پيرمرد سيدي كه نفسش حق بود و در جماران و در محضر امام راحلمان روضه سيدالشهداء (ع) را ميخواند. نميدانم يادتان هست يا نه فقط كافي بود حاج آقاي كوثري يك «يا حسين» بگويد و آن وقت بود كه جماران ميشد كربلا؛ گوشهاي از اين حسينيه محقر و معنوي، حضرت روحالله با احترام مينشست، دستمال سفيدش را روي صورت ميگرفت، مثل ابر بهار اشك ميريخت و شانههاي امام از اول تا آخر روضه تكان ميخورد. يادتان هست؟ آن روزها البته جو مداحيها براي اباعبدالله الحسين(ع) تقريباً در همه جاي ايران به همين صورت بود. يعني مداحيهاي سنتي. مداحيهايي كه از آب و تابهاي امروزي در آنها خبري نبود و در عوض تا دلت بخواهد اخلاص بود كه دراين نوع عزاداريها موج ميزد.
سن سن به جاي يا حسين
از اول محرم تا آخر ماه صفر دو ماه تمام مردم سياه ميپوشيدند، مساجد، حسينيهها، تكايا و اماكن مذهبي در تهران و ساير شهرستانها پر ميشد از دلدادگان و دلسوختگان شهيد مظلوم كربلا. آن وقت بود كه يك مداح حالا پير يا جوان خوش صدا يا... بگذريم اصلاً مگر چه فرقي دارد؟ مداح بايد اول از همه اخلاص داشته باشد و ثانياً اهل تحقيق و مطالعه باشد تا خداي ناكرده روضهاي نخواند كه با واقعيت سازگار نباشد. آن روزها مداحان اين دو شرط را بيش از هر چيز ديگري داشتند. اين روزها اما به اقتضاي تغييرات به وجود آمده در بخشهاي مختلف و حوزههاي گوناگون اجتماعي، مداحي و برگزاري مراسم عزاداري براي اهل بيت عصمت و طهارت (ع) نيز دستخوش تغييرات شده است. اين روزها كمتر ميتوان يك هيئت سنتي ديد. يك مداح كه به جاي ذكر نام مقدس يا حسين(ع)، سن سن نكند يا مجلسي كه از آن ريتم تند موسيقي هنگام سينهزني به گوش نرسد. براي همين است كه حالا وقتي محرم ميآيد بعضيها كه هنوز دلخوش به مداحيهاي سنتي هستند و دلشان به روضه افرادي مثل مرحوم حاج آقاي كوثري خوش است و با صداي نوحهخواني حاج سليم مؤذنزاده اردبيلي مأنوسند يا دلشان پيش مداحيهاي صادق آهنگران است در كوچه پس كوچههاي سياه پوش شده شهر به دنبال يك هيئت سنتي ميگردند. هيئتي كه از آن ريتم تند موسيقي به گوش نرسد.
مردمآزاري به جاي هيئتداري
از انتقاداتي كه از نحوه سينهزني و نوحهخواني برخي از هيئتها ميشود بگذريم متأسفانه گاهي اوقات در برخي از هيئتهاي عزاداري شاهد رفتارهايي هستيم كه بيشتر شبيه مردم آزاري است تا كار خدا پسندانه.
اينجا يكي از هيئتهاي مذهبي در يكي از محلات در قلب شهر است. خوشبختانه تمام كساني كه اينجا به اين هيئت ميآيند جوانند. البته شايد همين جوان بودنشان هم باشد كه باعث شده آنچنان كه بايد و شايد ادب مجلس امام حسين را رعايت نميكنند. سر و صداي زيادي به راه انداختهاند. بعضيهایشان به جاي استفاده از فيوضات مجلس جلوي در حسينيه ايستادهاند درست محلي كه مكان رفت و آمد خانوادههاست. آن طرفتر شمع روشن كردهاند و چاي نذري ميدهند اما آنقدر صداي بلندگوي ايستگاه صلواتيشان بلند است كه گوش هر رهگذري را حسابي ميآزارد چه برسد به همسايههاي هيئت.
