پروژه تشكيل كميته نظارت بر برجام در حالي توسط نهادهاي ذيربط پشت گوش انداخته شده كه اخبار ضد و نقيضي در خصوص جمعآوري ماشينهاي سانتريفيوژ به گوش ميرسد؛ موضوعي كه با اعتراض نمایندگان مواجه و سپس متوقف شده است.
درست پس از موافقت مشروط رهبر معظم انقلاب با اجراي توافق برجام و تأكيد ايشان بر تشكيل هيئتي در خصوص نظارت بر حسن اجراي اين توافق هستهاي بود كه حرفها و سخنان مختلفي در خصوص لزوم تشكيل اين هيئت توسط چهرههاي مختلف به ميان آمد اما آنچه كه تاكنون در اين خصوص قابل مشاهده است، باقي ماندن اين طرح در حد همان حرفها و گفتههاست. اين روند در حالي مسكوت مانده كه اخبار مختلف حكايت از آن دارد كه دولت روند اجراي تعهدات خود را آغاز كرده است؛ روندي كه پشت درهاي بسته شروع شده و تاكنون اطلاع رساني دقيقي در اين مورد صورت نگرفته است. در عين حال اخبار مختلفي نيز به گوش ميرسد كه در برخي از مراكز هستهاي كشورمان روند جمع آوري ماشينهاي سانتريفيوژ آغاز شده است. اين موضوع مورد اعتراض برخي نمايندگان مجلس قرار گرفته است. اين در حالي است كه بر اساس توافق صورت گرفته ميان ايران و گروه 5+1، كشورمان زماني اقدام به اجراي تعهدات خود از جمله جمع آوري ماشينهاي سانتريفيوژ خواهد كرد كه پرونده كشورمان در شوراي حكام آژانس بينالمللي انرژي اتمي بسته شود؛ موضوعي كه تا به امروز اتفاق نيفتاده است.
از اعلام تا تكذيب
اما ماجراي جمع آوري سانتريفيوژها از مراكز هستهاي كشور در حالي توسط دبير شوراي عالي امنيت ملي تكذيب شد كه پيشتر علي اكبر صالحي رئيس سازمان انرژي اتمي آن را رسماً اعلام كرده بود. آقاي صالحي در سفري كه چندي پيش به ژاپن داشت در گفتوگويي با خبرگزاري كيودو از آغاز اجراي تعهدات كشورمان خبر داد. وي گفته بود كه اين اقدامات شامل كاهش تعداد سانتريفيوژها ميشود. صالحي همچنين تشريح كرد: «ما در حال كاستن از تعدادي از سانتريفيوژها در تأسيسات هستهاي نطنز هستيم. با اين حال اجراي كامل توافق هستهاي به زمان احتياج خواهد داشت.»
اما پس از اين علي شمخاني دبير شوراي عالي امنيت ملي كشورمان در يك برنامه زنده تلويزيوني با رد اين ادعا عنوان كرد كه مقدمات اين جمعآوري صورت گرفته، البته اجراي برجام بعد از بسته شدن پرونده ايران در شوراي حكام آژانس انجام خواهد شد.
دبير شوراي عالي امنيت ملي همچنين توضيح داد كه آمادهسازي فني نيز هست. برداشت يك سانتريفيوژ ميتواند به شكل مهندسي و پيش زمينه فني مناسب صورت گيرد، چون شتابگيري يك دستگاه ميتواند دستگاه را معيوب كند، تمهيد اين كار براي برداشت سالم آنچه را كه داريم، حتماً نيازمند مقدماتي است. انجام اين مقدمات كاهشدهنده ضرر و زيان ناشي از شتاب زدگي خواهد بود.
در عين حال نكته مهمي كه شمخاني در گفتوگوي خود اشاره كرد، موضوع نحوه از كار انداختن و جمعآوري سانتريفيوژهاست كه مورد دغدغه جدي دلسوزان كشور است.
واقعيت آن است كه در جمع آوري ماشينهاي سانتريفيوژ بايد به گونهاي عمل شود كه نه تنها اين دستگاههاي حساس دچار آسيب نشوند بلكه اين قابليت را داشته باشند كه در صورت عدم پايبندي طرف غربي به تعهدات خود و برهم زدن توافق، امكان به كارگيري و راه اندازي مجدد اين ماشينها وجود داشته باشد؛ روندي كه قطعاً اين نياز را ميطلبد كه توسط يك هيئت متخصص مورد نظارت قرار بگيرد و نقاط ضعف آن مورد گوشزد قرار بگيرد.
هيئتي بيساز و كار
بهرغم تأكيد فني و سياسي بر لزوم شكلگيري هيئتي ناظر بر اجراي برجام، نه تنها دستور العملي در خصوص تشكيل اين هيئت وجود ندارد، بلكه معلوم نيست چه افرادي قرار است با عضويت در اين كميته بر حسن اجراي برجام نظارت داشته باشند. اين در حالي است كه عباس عراقچي از اعضاي ارشد تيم مذاكرهكننده كشورمان چندي پيش نظارت را امري بديهي دانسته و گفته است موضوع برجام كه يكي از مهمترين اسناد مربوط به منافع ملي كشور ميباشد در آن مطرح شده است.
