تربيت بهينه و سالم يكي از پيچيدهترين و دشوارترين مسائلي است كه بايد در طول حيات كودك و نوجوان براي رسيدن به بلوغ فكري و عاطفي به آن توجه مبرم داشت. حال اگر اين كودك يا نوجوان دوقلو باشند كار والدين صدچندان سختتر ميشود آن هم به اين دليل كه مديريت عاطفي در مهرورزي به كودكان دو قلو كار بسيار دشوار و طاقتفرسايي است كه در صورت كمترين اشتباه، محبت يا توجه بيشتر به يكي يا تبعيض قائل شدن ميان آنها، آسيبهاي جبرانناپذيري در پي خواهد داشت. دوستي به طنز ميگفت تربيت فرزندان دوقلو مثل بازي يه قل دو قل نيست كه با آن سرگرم شويم، كاري جدي و حساس است كه نياز به مهارت بسيار دارد.
توجه بيقيد و شرط
داشتن فرزندان يكسان، والدين را در ابراز هيجانات يكسان دچار خطا ميكند و آنها در بيشتر اوقات نميدانند كه چه واكنشي در مقابل دو فرزند يكسان داشته باشند. محبت و مهر ورزيدن يكي از مؤلفههايي است كه والدين به خصوص مادر نميداند به چه اندازه و به چه روشي به فرزندان دوقلوي خود داشته باشد و آيا بايد بيقيد و شرط محبت كند يا براي هر دو، هر چيزي كه ميخواهند بخرد؟ اينها همه مسائلي دشوار در امر تربيت است كه والدين را در معرض فشارهاي رواني قرار ميدهد. بيشتر كارشناساني كه در حوزه تربيت كار ميكنند معتقد هستند كه پدر و مادر بايد توجه بيقيد و شرط داشته باشند نه محبت بيقيد و شرط!
البته اين مورد و اعمال آن در شرايط يكسان براي فرزندان دو قلو كار سختي است و نياز به آموزش يا مشاوره دارد.
امتيازهاي يكسان ندهيد
در بيشتر مواقع والدين وقتي وارد فروشگاه لباس، بازي، كتاب و... ميشوند هميشه دنبال دو مورد مشابه از وسيله مورد نظر براي فرزند دوقلوي خود هستند اما نميدانند كه دو قلو بودن جزء شگفتيهاي خلقت است كه اگر به درستي مديريت نشود صدمات زيادي به هر قل خواهد زد. اينكه وسيله يا لباس مشابه براي فرزند دو قلوي خود بخريم كار بسيار غلط و اشتباهي است؛ چراكه اگر حتي دو قل همسان باشد باز در وهله اول اين تفاوتهاي شخصيتي كه از نوع بينش افراد نشئت ميگيرد، هستند كه او را به سمت يگانگي و تنهايي شخصيتي سوق ميدهند. سعي كنيد حتماً براي فرزندان خود تفاوتهاي انتخابي قائل باشيد و به آن احترام بگذاريد. نبايد از ياد ببريم كه همسان بودن به معناي دادن امتيازات و اختيارات و انتخابهاي يكسان نيست. نبايد براي فرزند دو قلوي خود تحميل كنيم كه براي مثال برادرت فلان پيراهن قرمز را خريد تو چرا سبز برميداري؟ نبايد فرزند خود را تحت فشار به كلاس زبان بفرستيم چون خواهر يا برادر ديگر او (قل ديگرش) در آنجاست. نبايد در تحصيلات انتظارات يكساني از فرزندان دو قلوي خود داشته باشيم.
