اين گروه همچنين الگوي بيانِ ژن ديگري نيز شناسايي كرده كه اختصاصيتر است و به كمك آن ميتوان آنفلوآنزا را از ديگر عفونتهاي دستگاه تنفسي تشخيص داد.
وقتي پاتوژنها يا عوامل بيماريزا سلولهاي بدن را دچار عفونت ميكنند، سلسله واكنشهايي در سيستم ايمني بدن آغاز ميگردد كه بيان صدها ژن را دچار تغيير ميكند. بيان ژن فرآيندي است كه بهواسطه آن سلولها اطلاعات را از ژنها استخراج كرده و آن را به شكل مولكولهاي پروتئين يا RNA ترجمه ميكنند. سلولها اين ظرفيت را دارند كه هر مولكول را كموبيش بيان كرده و الگوي بياني خلق كنند كه در پاسخ به عوامل خارجي مانند عفونت ويروسي تغيير نمايند.
متخصصان در دانشگاه استنفورد 396 ژن انساني را شناسايي كردهاند كه بيان آنها در الگويي ثابت تغيير ميكند و وجود عفونت ويروسي را آشكار ميسازد. ختري محقق اين طرح خاطرنشان كرد گروه وي با انگيزه رسيدن به هدف بلندمدت يافتن طيف وسيعي از داروهاي ضدويروسي دست به اين پژوهش زده است، داروهايي كه بسيار به طيف وسيع آنتيبيوتيكهاي فعلي شباهت دارند كه جان بسياري از افراد را در عفونتهاي باكتريايي نجات دادهاند.
به صدا درآوردن زنگ خطرِ وجود «عفونت»
قدم اول پژوهشگران جستوجو براي يافتن هرگونه تغيير كلي در بيان ژن بود كه عموماً در واكنش به عفونتهاي ويروسي به وجود ميآيند. آنها كار خود را با مشاهده تغييرات در بيان ژن در مجموعهاي از دادههاي در دسترس عموم آغاز كردند. در نمونههاي خون 205 فرد آلوده به آنفلوآنزا، سرماخوردگي يا ويروس چندياختهاي تنفسي، 396 ژن يافت شد كه بيان آنها بهطور يكسان در هر سه عفونت تغيير ميكرد؛ افزايش در بيان 161 ژن و كاهش در بيان 235 ژن.
در مرحله بعد پژوهشگران اين گروه متوجه الگويي يكسان در گروهي بزرگتر از نمونههاي خون و سلولهاي بافتي شدند كه از 2939 فرد جمعآوريشده بود و شامل افرادي ميشد كه يا سالم بوده يا با انواع گوناگوني از پاتوژن دچار عفونت شده بودند، مثل سويههاي تاجي، رودهاي و غدهاي ويروس سارس و همينطور پاتوژنهاي باكتريايي مثل اي كولاي، استافيلوكوكوس اوريوس، استرتپتوكوكوس نومونيا و سالمونِلا. در اين گروه بزرگتر، گروه پژوهشي الگويي يكسان در تغيير بيان ژن را در 396 ژن مشابه در ميان بيماران مبتلا، عفونتهاي ويروسي يكسان مشاهده كرد.
امضاي بهجامانده از ويروسهاي عفوني نهتنها امكان شناسايي افراد مبتلا به عفونت فعال ويروسي، بلكه افراد ناقل را نيز فراهم ميكند. با مطالعه نمونه خونهاي مرتب گرفته شده- هر هشت ساعت يا هر پنج روز- گروه پژوهشي دانشگاه استنفورد كشف كرد كه امضاي بهجامانده از ويروس، زنگ خطر ابتلا به عفونت را تا 24 ساعت قبل از اولين علائم به صدا درميآورد. «امضاي بيان يك ژن تكي قبل از اينكه فرد بيمار شود، تغيير كرد، پس توانستيم تا پيش از 24 ساعت پيشبينيكنيم چه كسي علائم را بروز خواهد داد.»
دكتر ختري اظهار كرد همين دادهپربسامد حاصل از نمونهبرداري آشكار كرد كه ابتدا هشدار امضاي شناسايي كننده ويروس كه ميتوانست نمايانگر هر نوع ويروسي باشد، مشاهده شد. سپس چند ساعت بعد هشدار امضاي شناسايي كننده مشخصترِ ويروس آنفلوآنزا در افراد مبتلابه آنفلوآنزاشروع شد. ختري گفت: به نظر ميرسد كه وقتي عفونت ويروسي در كار باشد، سيستم ايمني به تمام ويروسها واكنشي كلي نشان ميدهد كه با واكنشي اختصاصي نسبت به آن ويروس ادامه مييابد. ميتوانيد يك ساختار تصميمگيري درختي را تصور كنيد كه در آن سيستم ايمني اين پرسش را مطرح ميكند با عاملي ويروسي طرف هستيم يا باكتريايي؟ و اگر عامل ويروسي باشد، واكنش مرتبط با امضاي شناسايي كننده ويروس را فعال ميكند و بعد پرسش ديگر حالا كه عامل ويروسي است، كدام ويروس؟ و بعد واكنش اختصاصي عليه آن ويروس را فعال مينمايد.
كار پژوهشي اين گروه نمونهاي از تمركز گروه پزشكي دانشگاه استنفورد بر سلامتي تمام و كمال است كه هدف از آن پيشبيني و پيشگيري دقيق و بهموقع بيماري و تشخيص و درمان آن در بيمار است.
منبع: ساينس ديلي
