تحولات، فشارها،
هشدارها و تمايلات برخي طيف ها و كشورها نشان مي دهد كه عراق در ميانه اصلاح و
تجزيه قرار گرفته است. ميل به تجزيه عراق متعلق به امروز نيست و حتي دوران پيش از
سقوط صدام نيز براي آن فكرها شده بود و حتي يكي از مسائل زمينه ساز حمله به عراق
كه در 20 مارس 2003 از سوي آمريكا و متحدانش صورت گرفت، همين موضوع بود. عراق طي
بيش از 10 سال گذشته با اين بيم مواجه بوده است و تزريق هاي تروريستي كنوني كه
تقزيبا از سال هاي 2012 به بعد بسيار افزايش پيدا كرده، به دنبال مهيا كردن همين
مسئله بوده است.
بي شك مي توان به
اين موضوع اشاره كرد كه آمريكا خواهان تجزيه عراق است اما دليلي كه هنوز به طور
جدي آن را بروز نداده، ترس پس از تجزيه و ظهور عواقبي است كه مي تواند منطقه را
فرا بگيرد. اگر چه در آخرين اظهار نظر يكي از مشاوران و عاملان جدي آمريكا در عراق
اين پيشنهاد ديده مي شود. ژنرال اوديرنو، نظامي كاركشته آمريكايي كه اولين سنگ
علني را انداخته است و به صراحت اعلام كرده است كه راه خروج عراق از اين بحران
تجزيه آن است. تدقيق در اين پيشنهاد اين مسئله را بهتر نمايان مي سازد كه چگونه
داعش يك شبه شكل گرفت، اوج گرفت و از سوريه به سمت عراق حمله ور شد و به راحتي
دومين شهر بزرگ و ثروتمند عراق را به تصرف خود درآورد. آمريكا براي متقاعد كردن
افكار عمومي نيازمند چنين ابزاري بود تا با تيز كردن آن به تبلغ جنگ طايفه اي در
اين كشور بپردازد. نگاهي به گذشته يك دهه اي عراق اين موضوع را بيشتر نمايان مي
سازد كه چرا با حضور نوري مالكي در راس قدرت عراق مخالفت مي شد اگر چه مخالفان
داخلي، منطقه اي و بين المللي وي چاره اي نداشتند تا اينكه به حيدر العبادي قانع
شوند در حالي كه امروز همان را نيز بر نمي تابند و سوداي ديگري در سر دارند. به
نظر مي آيد منطقه خاورميانه با خواست آمريكا و كمك متحدانش در تب تجزيه به سر مي
برد كه فعلا يمن و عراق در حال پس دادن اين امتحان دشوار هستند.
عراق امروز با
مشكلات بزرگي همچون تروريسم افسارگسيخته، اختلافات داخلي اي كه بسياري از آنها
تاسيسي و بر مبناي تمايلات ديگران است، فشارهاي مضاعف چندجانبه غربي – عربي، كم
تواني در ايمن سازي اجتماعي و ... مواجه است كه همه اين مسائل بحران شكل گرفته در
آن را افزايش داده است. با اين وجود حيدر العبادي نخست وزير براي پيشگيري از اين
بحران و عبور از گذر خطرناك تجزيه به سمت اصلاح گام برداشته است و همزمان اين پرسش
را ايجاد كرده است كه آيا وي مي تواند از اين ماموريت خطير را به پايان برساند.
حيدر العبادي در اين راه مرجعيت شيعه را همراه خود دارد و اتفاقا غرب و عرب همين مسئله
را بهانه قرار داده تا اعلام كند نه تنها بحران در عراق طايفه اي است بلكه اصلاحات
سياسي در حال شكل گيري نيز بر مبناي مذهب شيعي انجام مي پذيرد. اين همان نقطه ضعفي
است كه دولت العبادي بايد جلوي آن را بگيرد و در عملكرد خود به گونه اي رفتار كند
كه اين بهانه خنثي شود. اگر چه عملي شدن اين جريان آسان نيست. به اين دليل كه
حاميان مخالفان به شدت خواهان بحراني تر شدن عراق هستند و به همين علت بر طبل
اختلافات شيعه و سني مي كوبند و از سوي ديگر به دنبال فريب تاريخي برخي از عناصر
كرد مي پردازند.
در حال حاضر با وجود
ابزار خشني به نام داعش، حمايت هاي آمريكا و متحدانش در منطقه از تجزيه سازي و ...
اصلاحات در عراق بسيار كند پيش مي رود اما مسئله اساسي در اين ميان اين است كه مشروعيت
سياسي برگ ترين عامل موفقيت اصلاحات خواهد بود بنابراين مردم عراق در اين زمينه
بسيار تاثيرگذار هستند تا از پاره پاره شدن كشورشان جلوگيري كنند. اتفاقا حاميان
تجزيه به خوبي از اين مسئله آگاه هستند و به همين دليل است كه بر روي امنيت
اجتماعي دست گذاشته اند تا در پس ذهن مردم، حوزه اجتماعي را به تجزيه متمايل كنند
يا اينكه دست كم آنها را نسبت به سرنوشت آينده بي تفاوت سازند. در واقع بي تفاوت
سازي اجتماعي و بي ميلي به حمايت از دولتمردان و سرزمين عراق زمينه هاي لازم را در
اختيار مخالفان غربي – عربي خواهد داد. اين در حالي است كه دست زدن به تركيب
سرزميني عراق دست كم بحران هاي كلان تري را به همراه خواهد داشت و در سطوح مختلف
منطقه را با بحران مواجه خواهد ساخت. مسئله اساسي اين است كه خروج از بحران در
عراق نه تنها بستگي به حوزه اجتماعي آن دارد بلكه فرونشاندن بحران منطقه نيازمند
تصميم و امنيت دستجمعي است كه در غير اين صورت مي توان شاهد بحران هاي عميق تر
بود.
