موضوع معتادان و نحوه جمعآوري، ساماندهي و بازگشت آنان به جامعه از جمله مباحث مهم و مورد بحث مردم و مسئولان به شمار ميآيد. با اينكه هر مسئولي در هر سازمان و نهادي حرفي ميزند و نظري ميدهد، اما به خوبي ميتوان متوجه شد كه اكثر تصميمگيريها از سر عجله و بدون مطالعه است. به عنوان مثال مديركل بهزيستي استان تهران در شرايطي از پرداخت وام اشتغال به مبلغ 15 ميليون تومان با كارمزد 4 درصد به معتادان بهبوديافته خبر داد كه چند روز پيشتر، قائممقام دبير ستاد مبارزه با مواد مخدر 20درصد كارگران بخش صنعت را مصرفكننده انواع مخدر اعلام كرده بود. اين دو خبر در كنار يكديگر نشان ميدهند براي خارج كردن مواد مخدر از درون خانهها به چيزي فراتر از يك شغل نياز است زيرا در حال حاضر قشر معتاد جامعه را كارگران، كارمندان، دانشجويان و حتي بخشي از طبقه مرفه جامعه تشكيل ميدهند كه حداقل نياز اولشان شغل نيست.
وقتي داستان جمعآوري معتادان كارتن خواب شروع شد، گروهي از كارشناسان هشدار دادند كه اگر تمام سازمانهاي مرتبط با اين مسئله پاي كار نيايند و چتر حمايتي خود را بر سر اين افراد باز نكنند اين همه تلاش به دور باطلي ميماند كه بعد از گذشت مدتي به خانه اول بازخواهيم گشت.
از همان زمان معتادان دسته دسته جمعآوري و به كمپهاي مختلف فرستاده ميشدند، حتي در ميان اين كارتن خوابهاي معتاد 500 زن نيز وجود داشتند كه به كمپ شفق برده شدند.
اکثر كارتنخوابها معتاد هستند و در كمپهاي تعريف شده بايد به هر نحو ممكن اعتيادشان را ترك كنند اما در اين ميان يك سؤال پيش ميآيد كه آيا اعتياد عامل بيخانماني معتادان و به خصوص اين زنان است يا بيخانماني آنها را به سمت اعتياد كشيده است و مهمتر از اينها براي بازگرداندن آنها به اجتماع چه بايد كرد؟
در همين رابطه و بر اساس گفتههاي رئيس شوراي شهر تهران تا كنون بيش از ۴ هزار كارتنخواب معتاد از بوستان هرندي و سطح منطقه جمعآوري شده است، اما اگر سيكل موجود بسته نشود، دوباره شاهد بازگشت كارتنخوابها خواهيم بود.
آمارهاي متناقض بلاي جان تصميمگيريهايكي از موضوعاتي كه نشان از شناخت پايين جامعه نسبت به كارتن خوابها دارد، آمارهاي متناقض است. همانطور كه مسعودي فربد، معاون اجتماعي سازمان بهزيستي معتقد است: كارتن خوابي مشكل بسياري از كشورها است، اما نحوه برخورد با آن مهم است. وي با اشاره به اينكه امريكا، استراليا، لندن و. . . گزارش هايي در رابطه با تعداد بيخانمانها يا كارتنخوابها دارند، ادامه داد: «متأسفانه چنين چيزي در ايران وجود ندارد.»
فروغ عزيزي، دبير گروه مطالعات زنان انجمن جامعهشناسي ايران نيز در اين رابطه گفت كه آمار شهرداري در رابطه با تعداد كارتنخوابها به علت مدل آمارگيري خودش پر از تكرار است و عدد بهزيستي هم به شكل ديگري برآورد شده است و هيچ كدام دقيق نيست. براي مثال بهزيستي ميگويد در كل ايران 15 هزار كارتنخواب وجود دارد و شهرداري در آماري ديگر ميگويد تعداد كارتنخوابهاي تهران 15 هزار نفر است.
شايد تنها چيزي كه ميان اين آمارها مشترك است اين باشد كه بين 5 تا 10 درصد اين تعداد را زنان تشكيل ميدهند.
