مثلاً وقتي ميگوييم محرم شروع ميشود ناخودآگاه ذهنمان ميرود سراغ هيئتهاي عزاداري، تكايا، بوي اسفند بين دستههاي زنجيرزني، تعزيهخواني و آخر از همه نذري قيمه و قورمهاي كه عطر و طعمش با همه نذريهاي سال فرق دارد. براي مادرم فرقي ندارد چه ماهي از سال است، هرجا كه غذا قيمه باشد انگار كه ذهنش جرقهاي ميزند و ميرود سراغ نذريهاي محرم با خودش ميگويد «هيچ چيز قيمه امام حسين و محرم نميشود». راست ميگويد هيچ غذايي عطر و لذت يك لقمه غذاي نذري را ندارد و هيچ نذري بوي قيمه را نميدهد. انگار اصلاً محرم امام حسين (ع) در ذهنمان با نذري عجين شده است و با شنيدن نام نذري اولين چيزي كه در ذهنمان نقش ميبندد قيمه و قورمه محرم است. حالا همه اين افكار نوستالژي و دوستداشتني را كنار بگذاريد چون قرار است اين بار از نذريهايي بگويم كه قطعاً چند سال آينده در ذهن بچههاي امروز لذت قيمه امام حسين (ع) را تداعي نميكند. به نظرم امام حسين (ع) و ماه محرم ميتواند يك خطكش سنجش كامل و دقيق باشد براي همه چيز و همه كس. محرم و نذريها و عزاداريهايش ميتواند بهترين ملاك باشد براي سنجش ميزان دارايي و درآمد آدمها، ميتواند ملاكي باشد براي سنجش ميزان اعتقادات هر منطقه و در نهايت ميتواند ميزاني باشد براي سنجش خلوص عزاداريها. اين خطكش در موضوع نذريهاي محرم كاملاً واضح و صادق رفتار ميكند. انگار منطقهبنديها مثل هميشه در كلانشهري مثل تهران كار خودش را ميكند و همين منطقهبندي و سطح درآمد اقتصادي افراد محرم و عزاداري و نذريهايش را هم درگير خودش ميكند.
چاي مخصوص با ليزرشو
كمتر كسي است كه ماه محرم از چايخانه حضرتي چاي نگيرد و به نيت سلامت ننوشد اما فكرش را بكنيد چايي كه تا همين ديروز روي سماور يا منقل زغال آماده ميشد، چايي كه بوي اسفند و عطر آرامش ميداد اين روزها در منطقه نيروي هوايي كاملاً تخصصي درست ميشود.
يكي، دو سالي است كه در خيابان اول تا پنجم نيروي هوايي چايخانههاي حضرتي راه افتاده كه در كنار توزيع چاي آن هم با طعم و نوع مختلف مثل دارچين، نعنا، گل گاوزبان، ليمو، عربي، آلبالو و گلمحمدي همراه با خرما، حلوا، نقل گلمحمدي، شيريني و پولكي، با نصب السيديهاي بزرگ براي عزاداران فيلم هم پخش ميكند! فكرش را بكنيد ماه محرم و عزاداري و خوردن چاي عربي با ديدن فيلم روي السيدي و نورپردازي ليزرشو چه ميشود؟!
پذيرايي از مهمانان نورچشمي با انواع فست فود
بساط چايي و پخش فيلم را كه كنار بگذاريم ميتوانيم به نذريهايي بپردازيم كه نه در يك يا دو شب بلكه در 10 شب اول محرم در مناطق خاصي از تهران توزيع ميشوند و همين نذريهاست كه باعث شده ذهنيت مردم نسبت به نذريها خوراكي تغيير كند و تصوير خاصي از نذري در ذهنشان نقش ببندد.
تمام شبهاي دهه اول تا سه شب بعد از عاشورا يك هيئت خاص در منطقه پاسداران ميزبان عزاداراني است كه ميدانند هر سال از چه نذريهاي باكلاسي نفع ميبرند. اين هيئت همان هيئتي است كه وصف نذريهايش تا چند محله و منطقه آنطرفتر هم پيچيده است و براي مردم جالب است كه بانيان آن چطور از عهده چنين نذر كلاني برميآيند. مطمئناً كسي در روزها و شبهاي محرم هوس فستفود و غذاي سوخاري نميكند اما اگر خواستيد براي يكبار هم كه شده در عمرتان با مفهوم نذري لاكچري در مناطق خاص تهران آشنا شويد پيشنهاد ميكنم سراغ اين هيئت را از اهالي منطقه بگيريد. مرغ چند تكه، ميگو سوخاري، نوشيدنيهاي بطري همراه با مخلفات جزو نذريهاي اين هيئت است. ناگفته نماند نذريهاي اين هيئت از كيفيت فوقالعادهاي هم برخوردار است.