وي همچنين گفته است براساس فرمايشات رهبر معظم انقلاب كميتهاي براي رصد و نظارت بر اجراي برجام و اجراي تعهدات طرف مقابل بايد تشكيل شود و ما منتظريم كميته تشكيل شود، وزارت امور خارجه نهايت همكاري را با اين كميته خواهد داشت و براساس تصميمات اتخاذ شده از سوي كميته مذكور عمل خواهد شد؛ كميتهاي كه هنوز هيچ اقدام عملي در خصوص تشكيل آن توسط دولت و مجلس صورت نگرفته است.
اما در سوي ديگر، كنگره ايالات متحده امريكا تلاشي جدي را براي تشكيل كميته نظارت بر اجراي برجام آغاز كرده است. بر اين اساس، جرالد كونولي و ريچارد هانا، دو عضو مجلس نمايندگان امريكا با انتشار يادداشتي، با بيان اينكه بايد بر پايبندي كامل ايران به برنامه جامع اقدام مشترك(برجام) نظارت كامل شود، تصريح كردند: ما بر اين باوريم، زمان آن رسيده است كه كنگره از بحثهاي باقي مانده درخصوص اين توافق فراتر برود و براي نظارت بر پايبندي كامل ايران به برجام گام بردارد.
آنها همچنين به ارائه پيشنهادي كه به گفته خودشان هم از پشتيباني حاميان و هم مخالفان توافق هستهاي برخوردار است و بر اساس آن كنگره تلاش خواهد كرد به منظور تضمين پايبندي ايران به تعهداتش حضور فعال داشته باشد، پرداخته و افزودند: كنگره همانگونه كه به اعمال رژيم تحريمهاي ايران كمك كرد، اكنون نيز ميتواند درخصوص تضمين اجراي دقيق برجام نقشي سازنده داشته باشد.
اين دو نماينده در ادامه پيشنهاد كردهاند كه يك كميسيون اجرايي در كنگره متشكل از نمايندگان هردو حزب ايجاد شود تا همواره عملكرد ايران طبق اين توافق و كارآيي اقدامات امنيتي قيد شده در آن مورد بررسي قرار گيرد.
جمعآوري سانتريفيوژها متوقف شد
در همين حال عليرضا زاكاني رئيس كميسيون ويژه برجام با تأييد ضمني آغاز جمع آوري ماشينهاي سانتريفيوژ، آن را متناقض با بند يك فرمان مقام معظم رهبري دانست و اظهار داشت: قطعاً كاري كه شروع كردهاند، اقدامي نادرست بوده و تذكر هم گرفتهاند.
وي همچنين در اين خصوص گفته است كه در پي اين تذكر، كار را متوقف كردهاند و حداقل در فردو اين روند متوقف شده است. رئيس كميسيون ويژه بررسي برجام در مجلس میگوید: پس از بازگشايي مجدد مجلس در هفته آينده، حتماً در كميسيون اين موضوع را پيگيري خواهيم كرد.
زاكاني همچنين درباره اظهارات برخي نمايندگان مجلس كه كار كميسيون ويژه برجام را پايان يافته تلقي ميكنند، میگوید: كار يك كميسيون ويژه زماني پايان مييابد كه دوره مجلس تمام شود يا موضوعي كه كميسيون بر اساس آن فعاليت ميكند، خاتمه يافته باشد. در حال حاضر نه مجلس نهم تمام شده و نه موضوع برجام به پايان رسيده است.
وي میگوید: برخي دوستان آرزوها و علاقههاي خود را مطرح ميكنند و علاقهمند هستند اين موضوع را تمام شده بدانند، اما من به آنها توصيه ميكنم كه يك بار آييننامه مجلس را با دقت مطالعه كنند، چراكه در آييننامه چنين چيزي وجود ندارد.
زاكاني همچنين درباره تركيب مطلوب در هيئت «قوي، آگاه و هوشمند» مدنظر رهبر معظم انقلاب براي نظارت بر حُسن اجراي برجام، میگوید: به نظر من اين تركيب بايد به صورت فراقوهاي به همراه افراد حقيقي دانشمند و با صلاحيت باشد كه هم اجزاي حكومت درگير چنين امر مهمي باشند و هم عناصري كه در دانشگاهها و ساير مراكز تحقيقاتي فعاليت ميكنند، در اين جمع حضور داشته باشند. اين امر بسيار مهم است و ابعاد فني و حقوقي وسيعي دارد و ضروري است با حضور عناصر مختلف و متخصص، اين هيئت شكل بگيرد تا بتوانند با صيانت نسبت به منافع ملي، اين كار را پيش ببرند.
حال بايد منتظر ماند و ديد كه تعلل در تشكيل هيئت نظارت برجام تا چه زماني ادامه خواهد داشت و اجراي تعهدات كشورمان در غياب اين هيئت چگونه پيش خواهد رفت؟ اين سؤالي است كه آينده چگونگي پاسخ به آن را روشن خواهد كرد.
چرا؟ دولت وقت اصرار دارد"که قبل ازتشکیل