ارتباط مؤثر با هر دو قل يكي از پيچيدهترين مسائلي است كه والدين براي آن بايد آموزش ببينند. براي مثال چگونه فرزند دو قل خويش را راهنمايي كنم؟ آيا يك مشاوره براي يكي از دو قل براي آن يكي هم صادق است؟ آيا ميتوان هر دو قل را به يك مدرسه فرستاد و از هر دو انتظار يكسان در ارتباط مؤثر و پيشرفت تحصيلي داشت؟
لزوم توجه و احترام به تفاوت ها
با توجه به اينكه امروزه رسانههاي متفاوت از تلفنهاي هوشمند گرفته يا رسانههاي خبري و تفريحي، نوعي تبليغ محصولات فرهنگي و تفريحي دارند، به تبع آن افراد حتي اگر دو قل همسان با ضريب صددرصد باشند باز انتخابهاي متفاوت خواهند داشت. براي مثال احتمالاً يكي از قلها دوست دارد پزشك شود و ديگري هنرمند. اين تفاوت ذائقه يكي از اعجايب خلقت است كه بايد والدين به آن ارج نهند و فرزند خود را مجبور نكنند كه در جايي و در كاري كه دوست ندارد فعاليت كند يا به طريقي ديگر به او استرس وارد نكنند كه براي مثال برادرت دارد دكتر ميشود اما تو هنوز نشستهاي و داري فلان كار را ميكني! اين نوع تربيت و شماتت از ناآگاهي والدين نشئت ميگيرد گرچه قطعاً از سر دلسوزي است.
عدالت در تربيت
والدين بايد به تفاوتهاي شخصيتي فرزندان دو قلوي خود احترام بگذارند و با توجه به تواناييها و پتانسيلهاي بالقوه فرد به او كمك كنند. معناي عدالت در تربيت نيز همين است. عدالت به اين معنا نيست كه براي مثال اگر براي يك قل در تولدش كيف ميخريد براي قل ديگر نيز همان را بخريد. اين اشتباه رايج است. عدالت اين است كه به همان اندازه كه خرج يك كودك ميكنيد به همان اندازه با مدنظر قرار دادن علائق و ويژگيهاي شخصيتي براي قل ديگر هزينه كنيد.
مقايسه ممنوع
اشتباه رايج ديگري كه حتي معلمان ما نيز آن را رعايت نميكنند اين است كه وقتي دو قلويي در كلاس وجود دارد و يكي كمي از ديگري در واحدي از درس ضعيف است، معلم در بيشتر موارد آنها را با هم مقايسه ميكند و يكي را براي ديگري درس عبرت يا الگو قرار ميدهد. اين امر تأثيرات بدي روي شخصيت آن ديگري خواهد داشت و او را در آينده دچار ناملايمات شخصي خواهد كرد. اين مسئله در طولاني مدت باعث صدمات زيادي از جمله كاهش حرمت نفس يا احساس حقارت شديد خواهد شد و يقيناً بازدهي فرد را در همه امور پايين خواهد آورد. اين مهم در مورد مقايسه فرزند يك خانواده با فرزند ديگر آن خانواده كه دو قلو نيستند يا فرزند خانواده با دوست او يا پسر يا دختر همسايه نيز صدق ميكند. به صورت كلي مقايسه فرزندان سنگ بناي همه مشكلات فردي و اجتماعي در نوع خود است.
ضرورت آموزش به والدين
البته با توجه به سطح رفاه، تحصيلات و دغدغههاي عموم نميتوان از خانوادهها در اين مورد انتظار زيادي داشت، اين مسئولان هستند كه بايد با توجه به شرايط و ضوابط براي فرزندان اين مرز و بوم برنامه بريزند و والدين آنها را از طريق رسانهها يا آموزشهاي مقطعي اجباري (حداقل والدين جوان) به دانش و مهارتي مؤثر در مورد تربيت صحيح مسلح كنند كه با تجهيز آنها به دانشي كاربردي گويي نسلي از جواناني كه در آينده سكان راهبري اين مملكت را در حوزههاي مختلف بر عهده خواهند داشت آموزش دادهاند و اين بايد يكي از مهمترين اهداف دولتها بايد باشد.
حرف آخر
دوقلوها موجودات حساسي هستند كه اگر به درستي مديريت نشوند، هر دو در اثر توجه ناصحيح از نظر عاطفي رشد نخواهند داشت. يا يكي هميشه خود را بر ديگري در خانواده ارجح خواهد دانست يا فكر خواهد كرد كه به سبب تحصيلات بهتر يا فوتبال بازي كردن بهتر (با توجه به اهميتها در آن خانواده) بايد هميشه سوگلي مادر يا پدرش باشد كه اين مسئله آسيب جدي را به قل ديگر خواهد زد. اگر والدين توقعات بيجاي قل اول را برآورده سازند، قل دوم در معرض آسيب جدي شخصيتي قرار خواهد گرفت و شايد در آينده مستعد هرگونه اختلال شناختي باشد.
*
روانشناس و مشاور خانواده
