در چنين شرايطي در دسترسترين كساني كه به خاطرمان ميآيند بزرگان فاميل، خانواده و دوستان نزديكمان هستند كه راهنماييها و راهكارهايشان يا اغلب از روي احساس و جانبدارانه يا ناآگاهانه مغرضانه است و بعضاً پيامدهاي ناگواري دارد و به طريقي آشفتگي ما را بيشتر ميكند. البته تجارب بزرگان فاميل و خانواده را نميشود ناديده گرفت، اما تجربه هميشه جواب مثبت نميدهد و گاهي باعث دلزدگي افراد از يكديگر ميشود بهخصوص كه اگر تجربيات ناموفق پشت سر هم تكرار شود، باعث ميشود كه افراد نسبت به هم دلسرد شده و احترام سابق نزد هم نداشته باشند. در اينجاست كه نياز به يك حامي بيطرف، قابل اعتماد، رازدار، با تجربه و متخصص خواهيم داشت و او كسي نيست جز يك مشاور. دكتر زينب صالحي دكتراي راهنمايي و مشاوره از دانشگاه كبانگسان مالزي، مؤلف و پژوهشگر حوزه مشاوره و برگزاركننده كارگاههاي مشاورهاي متعدد در مراكز متعدد خارجي و داخلي، از جمله فرهنگسراهاست. او مدتي است ساعات روزهاي يكشنبه و سهشنبه خود را در غربيترين منطقه پايتخت، در خانه فرهنگ اميركبير و فرهنگسراي تهران، به مدت 9 ساعت از ساعت 9 تا 18 به مشاوره در حوزهاي مختلف از جمله خانواده، تحصيلي، ازدواج و كودك ميپردازد. ديدگاهها و نظرات او را درباره اهميت و ضرورت مشاوره و ويژگيهاي لازم براي يك مشاور خوب ميخوانيد.
يك مشاور آگاه و كاركشته كسي است كه نه تنها در حرفه خود تخصص دارد بلكه در هزار توي جامعه و در ميان مردم زندگي و در زير و بم مشكلات و معضلات خانه و خانواده استخوان خرد كرده است. يك مشاور با تجربه شما را با ابعاد، زوايا و جنبههاي مختلف يك مشكل آشنا ميكند. او به شما نشان ميدهد كه چگونه مشكلاتتان با پشت گوش انداختنها و بياعتناييها مرحله به مرحله جديتر، لاينحلتر و سختتر خواهد شد. مشاور علت ناراحتيها و ناملايمات اكنون شما را مورد بررسي قرار داده و آنها را به چالش ميكشد، چراكه بر اساس تجربه دريافته است كه بسياري از مردم از علت آشفتگيهاي خود آگاه نبوده و دليل شاد نبودن خود و خانواده را نميدانند. بعضاً آنها يا گرفتار مشكلات و گرههاي ظريف و حساس در درون ضمير ناخودآگاه خود هستند يا در برخي قوانين قديمي و كلي اشتباه و تاريخ گذشته غرق شدهاند، در حالي كه هيچ همخواني با دنياي شلوغ امروز ندارد. در واقع باورهاي اشتباه، برخي افكار و انديشههايي هستند كه فرد از گذشتهها يا از گذشتگان خود به ارث برده و در اثر تكرار زياد در ذهن او شكل گرفته و بهطور عادت از آن استفاده ميكند. به گفته يكي از بزرگان «اگر چيزي را چندين بار تكرار كنيد چنان به واقعيت وجودي شما تبديل ميشود كه انگار با شما به دنيا آمده است»، غافل از اينكه همان طور كه يك غذاي مسموم جسم را بيمار كرده و بعضاً به مرگ ميكشاند يك فكر مسموم، يك باور اشتباه، غيرمنطقي و غيرواقعبينانه نيز روان ما را مسموم كرده، ما را به افسردگي و قهقرا كشانده و سرطان روح و روانمان ميشود.
