اين كودكان بهطور بالقوه در يك يا چند زمينه از خود برجستگي خاصي نشان ميدهند. به طور كلي كودكان تيزهوش نسبت به ساير همسالان خود از جهات جسمي - حركتي، رواني، عاطفي و اجتماعي از ويژگيهاي متمايزي برخوردارند. عموماً زودتر از همسالان خود مينشينند، ميايستند، راه ميروند و حرف ميزنند. اين قبيل كودكان از زندگي عاطفي بسيار پيچيدهاي برخوردارند. در واقع رفتارشان انعكاسي از پيچيدگي شرايط ذهني و شناختي آنهاست.
بسياري از والدين در مرحلهاي از رشد كودك خود تصور ميكنند كه كودكشان نابغه است. هوش چيزي است كه وجود آن بهواسطه ظهور رفتار فرد اثبات ميشود و بررسي آن بهطور غيرمستقيم و از طريق بررسي رفتار و عملكرد شخص انجامپذير است. هوش، ماهيتي پيچيده دارد و به همين جهت نوع و اندازه رفتار افراد كاملاً قابلپيشبيني نيست. بيشتر بچهها در زمان خاصي از لحاظ يكي دو جنبه رشد جلوتر از سن خود ميافتند ولي برتري در يكي دو زمينه به اين معني نيست كه كودك استعداد درخشاني دارد. از نظر روانشناسي هوش عبارت است از يك استعداد كلي كه به كمك ميانگين نتايج حاصل از اجراي سؤالات متفاوت به دست ميآيد. به عبارت ديگر ميتوان گفت هوش يعني توانايي حل يك مسئله و قدرت سازگاري با يك موقعيت جديد و در نهايت يعني توانايي يادگيري. وقتي كودكي در برخورد با سؤالات روانشناسي و هوش نمره كسب ميكند اين نمره را در ميانگين نتايج قرار ميدهند و عدد بهدست آمده حاصل بهره هوشي و ضريب هوشي او است.
مشخصه يك كودك باهوش اين است كه تقريباً از نظر تمام جنبههاي پيشرفت و نيز كسب مهارتها از سن خود جلوتر است. چنين كودكي از هر لحاظ پيشرفتهتر است. كودكان با استعداد و تيزهوش كساني هستند كه قادرند اين مجموعه در آميخته صفات را رشد داده و آنها را در زمينههايي از عملكرد انساني كه بهطور بالقوه ارزشمند است به كار برند. اين صفات عبارتند از: تواناتر بودن از گروه همسالان خود، خلاقتر بودن و مسئوليتپذيرتر بودن درهر كاري. كودكان باهوش، در رويارويي با موقعيتها و اطلاعاتي كه غيرمعمول و مبهم هستند و در ظاهر هيچگونه تناسبي با هم ندارند، راحتي ميكنند و با آن به راحتي سازگار ميشوند. اين كودكان از حل كردن چيستان و هر چيزي كه غير ممكن است لذت ميبرند. كودكان باهوش، هميشه به سرعت ياد ميگيرند و ميتوانند آنچه ياد گرفتهاند را بهطور معمول به كار برند. آنها اطلاعات را با كارايي، سرعت و انعطافپذيري بسيار بالا پردازش ميكنند و هميشه براي به دست آوردن اطلاعات از راهبردهاي خوبي استفاده ميكنند.
كودكان تيزهوش مراحل رشد جسماني اعم از حركتي و حسي را سريعتر از گروه عادي همسالان خود طي ميكنند. آنان كمتر بيمار ميشوند و از لحاظ جسمي سالمترند. كودكان تيزهوش اغلب شادمان و مورد علاقه ديگران هستند. اكثراً سعي ميكنند خود را در دل ديگران جا دهند و مورد تشويق ديگران قرار گيرند.
در نهايت بايد گفت والدين ميتوانند هوش كودكان خود را به كمك آزمونهاي هوشي اندازهگيري كنند. اين آزمونها عبارتند از تعدادي سؤال و مسائل كم و بيش پيچيده كه آنها را از آزمودنيها استخراج و با مقايسه نتايج، تفاوتهاي فردي را معلوم در واقع ميتوانيد با مراجعه به مراكز آزمون هوش و انجام چند تست ساده به ضريب هوشي فرزند خود پي ببريد و رفتار و برنامهريزي متناسب با ميزان هوش او داشته باشيد.
