شكي نيست كه تحقيق و توسعه و دستيابي به علم و دانش پايه و اساس شكلدهي يك تمدن است و هيچ دولت و هيچ ملتي بدون اينكه بر قلههاي علم و فناوري بايستد، نميتواند در جهان آقايي كند، از همين رو و به صورت مضاعف نظام مقدس جمهوري اسلامي ايران به عنوان پيشقراول و راهبر تمدن نوين اسلامي بيش از ساير كشورهاي اسلامي به دستيابي و تسلط بر عرصههاي مختلف علمي نياز دارد. از سوي ديگر پاسخ به اين سؤال كه چرا امريكا و غرب با آگاهي و اطلاع كامل از عدم خواست ايران براي دستيابي به تسليحات هستهاي تا اين اندازه بر محدود نمودن تحقيق و پژوهشهاي علمي در ايران اسلامي پافشاري ميكنند، ميتواند اهميت تحقيق، توسعه و دستيابي به علم و فناوري را روشن سازد. اما برنامه جامع اقدام مشترك (برجام) چه تأثيراتي بر تحقيق و توسعه ايران اسلامي و شتاب دستيابي به علم و فناوري سطح بالا خواهد گذاشت، در ادامه به اختصار برخي از اين تأثيرات بررسي ميگردند:
1 - يكي از مهمترين عوارضي كه برجام بر سر راه تحقيق و توسعه كشور ايجاد مينمايد پذيرش نظارت كامل كشورهاي متخاصم با انقلاب اسلامي بر فعاليتهاي تحقيق و توسعه كشور است، تحقيق و توسعهاي كه منجر به ارتقاي سطح تكنولوژي در كشور شود، قطعاً داراي كاربردهاي دوگانه نيز خواهد بود و امريكاييها با علم به اين موضوع كانال خريدي را جهت تهيه مواد و تجهيزات مورد نياز ايران فراهم آوردهاند تا به موارد ذيل دست يابند:
الف) تمامي فرآيندهاي تحقيقاتي ايران را تحت نظر داشته و ارزيابي دقيقي از وضعيت تحقيق، توسعه و سطح دانش موجود در ايران داشته باشد.
ب) با توجه به فرآيند بسيار كند تهيه مواد و تجهيزاتِ پيشبيني شده در برجام، عملاً فرآيند تحقيق و توسعه سطح بالا در كشور را كند و فرسايشي نموده و با عنايت به سرعت بسيار بالاي پيشرفت علم و فناوري، در ميانمدت جلوي شتاب پيشرفت علمي ايران را گرفته و فاصله سطح فناوري بومي ايران را با سطح جهاني افزايش دهند.
ج) اماكن، تجهيزات، افراد و متخصصان ذيربطِ فعال در عرصه تحقيق و پژوهش را مورد رصد دائمي قرار داده و هنگام نياز، آسيبهاي لازم را با كمترين هزينه ممكن به كشور وارد سازد.
د) به جهان اعلام نمايند كه پيشرفت علمي تنها در سايه قبول آقايي امريكا فراهم ميشود و ايران اسلامي نيز سرانجام تسليم امريكا و غرب شده است.
2 - در عرصه غنيسازي امريكاييها با شناخت كافي از سطح دانش و فناوري موجود در كشور رفتار نمودهاند، آنها به خوبي ميدانند ماشينهايي كه ما موفق به ساخت آنها شدهايم و دانش فني ساخت آن را بهدست آوردهايم از دانش فني متعلق به بيش از 60 سال پيش يعني دهه 50 قرن گذشته برخوردارند، لذا بايد توافقي را به ايران تحميل نمايند كه بر اساس آن در صورتي كه نتوانند با نابودي زيرساختهاي لازم فناوري هستهاي كشور را به عقب برگردانند، حداقل سطح دانش فني ايران را در همين سطح حفظ نموده و عملاً اين فاصله 60 ساله را پس از پايان مدت محدوديت به حداقل 75 سال ارتقا دهند، به همين سبب محدوديتهاي ذيل را توسط برجام بر ايران اعمال نمودهاند:
الف) ايران به مدت 15 سال حق ندارد روي روشهاي ديگر غنيسازي به جز روش سانتريفيوژ گازي هيچ گونه فعاليت پژوهشي داشته باشد.
ب) در حوزه غنيسازي با روش سانتريفيوژ گازي، فعاليتهاي پژوهشي ايران روي ماشينهايIR- 1 و IR- 2M متوقف ميشود و صرفاً و با محدوديتهايي روي ماشينهاي سانتريفيوژ IR- 4، IR- 5، IR- 6 و IR- 8 ادامه خواهد داشت.
ج) در خصوص ماشينهاي سانتريفيوژ IR- 4، IR- 5، IR- 6 وIR- 8 نيز تحقيق و توسعه به صورت شبه كاريكاتوري خواهد بود چراكه تنها پس از گذشت 8/5 سال شايد بتوانيم زنجيرههاي عملياتي پايلوت را آزمايش نماييم و در صورتي كه در اين مرحله بفهميم كاري كه كردهايم از ابتدا اشتباه بوده است و طراحي سانتريفيوژها از ابتدا مناسب نبوده و آنها در آزمونهاي زنجيرههايي پايه مردود گردند، اتفاقي جبران ناپذير براي ما رخ داده است.
