آيتالله جواديآملي با نگاه به قرآن، انسان را زنده خداجوي خداخواه تعريف ميكند. زيرا او با مرگ، از عالم دنيا به مرحله برزخي و سپس فرابرزخي منتقل ميشود. در واقع انسان پس از تولد در مسيري قرار ميگيرد كه حركت و تحول دارد و او پيوسته به زندگي اخروي و پس از مرگ نزديكتر ميشود. در اين مسير تا زماني كه در دنيا به سر ميبرد، نيازمند جسم و بدن است و اين بديهي است كه اگر كسي دچار بيماري جسمي شد، به پزشك آگاه به آن بيماري مراجعه ميكند. ولي در مورد روح چطور؟ از نظر اسلام، اگر روح كسي بيمار باشد، بايد به كارشناسي روي آورد كه علاوه بر شرط علم، دو شرط عدالت و ترك هواي نفس را هم داشته باشد. آموزههاي اسلام ما را با تفكر برابر درباره دنيا و آخرت دعوت ميكند تا روحمان سالم بماند و زندگيمان متعادل شود.
زندگي روحاني و مبتني بر علاقه و تفكر
بُعد روحاني انسان، همان بُعد مجرد اوست كه منبع زندگي و حيات است. گاهي به روح تعبير عقل ميشود زيرا قدرت تفكر دارد و گاهي روح را قلب مينامند، زيرا اين انسان است كه قدرت دوست داشتن و تنفر دارد.
چه بسيار پيش ميآيد كه به جايي خيره مينگريم ولي بعد هر چه فكر ميكنيم، تصويري از آن به ذهنمان نميآيد. چون در آن زمان، غرق در تفكر بودهايم و اين تفكر كار روح است.
فكر كردن به چيزي يا كسي گاهي باعث علاقه به آن ميشود و اينجاست كه ارتباط قلب و روح خودنمايي ميكند، زيرا دوست داشتن از قلب است. امام صادق(ع) فرمودند:«تكان دادن كوه از جايش راحتتر از تكان دادن قلب است.» يعني اگر انسان به طور عميق چيزي را دوست بدارد، اين علاقهمندي روحش را به زنجير ميكشد و به راحتي از او جدا نخواهد شد.
پس عامل دوست داشتن كه همان فكر كردن و سپس شناخت است، بسيار اهميت دارد و درست فكر كردن يا تفكر مثبت داشتن، زمينهساز تعلقات قلبي انسان و همچنين عامل ايجاد زندگي بهتر براي او ميشود.
روانشناسان تفكر مثبت را به شيوهاي از فكر كردن تعبير ميكنند كه فرد را قادر ميسازد نسبت به رفتارها، نگرشها، احساسات، علائق و استعدادهاي خود و ديگران، برداشت و تلقي مناسبي داشته باشد و با حفظ آرامش و خونسردي، بهترين و عاقلانهترين تصميم را بگيرد. تصميم عاقلانه هم تصميمي است كه همه جوانب را در نظر داشته و باعث موفقيت انسان شود. در حقيقت فكر عاقلانه، فكري است كه دو بعد انسان را در نظر بگيرد.
ولنگاري فكر و روح غفلت ميآورد
امروزه برخي فكرشان را آنقدر آزاد ميگذارند كه به هر چه خواستند برسند و آن را انجام دهند. اين افراد دچار ولنگاري روح شدهاند و اين ولنگاري فكر و روح آنان را گرفتار و بيمار ميكند.
اين افراد محدودهاي براي تفكر خود قائل نيستند يا آنقدر خودشان را با تلويزيون، راديو و موسيقيهاي مختلف، مشغول كردهاند كه به چيزي فكر نميكنند. حتي برخي به خاطر فرار از فكر كردن و پاسخ فطرت خود، به برنامههاي رنگارنگ ماهواره پناه آورده و تمام وقت ارزشمند خود را پاي سريالها و فيلمهايي كه گاهي واقعاً خلاف غيرت و عفت است ميگذرانند. علاوه بر اينها حضور بيخود در شبكههاي اجتماعي و در گروههاي مختلف فضاي مجازي، آنقدر فراگير شده كه پيامد آن غفلت و دوري از بازگشت به خود و خداست.
بنده چه چيزي شدهايم؟
چقدر خوب بود كه به اين فرمايش اميرالمؤمنان علي(ع) بيشتر توجه ميكرديم كه هر كس به حرف و سخن كسي گوش فرا ميدهد عبد او شده است. به راستي ما بنده چه چيزي شدهايم؟
شايد اين چند سحر فرصت آخر باشد كه به مقصد برسيم. بشناسيم خدا را و بفهميم كه يك عمر چقدر غافل بودهايم.
امروزه در علم روانشناسي ثابت شده است كه تماشاي بيش از حد تلويزيون يا استفاده از رسانه سبب كم شدن حافظه در بزرگسالي و بروز آلزايمر در كهنسالي ميشود، چون استفاده بيش از حد از رسانه اثر نامطلوبي بر عملكرد مغز گذاشته و آن را كند ميكند.
بسيار پيش ميآيد كه پس از دنبال كردن سريالي در طول روز با آن درگير شده يا حتي شبها نيز خواب شخصيتهاي آن را ميبينيم. اين همان بندگي فكر انسان است كه او را از مسائل مهم و مورد نيازش باز ميدارد. فراموش نكنيم كه ما بازيچه نيستيم و براي بازي به اين دنيا نيامدهايم. پس بيايم فرصت انديشيدن به مسائل پراهميت را از خود نگيريم.
مثبتانديشي و خدادوستي
پيامبر اكرم(ص) فرمودند: «هم و غم مؤمن براي آخرتش است و تمام جديت و تلاش او براي معاد و محل بازگشت اوست.» اين همان تفكر مثبت است. هر انساني اگر فرصت انديشيدن را به خود بدهد به اين نتيجه ميرسد كه زندگي انسان به دنيا ختم نميشود و اين استعدادهاي شگفت انسان تنها براي بهرهمندي مختصر در اين زندگي محدود و پست دنيا نيست. چنين ديدگاهي باعث ميشود انسان دل به لذات زود گذر دنيا نبندد و با از دست دادن چيزي زندگي خود را به پايان رسيده نبيند.
فكر به هدف، باعث انگيزه و آرامش انسان ميشود. در اسلام عزيز آمده كه شبها با وضو و گفتن «بسماللهالرحمنالرحيم» به بستر برويم، زيرا مؤمن در همه حال به فكر هدف است كه همان جلب نظر محبوب ميباشد و خواب نيز او را از ياد خداوند رحيم باز نميدارد. اين فكر مثبت، حال روحي او را هميشه خوب نگه ميدارد.
كنترل فكر با عبادت معبود
امروزه كنترل فكر براي درمان بيماريهاي روحي و همچنين تقويت روح توسط روانشناسان اروپايي تجويز ميشود. اگر چه تا زماني كه قيد خدايي بودن را به انديشه پيوند نزنيم، به نتيجه كامل نميرسيم.
به همين دليل يكي از مواقع تمرين كنترل فكر و ارتباط با آخرت و مقصد زندگي، نماز خواندن است. اين نماز است كه نياز روحي ما را بر طرف ميكند و فطرت خداجوي انسان را سيراب.
