يك روز هم از توافق دولتهاي اروپايي مبني بر توجه به تركيه به عنوان گزينهاي براي حل ورود پناهجويان به قاره خود نگذشته بود كه رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه، در يك سخنراني تندترين حملات را متوجه اين دولتها كرد. آن دولتها در شامگاه روز پنجشنبه توافق كردند تا بستهاي را به تركيه پيشنهاد كنند با سه محور عمده؛ از سرگيري مذاكرات در مورد پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا، تسهيل در دادن ويزاي شينگن به شهروندان تركيه و كمك مالي به تركيه به ميزان 3 ميليارد يورو، معادل 3ميليارد و 400 ميليون دلار، براي آنكه با ارتقاي وضعيت پناهجويان ساكن در تركيه، آنها به ماندن در اين كشور تشويق شوند. اردوغان در مقابل صداي خود را در برابر سياستمداران اروپايي بلند كرد و با غيرصادق خواندن آنها گفت: «امنيت و ثبات اروپا و غرب به امنيت و ثبات تركيه وابسته است. آنها اكنون اين مسئله را پذيرفتهاند. در مذاكرات در بروكسل در هفته گذشته آنها همه اين مسائل را پذيرفته و تأييد كردند. اين مسئله بدون تركيه امكانپذير نيست، بنابراين اگر بدون تركيه اين مسئله امكانپذير نيست، پس چرا تركيه را عضو اتحاديه اروپا نميكنيد؟ مشكل كاملاً روشن است كه آنها در اين باره درهاي خود را نميگشايند. آنها صادق نيستند.»
اردوغان با اين نحو خطاب تند و تيز قصد دارد به رهبران اتحاديه اروپا در بروكسل و ديگر رهبران با نفوذ اين قاره نشان دهد كه از بسته پيشنهادي آنها چندان راضي نيست و ميخواهد در معامله بر سر پناهجويان با اتحاديه اروپا چيز بيشتري به دست بياورد، به همين جهت است كه فريدون سينيرلياوغلو، وزير خارجه تركيه نسبت به بسته پيشنهادي اروپا گفته كه هنوز توافق به مرحله نهايي نرسيده و تأكيد كرده: «اين اشتباه است كه اين احساس را ايجاد كنيم كه تركيه براي اينكه پناهجويان را نگه دارد، نياز به سرمايه مشخصي دارد.» حالا بايد ديد كه اين نحو خودداري اردوغان و همراهانش در دولت تركيه نسبت به پيشنهادهاي اتحاديه اروپا چه نتيجهاي براي آنها به دنبال خواهد داشت و اينكه آنها چه منظوري را از اين نحوه معاملهگري دنبال ميكنند. اين نظر از ابتداي ورود ناگهاني هزاران پناهجو از تركيه به يونان و ديگر كشورهاي اروپايي وجود داشت كه حركت آنها طبق سياست رئيسجمهور و دولت تركيه تنظيم شده بود و حتي خبرهايي نيز منتشر ميشد كه برخي مأموران دولتي در برنامه قاچاق پناهجويان به آن سوي درياي اژه نقش يا دستكم يك نوع همكاري دارند. به نظر ميرسد اين سياست براي هدف فشار بر اتحاديه اروپا تنظيم شده بود كه اين اتحاديه تسليم خواست تركيه براي ايجاد منطقه پرواز ممنوع در شمال سوريه بشود اما خود دولت تركيه و شايد شخص اردوغان رفته رفته متوجه شدند به اين صورت نميتوانند اروپاييها را تسليم اين خواسته بكنند. به همين جهت است كه اردوغان در سخنراني خود حرفي از منطقه پرواز ممنوع و اعزام پناهجويان به اين منطقه به عنوان يك راه حل نزد و به جاي اين، محور سخن خود را بر موضوع قديمي پيوستن تركيه به اتحاديه اروپا و كارشكني اروپاييها در اين مورد قرار داد. او با تأكيد بر اين محور نشان داد دو پيشنهاد اروپاييها چندان براي او جذاب نيست و بيشتر خواهان تحرك جدي در موضوع پيوستن تركيه به اتحاديه اروپاست. تأكيد بر اين محور با توجه به ملاقات او با آنگلا مركل، صدر اعظم آلمان در روز يكشنبه قابل توجه است و شايد او اين موضوع را پيش كشيده تا از آن براي چانهزني با مركل استفاده كند. كل اين نوع عمل تصوري را ايجاد كرده كه عمر چليك، سخنگوي حزب حاكم عدالت و توسعه، سعي در نفي آن داردو چليك گفته كه بحران مهاجرت و مذاكرات پيوستن تركيه دو مسئله جداي از هم هستند و نبايد مسئله عضويت تركيه در اتحاديه اروپا به عنوان يك «رشوه سياسي» تبديل شود، هر چند او اين رشوه سياسي را تكذيب ميكند اما نحوه عمل اردوغان و دولت تركيه نشان ميدهد موضوع پناهجويان در مجادله بين تركيه و اتحاديه اروپا مبدل به همين رشوه سياسي شده تا دولت تركيه بتواند از مسئله اروپا بر سر بحران پناهجويان جايزه بزرگ خود را براي عضويت در اتحاديه به دست بياورد. از سوي ديگر، نميتوان نگاه اردوغان به انتخابات پارلماني دو هفته ديگر را ناديده گرفت به خصوص اينكه گفته ميشود بروكسل پذيرفته تا انتشار گزارش انتقادي خود از تركيه در مورد نقض آزادي بيان را به بعد از انتخابات موكول كند. برخي در تركيه نگران اين موضوع هستند كه اردوغان بخواهد از چانهزني با اروپاييها امتيازات انتخاباتي به دست بياورد چنانكه مراد يتكين، ستوننويس روزنامه حريت نوشت: «اين مسئله اين تلقي را به وجود ميآورد كه اردوغان ميتواند اين خبر خوش را به تركها بدهد و آنها قدردان اين تلاشهاي رئيسجمهور خود باشند و اين قدرداني در آرايشان مشاهده شود.» در هر صورت، موضوع پناهجويان مبدل به ابزاري در دست اردوغان شده تا در چانهزني با اروپاييها بيشترين باج را به دست بياورد و اميدوار است كه اولين تأثير آن را هم دو هفته بعد، با پيروزي قاطع حزبش در انتخابات پارلماني ببيند.