مشاور پيشداوري نميكند
مبناي اظهارنظر يك مشاور آگاه بر اساس تجارب و سلايق شخصي نيست بلكه او بهطور علمي آشفتگيها و مشكلات مراجعينش را مورد ارزيابي قرار ميدهد. مشاور گفتهها و اظهارنظرهاي ما را گوش ميدهد ولي هرگز درباره ما قضاوت نميكند چراكه از نظر او قضاوت سختترين كار ممكن است و نياز به دانش و آگاهي همهجانبه و كافي درباره موضوع مورد نظر دارد. بعد از شنيدن معضلات زندگي و شخصيتي از سوي مشاور، او مرا سرزنش نميكند و از نظر او احياناً من يك دوست ضعيف و خستهكننده، فرزندي نااهل، يك همسر خائن و خودخواه يا يك همكار نالايق و تنپرور نيستم. يك مشاور زبده اشتباهاتمان را ريشهيابي كرده و درصدد حلش بر ميآيد. او پيشداوري نميكند و به ما يادآور ميشود كه چگونه ما با رفتارمان دنياي پيرامونمان را ميسازيم. او به استعدادهاي نهفته ما پي ميبرد و به خواستهها و تمايلاتمان احترام ميگذارد و به ما كمك ميكند تا دنياي اطرافمان را آنگونه كه هست ببينيم، «نه آنگونه كه ميخواهيم باشد». او به ما آموزش ميدهد كه چگونه تغيير را از خودمان آغاز كنيم، زيرا اين كار آسانترين شيوه تسلط بر دنياي پيرامون ماست.
مطمئن باشيد وقتي احساس ميكنيد كه توسط كسي به اين خوبي درك ميشويد و بهرغم بيان همه رازهاي زندگي خود هنوز در نزد او تا اين حد مورد احترام و ارزش هستيد دريچه تازهاي به روي زندگي شما باز خواهد شد يا شايد متوجه شويد كه تاكنون در زندگي خود چقدر در اشتباه بودهايد.
رجوع به مشاور، وقتي كارد به استخوان ميرسد!
متأسفانه اكثر شما زماني كه احساس ميكنيد شاد نيستيد و انگار يك جاي كار در روابط شما ميلنگد، زماني كه گفتههايتان ديگر تأثيرش را از دست داده، زماني كه حرفي براي گفتن باقي نمانده، زماني كه مكالمات بي سر انجام و بدون نتيجه رها ميشود و دائم تكرار مكررات است، زماني كه به حاشيهپردازي اصرار داريد و با ذكر جزئيات حرمت يا شايد اقتدار خود را از دست دادهايد، زماني كه بعد از تنها چند دقيقه، صحبت شما با طرف مقابل به نزاع كشيده ميشود، زماني كه گرفتار روزمرگيها، سرخوردگي و انزوا ميشويد، آن وقت است كه به مشاور مراجعه ميكنيد. بسيارند كساني كه در يك آن نياز به مشورت با يك مشاور را احساس ميكنند ولي به محض اينكه اوضاع كمي بهتر شد اين موضوع را پشت گوش مياندازند غافل از اينكه معضلات و مشكلات تا وقتي كه دير نشده بايد ريشهيابي شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گيرد. بنابراين، مشاور را به آخرين فردي كه مشكلات شما را ميشنود و با شما تشريك مساعي ميكند تبديل نكنيد. او نبايد آخرين شانس زندگي در حال پاشيده شدن شما باشد. حتماً بارها شنيدهايد كه پيشگيري بهتر از درمان است، بنابراين زماني به مشاور مراجعه نكنيد كه سالها تلخكامي و فجايع را روي هم انبار كردهايد و حالا انتظار داريد كه مشاور معجزه كند!
رجوع به مشاور نشاندهنده ضعف نيست
بسيارند افرادي كه تصور ميكنند مراجعه به مشاور يا روانشناس نشاندهنده ناآگاهي، ضعف در اداره زندگي يا مشكل روحي فرد است در صورتي كه برعكس، مراجعه به مشاور يا روانشناس - قبل از هر اقدامي- نشاندهنده رشد و بلوغ فكري و رواني و سطح آگاهي بالاي فرد است. يعني چنين فردي به «آگاهي» و «آگاه شدن» اعتقاد دارد و آن را همواره نجاتبخش انسانها ميداند. در واقع مشاور دوست آگاه و با تجربهاي است كه در حل مشكلاتي كه از عهده خودمان برنميآيد به ياري ما شتافته و آگاهيهاي لازم را با حسن نيت كامل در اختيار ما قرار ميدهد. يك شيشه رب گوجه را تصور كنيد كه چطور از فرآيند چند مرحلهاي چندين جعبه گوجه فرنگي به دست آمده، مشاور با تجربه هم خاصيت اين شيشه رب گوجه را دارد، يعني نتيجه سالها مطالعه، تحقيق و تجربه خود را ظرف چند ساعت در اختيارتان قرار ميدهد كه اين خود صرفهجويي در زمان، انرژي و هزينه است.