هركس بشنود هيئتي در پاسداران وجود دارد كه فستفود و غذاهاي شيك توزيع ميكند با خودش تصور ميكند اين هيئت تازه تأسيس است يا باني آن جواني است كه سليقه غذايياش باعث چنين نذريهايي شده است اما جالب است بدانيد اين هيئت بيش از 20 سال قدمت دارد و همين قدمت و پيشينه نذريهاي شيكش باعث شده كه در محدوده پاسداران شهره عام و خاص باشد. ضمن اينكه اين هيئت هر شب مهمانان خاص و نورچشمي هم دارد. ميهماناني كه دير ميآيند، عزاداري نميكنند زود ميروند و براي تمام اهل خانهشان هم نذري لاكچري ميبرند.
آن چيزي كه ويژگي شاخص هيئتها و نذريهاي جنوب و مركز تهران است، اينكه همه اهل خانه و فاميل دست به دست هم ميدهند تا براي عزاداران نذر سالمي آماده كنند اما در هيئت خيابان پاسداران خبري از پختن نذري نيست چون يك رستوران معروف منطقه زحمت آن را ميكشد. نذري هر شب بر اساس انتخاب ويژه سرآشپز رستوران تعيين ميشود و اينكه يك شب نذري چنجه باشد يا شب ديگر برايتان كباب بختياري بگذارند و شب ديگر نذري كباب برگ باشد هيچ تعجبي ندارد.
ما وسعمان زياد است!
هيئت تجريش اگرچه غذايش چندان لوكس نيست اما مخلفاتش تعجبآور است. در هيئت شاخص منطقه تجريش كه كسبه بازار متولي و باني آن هستند نذريها در همان حد و اندازه كباب كوبيده، برگ و جوجه كباب است اما آن چيزي كه به عنوان مخلفات كنار غذا ميدهند چيزي فارغ از نذريهاي عادي است. در هيئت شناخته شده تجريش ممكن است امشب كنار غذاي شما زيتون پرورده باشد، شب ديگر سالاد ويژه و ماست اما نكته مهم اين است كه در اين هيئت بلااستثنا يك شب در ميان ژله و كارامل همراه با نوشيدنيهايي مثل دلستر، آب پرتقال و حتي آبميوه طبيعي توزيع ميشود.
طبيعي است كه وقتي هيئتي نذري با چنين خرج و مخلفاتي ميدهد ورود به آن هم براي همه ممكن نباشد؛ بله ورود به هيئت تجريش تنها براي اقوام، فاميل، هم محلهايها و قديميهاي هيئت ممكن است پس اگر به فكرتان رسيده كه شما هم يك شب ميهمان اين هيئت باشيد، عزاداري كنيد و نذري بگيريد اين فكر را از ذهنتان بيرون كنيد.
قرباني كردن و توزيع گوشت در اين هيئت جزو برنامههاي ثابت هر سال محرم است. قرباني كردن گاو، شتر و چندين رأس گوسفند جزو قربانيهاي عادي و همه ساله هيئت تجريش است البته به قول خودشان اهل هيئت و پايه ثابتها از اين گوشت قرباني ميبرند و اگر چيزي اضافه آمد در بين ساير مردم توزيع ميشود.
جالب است وقتي فكر ميكني اينطور نذري دادن و خرج كردن اسراف است و بهتر است نذر امام حسين(ع) اگر هم نذر خوراكي است ساده باشد تا به هركس نياز دارد برسد، بانيان هيئت ميگويند«هركس به قدر وسعش بايد براي امام حسين(ع) خرج كند ما وسعمان زياد است پس بايد نذرمان هم با بقيه مردم فرق داشته باشد.»