زمان هيئت هم طولاني است تازه از ساعت 9 شب شروع ميكنند تا بچهها جمع ميشوند ميشود ساعت 10 تازه آن وقت است كه هيئت رسماً شروع ميشود. اينجا سينهزني بيشتر از هر چيز ديگري طرفدار دارد لخت ميشوند و دو ساعت تمام سينه ميزنند. وقتي كه قرار است سفره بيندازند و شام بدهند عقربههاي ساعت 12 را نشان ميدهد. مجلس كه تمام ميشود ساعت از يك بامداد هم گذشته است و تازه اين جوانهاي پر شور و نشاط پياده يا سواره، بعضيها هم با موتور ساعت يك و دو نصف شب توي كوچهها به راه ميافتند و هر كدام با سر و صداي زياد به سمت خانههاي خودشان ميروند. بدون شك اين جوانان دلبسته امام حسين(ع) هستند اما با خودم فكر ميكنم آيا نميشود طوري هيئت گرفت كه باعث مردم آزاري مردم نشد؟
سينهزنيهاي سرخپوستي!
برخي از هيئتداريها حتي مورد انتقاد روحانيون، علما و برخي از مداحان و مسئولان هيئتهاي ديگر نيز ميباشد. شايد براي همين است كه وقتي با حجتالاسلام والمسلمين مولايي يكي از روحانيون فعال و مسئول يكي از هيئتهاي مذهبي در مشهد صحبت ميكنم به شدت به اين نوع هيئتها انتقاد دارد و ميگويد: هيئتي خوب است كه به انسان ادب، ايمان و معرفت بياموزد وگرنه شور گرفتن و به سر و سينه زدن به تنهايي كه چيزي را درست نميكند. وي با انتقاد از رفتار برخي از هيئتيها با ذكر خاطرهاي ميگويد: خوب يادم هست سال گذشته وقتي به دعوت يكي از دوستانم به يكي از هيئتهاي سطح شهر رفتم بعد از پايان اين جلسه مذهبي براي هميشه از آمدن به اين هيئت پشيمان شدم.
وي ميگويد: يك جلسه مذهبي بسيار نامتعارف كه اصلاً در شأن اهل بيت (ع) نبود. متأسفانه هيئتهاي اين نقطه از شهر به گونهاي رفتار ميكنند كه اصلاً در شأن اهل بيت نيست. اول از اسم هيئت شروع ميكنم كه يك اسم عجيب و غريب است باور ميكنيد اسم هيئت اسم اسب حضرت سيدالشهداء بود؟! بله باور كنيد همين اسم بود. بعد هم يك پرده نوشته بزرگ توي هيئت نصب شده بود كه روي آن به جاي لعن دشمنان اهل بيت(ع)، حرف بسيار زشتي روي آن خطاب به قاتلان امام حسين(ع) نوشته شده بود.
اين روحاني ميگويد: از آنچه ميديدم حسابي تعجب ميكردم اما واقعيت داشت براي همين واقعاً تأسف ميخوردم اما تأسفم زماني بيشتر شد كه وارد هيئت شدم. آنجا آقاياني را ديدم كه همگي لخت شده بودند از كوچك تا بزرگ همه پيراهنهايشان را درآورده بودند. مداح با يك سبكي ميخواند كه واقعاً سينه زدن به آن سبك مهارت ميخواست. اشعاري بيمحتوا و پوچ با ريتمي تند كه بعضي از سينهزنها را وادار ميكرد بپرند بالا بپرند پايين و به سر و سينه بزنند.
وي اضافه ميكند: رفتارهايي كه واقعاً انسان از ديدن آنها زجر ميبرد. نه منبري، نه روضهاي، نه تبيين اهداف قيام ابا عبدالله و نه هيچ چيزي ديگري. به نظر ميرسد اين هيئت فقط شور دارد نه هيچ چيز ديگر، در حالي كه هدف از عزاداري در كنار شور، رسيدن به شعور است.