د) در صورتي كه متخصصان و دانشمندان ما در تحقيقات خود بتوانند در عرصه تئوري به دستاوردهايي برسند و نسل جديدي از ماشين را طراحي نمايند، براي ساخت حتي يك نمونه آزمايشگاهي از آن بايد كل طرح را به امريكاييها (كميسيون مشترك) ارائه دهند و تنها در صورتي كه آنها اجازه دادند ميتوانيم اقدام به ساخت يك نمونه آزمايشگاهي آن نماييم و اين همه يعني اينكه دستاوردهايي را كه با تلاش متخصصان كشور با سختي به دست آوردهايم در اختيار دشمن خود قرار دهيم تا او ضمن محدود كردن بيشتر ما و تحقير مجدد ملت ما، نه تنها مانع رشد علمي ما شود بلكه نتايج حاصله را استثمار نموده و به رايگان و بدون پرداخت هيچ هزينهاي در اختيار گيرد.
3 - پايين نگه داشتن حجم و درصد غنيسازي، محدود كردن دامنه تحقيق و پژوهش، كندسازي حداكثري تحقيق و پژوهش، تحقير دانشمندان و متخصصان ايراني و نظارت استثنايي از فعاليتهاي تحقيقاتي كشور، همگي منجر به از بين رفتن عقبه و پشتوانه علمي كشور در صنايع پيشرفته و علي الخصوص هستهاي خواهد شد؛ امري كه بازگشتپذيري فعاليتهاي ايران در صورت خلف وعده امريكاييها را كه به هيچ وجه دور از ذهن نميباشد طولانيتر خواهد نمود.
4 - محدوديتهاي گسترده اعمال شده بر تحقيق و توسعه كشور سبب ميشود هزينه تحقيق و توسعه در كشور به صورت كاملاً محسوس افزايش يابد و اين امر رقابتپذيري صنايع كشور را در مقابل رقباي بينالمللي از بين خواهد برد. تصور نماييد در توليد يك كالاي پيشرفته نياز به مواد يا تجهيزات داشته باشيد، زماني كه شما نياز داريد تا اين مواد و تجهيزات را تهيه نماييد در صورتي كه تمام شرايط ديگر خريد در داخل كشور فراهم باشد ممكن است به بيش از شش ماه يا يكسال برسد در صورتي كه كشور رقيب شما به فوريت به آن كالا يا تجهيزات دسترسي خواهد داشت و اين يعني عدم توان رقابت براي صنايع داخلي البته اگر بخش خصوصي متقاضي كالا يا تجهيزات باشد زمان ارائه درخواست به دولت نيز به اين مدت اضافه خواهد شد.
5 - محدوديتهاي بلند مدت در جهاني كه سرعت رشد علم و فناوري در آن امروز به ثانيهها محدود شده است چيزي جز شبه توقف تحقيق و پژوهش معني نميدهد.
6 - در عرصه بازفرآوري كه يك شاخه مهم از شقوق تحقيق و پژوهش هستهاي است براي هميشه متعهد شدهايم هيچ گونه فعاليتي در عرصه تحقيق و پژوهش نداشته باشيم كه اين امر با توجه به محدوديت منابع اورانيوم جهان اولاً تهديدي بر سر راه صنعت هستهاي ما خواهد بود و سبب خواهد شد منابع اورانيوم كشور در زمان كوتاهي به اتمام برسد و وابستگي حداكثري به منابع اورانيوم خارجي براي ما به وجود آيد، ثانياً هزينه توليد انرژي هستهاي هزينه بالاتري نسبت به شرايطي كه ميتوانيم از بازفرآوري استفاده نماييم باشد و ثالثاً در صورتي كه نتوانيم بر دانش بازفرآوري مسلط شويم، در عرصه پسمانداري ايمن ضايعات هستهاي با مشكل جدي مواجه خواهيم شد، البته بازفرآوري كاربردهاي مهم ديگري نيز دارد كه از حوصله اين نگاشته خارج ميباشد. البته برخي از مدافعان برجام براي آن منافعي ذكر نمودهاند كه از جمله آنها اخذ كمك و همكاري بينالمللي در حوزه تحقيق و پژوهش ميباشد، در پاسخ به اين عزيزان بايد گفت كه اولاً در عرصه فناوريهاي پيشرفته و پيشبرنده كشورهاي غربي حتي با يكديگر نيز مشكل دارند و محدوديتهاي زيادي را براي هم در اين عرصهها وضع نمودهاند، به نحوي كه امروزه جاسوسي صنعتي يك ابزار مهم در كسب علم و فناوري توسط اين كشورهاست و ثانياً تجربه ساليان دراز حكومتهاي وابسته در كشور و حكومتهاي دست نشانده امريكا و انگليس در حال حاضر، نشان داده است آنها به كشورهاي ديگر به عنوان يك بازار مصرف نگريسته و صرفاً به صورت ظاهري فناوريهاي دست چندم و از رده خارج خود را در اختيار آنها قرار ميدهند، ثالثاً در تقابل با ايران اسلامي در پي براندازي نظام هستند و بسيار ساده انديشي است اگر فكر كنيم كمكي به پيشرفت دشمن شماره يك خود خواهند نمود. همانطور كه اشاره شد برجام، گلوگاه تحقيق و توسعه كشور را تحت نظارت و مديريت امريكا قرار داده است، فارغ از زشتي و نادرستي اين امر كه بايد مباحث فقهي آن نيز مورد مداقه قرار گيرد، متوليان امر بررسي برجام، بالاخص نمايندگان محترم ملت بايد با در نظر گرفتن منافع ملي و دوري از منافع شخصي، گروهي و حزبي خود، نقاط ضعف اشاره شده را رفع نموده و توافقي را تصويب نمايند كه از توازن لازم برخوردار باشد و منجر به تعالي و عزت ملت ايران گردد.