300 غذاي نذري فقط براي خوديها
آدمهاي مهم و به خصوص پولدار هميشه مركز توجه بودهاند. همين اتفاق در محرم و هيئتهايي كه ممكن است اين افراد باني آن باشند، جالب توجه است. اينكه مثلاً علي پروين در اين شبها كجا خرج ميدهد و باني چه هيئتي است يا علي دايي چه شبهايي و كجاي تهران خرج ميدهد، جالب توجه بوده. حالا در كنار اين اسامي مشهور به برخي اسمها ميرسيم كه اين روزها به عنوان سوپرميلياردرهاي ايران شناخته ميشوند. هيئتهايي كه بانيان آنها اولينهاي هر صنعت و حوزه توليد هستند يا جزو واردكنندهها و صادركنندههاي بزرگ كشور به شمار ميروند.
يكي از همين اولينها كسي است كه در صنعت مبلمان حرف اول و آخر را ميزند. اين شخصيت معروف كه خودش پايهگذار يك هيئت خانوادگي و بزرگ است در خيابان وليعصر هيئتي دارد كه نذريهاي اين هيئت هم در نوع خودش جالب توجه است.
يك پكيج كامل تشكيل شده از انواع دسر و ژله، با نوشيدنيهاي خاص مثل آبميوه و نوشابههاي معروف، ماست و زيتون و انواع چلوكباب از برگ، چنجه و جوجه با برنج ايراني، چلوگوشت با گوشت راسته جزو نذريهاي ثابت اين هيئت است.
جالب است وقتي سراغ اين هيئتها ميروي تا ببيني چقدر از اين نذريهاي شيك واقعاً به دست نيازمندان ميرسد در كمال تعجب متوجه ميشوي اگر برفرض هزار غذا هر شب در اين هيئتها توزيع ميشود بيش از 300 غذا به خانوادههاي درجه اول، اطرافيان باني و نورچشميها ميرسد.
و يك نمونه نذري لوكس براي همه
اما محله چيذر و مردم اصيل و معتقدش از ديرباز به واسطه فضاي اعتقادي محله و حضور آستان امامزاده علياكبر (ع) در ماه محرم تلاش ميكنند بهترين و بيشترين نذري خوراكي را تهيه و توزيع كنند.
اگر در دهه اول محرم گذرتان به اين محله و بساط نذريهايش بخورد نبايد با ديدن توزيع راني و نوشابههاي پپسي تعجب كنيد. جوجه كباب و چلوگوشت جزو غذاهاي نذري است كه در اين منطقه توزيع ميشود. جالبتر اينكه با وجود نذريهاي شيك و گرانقيمت در اين محله و هيئتهاي خيابان فرمانيه و ياسر خبري از صف ايستادن براي گرفتن نذري نيست. به همين دليل است كه اگر توزيعكننده نذري شما را در خيابان ببيند ممكن است در ماشين شما را باز كند و به هر كدام از سرنشينان ماشين دو بسته نذري كامل بدهد.
ظهر عاشورا و روز تاسوعا بساط نذريهاي نوشيدني و ميوه هم به محله فرمانيه باز ميشود تا جايي كه ميبينيد بستههاي ميوه از موز و گلابي تا نوشيدنيهاي بستهاي مثل شيركاكائو و آبميوه توزيع ميكنند.
نكته جالب توجه در مورد نذريهاي منطقه چيذر و فرمانيه اين است كه بساط صبحانه نذري در تمام دهه اول اين منطقه برپاست. عدسي، شيربرنج، حليم، سوپ و انواع آش را ميشود صبحها به ويژه صبح عاشورا و تاسوعا در اين منطقه ديد. البته در منطقه قيطريه هم هيئت زنانهاي وجود دارد كه هر روز دهه اول در وعده صبحانه چنين نذرياي ميدهد.
نياورانيها با توزيع نذري چنجه آن هم ظهر عاشورا گروه ديگر از نذريدهندههاي لاكچري تهران هستند. در خيابان نياوران هم هيئتي هست كه ظهر عاشورا نذري ميدهد. اين نذري هم متفاوت است. مهمتر اينكه هيئت نياوران هيئتي است كه غذاهايش را هم بين اهالي محل پخش ميكند و هم به مردم كوچه و خيابان ميدهد. يك پرس كباب چنجه نذري ظهر عاشوراي اين هيئت است. جالب اينجاست با وجود چنين نذرهايي كسي دم در خانه براي گرفتن غذا صف نميايستد و همسايهها وقتي زنگ در خانهشان زده ميشود، متوجه ميشوند كه بايد غذاي ظهر عاشوراي خودشان را تحويل بگيرند.