صحبتهاي اين روحاني و مسئول هيئت در حالي مطرح ميشود كه اين جلسه امسال هم در ماه محرم ادامه دارد و اين نوع از جلسات مذهبي حتي در حال شكلگيري در برخي ديگر از نقاط شهر است.
موضوع وقتي برايم جالبتر ميشود كه متوجه ميشوم اين نوع مداحيها متأسفانه نوع جديدي از مداحيهاي بيمحتوا هستند كه به «مداحيهاي سرخپوستي» معروفند. نوع جديدي از مداحيها كه هيچ سنخيتي با سبك زندگي ايراني – اسلامي و هيچ شأنيتي با مقام اهل بيت و شيوه و راه و روش خاندان عصمت و طهارت ندارد. حجتالاسلام والمسلمين مولايي ميافزايد: متأسفانه برخي از نوجوانان و جوانان بدون در نظر گرفتن عواقب اين نوع عزاداريها وارد اين جلسهها ميشوند حال اينكه در اين نوع از جلسات مذهبي هيچ گونه تحقيق و مطالعهاي در خصوص اهداف قيام حضرت سيد الشهداء نشده و تنها شاهد شور گرفتن و سينه زدن تند و پرشور هستيم و از روضهخواني و مقتلخواني در اين جلسات خبري نيست. وي ميگويد: نميخواهم بگويم دشمن اين نوع جلسات را برنامهريزي و اجرا ميكند اما مطمئن باشيد كه دشمنان از اين نوع برگزاري جلسات نهايت سوءاستفاده را ميبرند.
مولايي خاطر نشان ميكند: متأسفانه نظارت جدي بر اين نوع هيئتهاي عزاداري وجود ندارد، در حالي كه بايد با قاطعيت جلوي اين نوع انحرافات و بدعتها ايستاد و اجازه فعاليت به اين نوع از جلسات مذهبي را نداد.
مخاطب هيئت در تير رس انحراف
در اين ميان وقتي با دكتر عادل فرنودي صحبت ميكنم ميگويد: نكته تأسفباري كه در اين خصوص وجود دارد اين است كه در بسياري از اين هيئتها نوجوانان و افراد كمسن و سال نيز حضور دارندكه تشخيص خوب يا بد مسئله خيلي برايشان كار آساني نيست و متأسفانه اين افراد كمسن و سال در اين جلسات فقط شور ميبينند و نه چيز ديگر و اين باعث ميشود كه در آينده به جاي برخورداري از يك جامعه جوان با بصيرت شاهد وجود افرادي باشيم كه از آگاهي و اطلاع لازم در خصوص اهلبيت (ع) و ولايت برخوردار نيستند.
وي ميافزايد: اين همه در حالي است كه بصيرتافزايي و جريانشناسي و شناخت زمانه بايد يكي از مهمترين عنصرهاي يك هيئت مذهبي و اعضاي آن هيئت باشد.
وي ميگويد: جلسهاي خوب و ارزشمند است كه انسان را به تفكر، تحرك و پويايي وادارد وگرنه اينكه يك گوشهاي از شهر در يك حسينيه يا در يك خيمه عزا جمع شويم و با ريتم تند سينه بزنيم كه چيزي درست نميشود.
اين استاد دانشگاه در ادامه صحبتهاي خود ميافزايد: وجود بدعتهاي جديد در مراسم عزاداري مانند مدل موي محرم يا آرايش مخصوص مراسم عزاداري به هيچ وجه مناسب شأن اهل بيت نيست و اين موضوع رسالت افراد مطلع، باسواد و آگاه و دلسوز را بيش از پيش سنگين ميكند.
وي به نكته جالب توجهي اشاره و خاطر نشان ميكند: آيا در سالهاي گذشته و در اوايل انقلاب يا قبل از آن مردم به اين شكل عزاداري ميكردند؟ طبيعتاً نه؛ به همان شيوه سنتي برگزار میشد براي همين بود كه ديديم از دل همان عزاداريهاي سنتي كه شعور داشت و بصيرتافزايي ميكرد انقلاب اسلامي شكل گرفت.
