به نظر ميرسد ايران در حال متمركز شدن روي شهرهاي بزرگ و به ويژه تهران است، اين در حالي است كه وجود امكانات در پايتخت موجب شده تا تهران و استانهاي اطرافش همچون آهنربايي نيروي انساني و امكانات و امتيازها را به خود جذب كند كه تداوم اين وضعيت ميتواند تهديدي براي امنيت كشور به شمار رود.
تقريباً حدود 16 درصد از جمعيت ايران در تهران ساكن هستند و 30 درصد جمعيت ايران در سه استان تهران، خراسان رضوي و اصفهان ساكنند. سهم چهار استان از جمعيت كشور يك درصد و سهم 20 استان از جمعيت كشور بين يك تا 4 درصد است. همچنين 21 درصد از جمعيت شهري كشور ساكن تهران هستند و استانهاي تهران و البرز 25 درصد از جمعيت شهري را در خود جا دادهاند. 10 استان از كشور فقط يك شهر بالاي 100 هزار نفري دارند و تراكم جمعيت در كشور 46 نفر در هر كيلومتر مربع است.
در استان تهران در هر كيلومتر مربع 980 نفر زندگي ميكنند و اين رقم 19 برابر ميانگين ملي است و اين شاخص در استان البرز 10 برابر تراكم ملي است در صورتي كه تراكم جمعيت در استانهاي سمنان، خراسان و يزد به ترتيب هفت و هشت و 9 نفر در هر كيلومتر مربع است. از سوي ديگر 21 درصد از كارگاههاي صنعتي در تهران و 12 درصد آنها در استان اصفهان است. همچنين بيش از 50درصد سپردههاي بانكي در استان تهران است و بعد از تهران، استان اصفهان با فاصله زياد نسبت به تهران با 6 درصد سپردههاي بانكي در مقام دوم است. متأسفانه 80 درصد سپردهها در هشت استان كشور تمركز دارند و سهم 14 استان از 31 استان از سپردهها زير يك درصد است. ما حصل اين روند نابرابر پمپاژ پول به تهران و خروج سرمايه از استانها به تهران است. 58 درصد تسهيلات بانكي مربوط به استان تهران است و سهم اصفهان حتي از 8 درصد هم كمتر است و 6 درصد را به خود اختصاص داده است.
كاهش 17 درصدي جمعيت روستانشيندر سال 1375، تعداد شهرهاي ايران 678 شهر بود و در سال 1391 اين تعداد به 1902 شهر رسيد و اين مسئله ناشي از جابهجايي جمعيتي از روستاها به شهرهاست چراكه از كل كشور سهم جمعيت روستاييان 17 درصد كمتر شده است و در همه استانها شاهد كاهش نرخ جمعيت روستا نشين هستيم.
گفتني است هم اكنون نزديك به ۳۳ هزار روستا و آبادي كشور تخليه شده و در سال 94تنها ۶۴ هزار روستا در كشور به حيات خود ادامه داده است كه از اين تعداد حدود ۳۹ هزار روستا بالاي ۲۰ خانوار و بقيه زير ۲۰ خانوار است.
سهم 73 درصدي تهران از 500 شركت بزرگ ايرانبررسي فهرست 500 شركت بزرگ كشور در سال 1392 حاكي از آن است كه محل ثبت بيش از 366 شركت معادل 2/73 درصد استان تهران بوده است. اين در حالي است كه با در نظر گرفتن محل كارخانه نيز سهم استان تهران از 500 شركت بزرگ كشور به 308 شركت معادل 6/61 درصد ميرسد. با وجودي كه دو دولت گذشته با هدف عدالت محوري بر سر كار آمده و طرحهاي متعددي از جمله طرح آمايش صنعتي را به منظور ايجاد عدالت صنعتي و اقتصادي بين استانهاي مختلف به اجرا درآورد اما تازهترين اطلاعات سازمان مديريت صنعتي حاكي از آن است كه دستكم از نظر پراكندگي شركتهاي بزرگ كشور در مناطق مختلف اجراي برنامه عدالت محوري با شكست مواجه شده است. در بين ۵۰۰ شركت بزرگ كشور شش استان البرز، ايلام، خراسان جنوبي، سيستان و بلوچستان، قم و كهگيلويه و بويراحمد هيچ سهمي از محل ثبت اين شركتها ندارند و با در نظر گرفتن محل كارخانههاي اين ۵۰۰ شركت نيز باز دو استان قم و كهگيلويه و بويراحمد از وجود هيچ كارخانهاي برخوردار نيستند. اين در حالي است كه بعد از استان تهران، استانهاي اصفهان، آذربايجان شرقي، خوزستان، هرمزگان، خراسان رضوي، فارس، قزوين و مركزي بيشترين سهم را از محل ثبت ۵۰۰ شركت بزرگ كشور به خود اختصاص دادهاند.
از نظر محل قرارگيري كارخانههاي اين ۵۰۰ شركت نيز بعد از استان تهران، استانهاي اصفهان، خوزستان، آذربايجان شرقي، قزوين، هرمزگان، مركزي، زنجان، فارس و بوشهر ردههاي بعدي را به خود اختصاص دادهاند. متأسفانه منابع و امكانات در تهران متمركز شده است و نظارت مناسبي وجود ندارد و به نظر ميرسد امروز بيش از هر زمان ديگري محتاج آمايش سرزمين هستيم.
