سرانجام زمان اجرايي شدن برنامه جامع اقدام مشترك يا همان برجام با بيانيه مشترك محمدجواد ظريف، وزير خارجه ايران و فدريكا موگريني هماهنگكننده سياست خارجي اتحاديه اروپا فرا رسيد. اين به معناي تولد برجام است كه به درستي از آن به عنوان يك رويداد تاريخي ياد شده چرا كه با تولد برجام مناقشه طولاني 13 سال به سرانجام مسالمتآميزي رسيد و ايران توانست با مقاومت در برابر فشارهاي غرب به رهبري امريكا نه تنها صنعت هستهاي خود را حفظ كند بلكه غرب نيز بر مبناي برجام مجبور به پذيرش آن شده است. اينكه با تولد برجام سطح روابط خارجي ايران به چه صورت خواهد بود و برجام با تولد خود چه تأثيري بر موقعيت منطقهاي و بينالمللي ايران خواهد گذاشت، بحث و نظر بسيار است چنان كه تا اينجاي كار هم مباحث مفصلي در اين زمينه مطرح شده است. اولين و شايد كوچكترين تأثير را در بورس كشورهاي عربي منطقه از جمله عربستان سعودي، امارات و قطر ميتوان ديد كه در همان بدو تولد برجام افت 5 تا 6 درصدي داشتهاند. با وجود تأثيرهاي قابل توجه برجام اما هنوز يك مسئله اساسي را نبايد فراموش كرد و آن فضايي است كه برجام در آن متولد شده و اينكه در ادامه نيز همين حال و هوا تداوم مييابد يا آنكه طي مراحل برجام حال و هواي آن نيز تغيير ميكند.
زمان و نحوه قرائت بيانيه مشترك از سوي ظريف و موگريني فضاي حاكم بر لحظه تولد برجام را مشخص كرد. از چند روز قبل اعلام شده بود گزارش نهايي آژانس بينالمللي انرژي اتمي مبني بر راستيآزمايي تعهدات جمهوري اسلامي ايران در مورد برجام طي بيانيهاي از سوي يوكيو آمانو روز شنبه شانزدهم ژانويه اعلام خواهد شد و ظهر همين روز هم بيانيه مشترك براي اجرايي شدن برجام قرائت ميشود. هر دو مرحله پاياني از بيانيه آمانو و قرائت بيانيه مشترك با تأخير بسيار زياد انجام گرفت تا آن حد كه ميتوان گفت تولد برجام به نوعي با عمل سزارين انجام گرفت. خبرنگاراني كه از صبح شنبه منتظر شنيدن بيانيه آمانو و حضور ظريف و موگريني براي قرائت بيانيه مشترك بودند بايد تا ساعات پاياني شب صبر ميكردند. آنها به جاي قرائت اين دو بيانيه شاهد ظريف، آمانو، موگريني و ملاقات سه جانبهاي بودند كه نشان ميداد هنوز بحث و جدل ادامه دارد، در حالي كه از هفتهها قبل بر سر جزئيات كار مذاكره شده و توافقات لازم به دست آمده بود. دلايل و گمانهزنيهاي مختلفي در مورد علت اين تأخير ذكر شده، از انتظار امريكا براي آزادي چند زنداني خود در ايران و اعمال فشار بر آمانو براي به تأخير انداختن بيانيه خود بعد از آزادي آنها تا فشار لابيهاي عربي-صهيونيستي و فرصتطلبي امريكا براي اعمال فشار بر ايران در مورد برنامه موشكياش. بعضيها هم از بحث و جدل بر سر كلمات و واژههاي بيانيه مشترك گفتهاند كه باعث شده ساعتها مذاكراتي در مورد متن بيانيه انجام شود. چه اين دلايل درست باشند يا نه، يك نكته روشن است و آن اينكه با وجود آمادگي طرف ايراني از صبح روز شنبه براي تولد برجام اين طرف مقابل بود كه به نوعي طفره ميرفت تا قرائت بيانيه مشترك را تا ميتواند به تأخير بيندازد. نميتوان اين نوع عمل را بر مبناي حسن نيت تفسير كرد و بايد آن را بر مبناي ترديدي دانست كه برجام را در همان لحظات ابتدايي در اين فضاي بياعتمادي و ترديد كليد زده است. اگر به نامه باراك اوباما رئيس جمهور امريكا به رؤساي دو مجلس نمايندگان و سناي امريكا نگاهي انداخته شود، اين نوع ترديد را نيز ميتوان ديد كه او باز بر حفظ تحريمها در خارج از حوزه هستهاي تأكيد كرده و فرامين اجرايي گذشته در اين مورد را باز تأييد كرده است. از سوي ديگر، عمده نامزدهاي پيش روي انتخابات رياست جمهوري امريكا از هيلاري كلينتون گرفته تا نامزدهاي جمهوريخواه بر تداوم و حتي تشديد تحريمها اصرار كردهاند و كلينتون حتي بعد از قرائت بيانيه مشترك گفت كه اگر در ماه نوامبر به عنوان رئيس جمهور انتخاب شود، رويكردش در قبال ايران بر مبناي بياعتمادي و راستيآزمايي خواهد بود، بنابر اين لحظه و نحوه تولد برجام يك نكته را به صورت واضح تأييد كرد و آن فضاي بياعتمادي طرف مقابل به اجراي برجام است كه بايد همين فضا را به صورت واقعبينانه مدنظر داشت و ادامه جريان برجام را در همين حال و هوا ديد. اين به معناي فروكاستن از اجراي برجام نيست بلكه به معناي ديدي واقعبينانه در پيشبرد آن است تا از پيامدهاي مثبت اجراي برجام دچار خوشبيني غيرواقعبينانه نشد و به صورت دقيق نحوه عمل طرف مقابل را رصد كرد تا در صورت هر نوع تخلف يا حتي كوتاهي در اجراي برجام به موقع و با قاطعيت با آن برخورد بشود.
