله داراي دو بعد ذهني و عملي است و در بعد ذهني درست انديشيدن را ميطلبد و در بعد عملي درست و بهجا اقدام كردن را. درست انديشيدن به معناي داشتن يك نظم فكري است كه مسائل را با يكديگر قاطي نكنيم. ابتدا به تفكيك مسله بپردازيم. جوانب آن را در نظر بگيريم. شرايط و توانايي خود را بررسي كنيم. اگر درگير چند موضوع همزمان هستيم، هر كدام را جداگانه تحليل كنيم و بدون عذر و بهانهتراشي و مسئوليت را به گردن ديگران انداختن، بپذيريم اين مشكل ماست و ما چگونه قادريم با آن مواجهه كنيم و خود را متعهد و ملزم به انجام آن كنيم. در بعد عملي، اقدام به انجام راه حل مناسبي است كه انتخاب كردهايم.
اگر چه وقتي مشكلي پيش ميآيد، مثل خيلي موارد ديگر ما انسانها ترجيح ميدهيم در مشكل بمانيم و نقش قرباني را بازي كنيم و هيچ كاري نكنيم و موضوع لاينحل ميماند و مشكلات ديگري براي آن اضافه ميشود و نهايتاً روزي ميبينيم با كلاف سردرگمي از مسائل مواجه هستيم. مهارت حل مسئله به معناي مواجه شدن با مشكلات و برگرداندن تعادل بههم خورده زندگي با بررسي راههاي احتمالي است كه هر فردي توان انجام آن را دارد. گاه اين بررسي ما را به اين نتيجه ميرساند كه نميتوانيم از نيروهاي كارآمد خود بهره ببريم. در اين شرايط از ديگران كمك گرفتن و همفكري با افراد صاحب نظر ميتواند ما را به مطلوب برساند.
*
روانشناس