وي خاطر نشان ميكند: بر اساس آنچه امروز ميبينيم كاملاً مشخص و مسلم است كه چارهاي جز بازگشتن به شيوه سنتي عزاداري و ترويج اين نوع خاص از عزاداري نداريم و بايد از برگزاري عزاداريهاي همراه با بدعت و رفتارهاي سبك به شدت پرهيز كرد.
بيانات روشنگرانه مقام معظم رهبري
بسياري از مراجع، علما، روحانيون و حتي مداحان و ذاكران حضرت سيدالشهدا (ع)، نيز به برگزاري اين نوع جلسات انتقاد دارند. مقام معظم رهبري به عنوان پدر معنوي جامعه اسلامي و به عنوان يك مرجع تقليد و عالم آگاه، در فرصتهاي مختلف خصوصاً در ديدار با مداحان اهلبيت(ع)، اين موضوعات را گوشزد كردهاند.
ايشان در ديدار با مداحان اهل بيت كه فروردين ماه امسال برگزار شد فرمودند: «... و نكته آخر؛ پرهيز از انحراف، پرهيز از خرافهگرايي، پرهيز از مشكلتراشي در عقايد جوانها؛ گاهي ما يك كلمهاي ميگوييم كه يك گرهي در ذهن جوانِ مخاطب ما بهوجود ميآيد؛ اين گره را چه كسي ميخواهد باز كند؟ اين گرهي را كه ما با بيان ناقص خودمان يا بيان غلط خودمان يا بيتوجّهي و بيمسئوليتي خودمان در ذهن اين جوان بهوجود ميآوريم و عقيده او را دچار مشكل ميكنيم، اين گره چگونه باز خواهد شد؟ اينها مسئوليت است. اينكه ما مجلس عزاداري و مدح سيدالشهدا را - كه عظمت او بهخاطر شهادت است، عظمت او بهخاطر فداكاري در راه خدا است، عظمت او بهخاطر گذشت است؛ گذشت از همه چيز، از همه خواستهها، از همه مطلوبها- تبديل كنيم به يك نقطه سبك، به يك جايي كه يك تعدادي جوان لخت بشوند، بپرند هوا، بپرند پايين و ندانند چه ميگويند، درست است؟»
اين تذكرات و دغدغههاي مقام معظم رهبري مخصوص امسال و پارسال نيست. ايشان از سالها پيش و حتي در زمان رياست جمهوري خود و در سالهاي اول زعامت رهبري نسبت به اين نوع رفتارهاي انحرافي و بدعتها تذكرات جدي دادهاند.
به عنوان مثال، معظم له در 5/5/84 و در ديدار با مداحان فرمودند: «من شنيدهام در مواردي از آهنگهاي نامناسب استفاده ميشود. مثلاً فلان خواننده طاغوتي يا غيرطاغوتي شعر عشقىِ چرندي را با آهنگي خوانده؛ حالا ما بياييم در مجلس امام حسين و براي عشاق امام حسين، آيات والاي معرفت را در اين آهنگ بريزيم و بنا كنيم آن را خواندن؛ اين خيلي بد است. خودتان آهنگ بسازيد. اين همه ذوق و اين همه هنر وجود دارد.»
اين تذكرات جدي مقام معظم رهبري و نمونههايي از اين نوع انتقادات كه از سوي ديگر علما و مراجع تقليد صورت ميگيرد نشان ميدهد كه ضرورت دارد تا نظارت بيشتري بر نحوه فعاليت برخي از جلسات مذهبي و هيئتها صورت گيرد و بايد به عزاداريهاي اصيل برگرديم.
بيانات رهبر معظم انقلاب دوباره مرا به ياد عزاداريهاي سنتي و مداحيهاي خالصانه و بيرياي گذشته مياندازد. عزاداريهايي كه يك سر شعور بود و اخلاص. چقدر دلم براي حسين گفتنهاي مرحوم حاج آقاي كوثري تنگ شده است...