اما دبير گروه علمي تخصصي فقر، رفاه و سياست انجمن جامعهشناسي ايران هم نظر متفاوت ديگري در اين مورد دارد. پيام روشن فكر گفت: «در بعضي موارد داشتن آمار هيچ فايدهاي ندارد، كم يا زياد بودن كارتنخوابها حق آنها را كم يا زياد نميكند، ما بايد به آنها حقشان را بدهيم.»
20 درصد كارگران معتادندايجاد اشتغال فقط يك كار كوچك براي كمك به معتادان براي بازگشت به آغوش خانواده و ورود به جامعه است اما نبايد فراموش كنيم كه هرگز با سر كار رفتن معتاد نميتوان مطمئن بود كه او دوباره به مصرف مواد رو نياورد.
چندي پيش سعيد صفاتيان، رئيس كارگروه كاهش تقاضاي اعتياد كميته مستقل مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخيص مصلحت نظام با تأييد آمار عليرضا جزيني، قائممقام دبير ستاد مبارزه با مواد مخدر كه 20درصد كارگران بخش صنعت را مصرفكننده انواع مخدر اعلام كرده بود، گفت: «5/3 ميليون نفر در جامعه كارگري مشغول خدمترساني هستند كه 20درصد اين تعداد به مواد مخدر معتاد هستند و اين مسئله در شهرها و مناطق صنعتي بيشتر به چشم ميخورد.»
به گفته صفاتيان، راه چاره در برنامههاي پيشگيرانه از اعتياد است كه بتوان آن را عملياتي كرد نه اينكه فقط روي كاغذ نوشته شود. وي معتقد است توجه ويژه به برنامه پيشگيرانه در محيطهاي كارگري بهخصوص در شهرها و مناطق صنعتي بايد براي مسئولان يك ضرورت باشد تا بتوان براي رفع آن اقدامي اساسي انجام داد، در غيراين صورت تنها ارائه آمار و ارقام در اين زمينه فايدهاي نخواهد داشت.
براساس آمارهاي ستاد مبارزه با مواد مخدر يك ميليون و 325هزار نفر مصرفكننده مواد مخدر در كشور زندگي ميكنند كه تلاش براي ترك آنها نيز هرگز به اندازه پيشبيني و انتظارها موفق نبوده است. كارگران بخش عمده توليد را برعهده دارند و حاصل كار آنها ميتواند توسعه پايدار را بهدنبال داشته باشد. 20درصد ابتلا به اعتياد در محيطهاي كارگري جلوه ديگري از آسيبهاي اين موضوع است. پايين آمدن سن اعتياد در كشور و رسيدن ميانگين آن به زير 30سال و پايين آمدن ميانگين سن شروع مصرف مواد مخدر به زير 20سال نشاندهنده گسترش اعتياد بين جوانان است كه نيروي فعال و موتور محرك چرخه توليد و صنعت كشور محسوب ميشوند.
سرمايهها دود نشوندبه هر حال گزارشها نشان ميدهند كه در ايران بيشترين ميزان اعتياد در ميان كارگران بهخصوص در مشاغل سخت، اعتياد به ماده مخدر ترياك است و اين قشر خيلي سراغ روانگردانهايي همچون شيشه نميروند. همچنين از حدود يك ميليون و 325هزار معتادي كه در كشور وجود دارند 60 تا 70درصد آنها شاغل هستند و اين آمار به اين معني است كه داشتن شغل هم به تنهايي باعث عدماعتياد نميشود.
بر اساس اعلام بهزيستي استان تهران، در حال حاضر بالغ بر 2 هزار و 740 مرد و 400 زن معتاد در مراكز سازمان بهزيستي تحت درمان هستند كه قرار شده معتادان بهبود يافته با تأييد سازمان بهزيستي از تسهيلات وام اشتغال به مبلغ 15 ميليون تومان بهرهمند شوند. اين وام با تسهيلات ويژه و با حداقل كارمزد 4 درصد خواهد بود كه از زمان تشكيل پرونده بين يك تا دو ماه به معتادان بهبود يافته پرداخت ميشود.
پس بجاست حالا كه بودجهاي براي نگهداري و آموزش يك حرفه به معتادان تخصيص يافته و قرار شده اين افراد پس از بازگشت به جامعه از وامهاي كم بهره نيز بهره مند شوند، از ابعاد رواني نيز موضوع مورد توجه قرار گيرد تا مبادا اين همه سرمايه، خود به دودي تبديل شود كه به چشم جامعه برود.