از آنجايي كه يكي از ويژگيهاي دنياي معاصر تخصصي شدن حيطهها در حوزههاي مختلف علمي و رفتاريست، جاي تأسف است كه گاهي حاضر نيستيم براي حل مشكل خود - كه اكثرا به پيامدهاي تلخ فراواني نيز منجر ميشود- زماني صرف كرده يا هزينهاي بپردازيم و بعضاً صرف هزينه براي مشاوره و مشاوراني كه در كار خود تخصص دارند را مضحك ميدانيم ولي زماني كه جسم ما بيمار ميشود حاضر ميشويم از هر راهي كه شده هزينهها را تهيه كنيم در حالي كه ريشه بسياري از بيماريهاي جسمي، در شيوههاي نادرست زندگي، استرس، نوع بينش و تفكر و باور اشتباه، عدم حل و فصل احساسات و اميال سركوب شده، فقدان درايت و آگاهي كافي، نداشتن مهارتهاي زندگي و سوءتفاهمها و نگرانيهاي بيدليل است كه گره بسياري از آنها به دست مشاور باز ميشود.
آنهايي كه فروپاشي خانواده ايراني را نشانه گرفتهاند
همانطور كه ميدانيد خانواده يكي از مهمترين نهادها در هر نظام اجتماعي است كه دوام و قوام آن نه تنها ميتواند مانع بروز بسياري از آسيبها در جامعه شود، بلكه در كنار آرامشي كه به فرد ميدهد نسلي سازنده براي جامعه آينده تربيت خواهد كرد و نتيجه آن پيشرفت يك كشور خواهد بود. اينكه چگونه ميتوان اقيانوسها و بزرگراههاي عريض را نشان فرزندان داد نه يك رودخانه در حال خشك شدن يا يك كوره راه، اينكه چگونه به مهارتهاي حل مسائلمان دست يابيم، اينكه آستانه تحمل خود را چطور بالا ببريم، اينكه از دخالت نابجاي اطرافيان در زندگي چگونه جلوگيري كنيم، اينكه با چه راهكارهايي به بلوغ فكري برسيم، اينكه چطور فرزنداني صالح، سالم و موفق تحويل جامعه دهيم و اينكه چطور شريك مناسبي براي گذر از راه پر پيچوخم زندگي بيابيم كه شاخصها و الزامات لازم براي يك زندگي خانوادگي آرام و پايدار را داشته باشد و در توفانها و مشكلاتي كه فرا روي همه ما قرار دارد به سلامت به سر منزل مقصود برسيم، گرههايي است كه به كمك مشاوران و متخصصان علوم رفتاري باز ميشود.
به عنوان مثال، طبق آمار يكي از مهمترين علل طلاق عاطفي تغيير در سبك زندگي و فردگرايي افراد به تقليد از فرهنگ غربي است. روزانه به راحتي شاهد خانوادههايي- به ويژه بانواني- هستيم كه با تماشاي سريالهاي 400 قسمتي ماهوارهاي، از فرهنگهاي مبتذل و نابهنجار خارجي متاثر شده و همين تأثير و تأثر را به كودكان و نوجوانان خود انتقال ميدهند، در حالي كه با وجود اين معضل اجتماعي و فرهنگي آيا ما به عنوان دستاندركار، برنامهريز و يا حتي قانونگذار به حد كافي برنامهاي براي به حداقل رساندن تأثير اين نوع اتفاقات يا خنثيسازي آنها داريم؟ از اينروست كه ميگويند: «اگر ميخواهيد يك جامعه را به نابودي بكشيد ابتدا فرهنگ آن جامعه را هدف قرار دهيد».
همراه و همصدا با هم خانواده را حفظ كنيم
خوشبختانه امروزه شاهد همصدايي سازمان نظام روانشناسي و مشاوره، سازمان بهزيستي، وزارت ورزش و جوانان و قوه قضائيه و همچنين شاهد افزايش مراكز مشاوره در سطح كشور هستيم كه اكثراً خدمات تخصصي مناسبي را در اختيار مراجعان قرار داده و حتي سعي در بيمه شدن اين خدمات دارند. به عنوان مثال سازمان بهزيستي با در اختيار گذاشتن «ياري برگ»ها به مراجعين علاقهمند به مشاوره، آنها را از پرداختن مبلغي جهت دريافت خدمات مشاورهاي معاف ميكند يا طبق تصويب قوه قضائيه كشور هيچ طلاق توافقي بدون دريافت حداقل سه تا شش ماه خدمات مشاورهاي رايگان، از سوي قاضي خانواده تأييد و تصويب نميشود. اميد ميرود با اتخاذ چنين تدابيري و افزايش روزافزون و همهجانبه آن از سوي دستاندركاران و همچنين با اجراي راهكارهايي براي ترغيب خانوادهها براي مراجعه به مشاور، شاهد كاهش آشفتگيهاي خانوادگي و بخصوص جداييهاي رو به تزايد زوجين باشيم و همراه و همصدا با هم براي حفظ كانون خانواده تلاش كنيم.
