روزنامه الاخبار لبنان در مطلبي از سفر علي مملوك رئيس دفتر امنيت ملي سوريه به قاهره و مذاكرات وي با مقامات دولت مصر درباره طيف مختلفي از مسائل منطقهاي خبر دادهاند كه بسيار نتيجه بخش بوده و از شكلگيري نقطه عطف در روابط و همكاريهاي دوجانبه و منطقهاي دمشق – قاهره خبر ميدهد. به نوشته اين روزنامه مملوك با ميزبانان مصرياش درباره همكاري امنيتي بين دو كشور براي مقابله با تروريسم، دورنماي راه حل سياسي در سوريه، طرحهاي مطرح شده در اين زمينه، طرح استفان دي ميستورا فرستاده بينالمللي و تلاشها براي برگزاري نشست «مسكو 3» گفتوگو كرد و توافق شد مصر بايد نقش گستردهتري در عرصه سوريه بازي كند زيرا سوريه عمق راهبردي را براي امنيت ملي مصر تشكيل ميدهد. در مقابل مقامات مصري به مهمان سوري خود گفتند قاهره معتقد است نظامهاي دو كشور بر قدرت ارتششان تكيه ميكنند كه پايگاه اصلي حكومت در اين دو كشور را تشكيل ميدهند و در نتيجه دوست ندارند تجربه عراق و ليبي در سوريه تكرار شود. تا زماني كه ارتش منسجم باشد حكومت سوريه باقي خواهد ماند و فروپاشي ارتش سوريه به اين معني خواهد بود كه ما وارد دوره تجزيه در منطقه شدهايم به همين دليل مقابله با تجزيه از سوريه آغاز ميشود. در اين سفر همچنين توافق شد روابط ديپلماتيك بين دو كشور دوباره از سرگرفته شود و به زودي به سطح مبادله سفير برسد.
حال سؤالي كه در اينجا مطرح ميشود اين است كه چه عواملي موجب شده است دمشق – قاهره به سمت گسترش روابط و همكاريهاي دوجانبه و منطقهاي حركت كنند؟
سه دسته از عوامل را ميتوان در اين زمينه مؤثر ارزيابي كرد:
در سطح داخلي هر دو كشور تهديد جدي را از جانب تروريسم تكفيري احساس ميكنند البته سوريه از چهار سال پيش با معضل تروريسم تكفيري مواجه است و در ماههاي اخير با شكلگيري تروريسم تكفيري در صحراي سينا و اعلام موجوديت شاخه مصري داعش موسوم به ولايت سيناي دولت مصر نيز با تهديدمشابهي مواجه شده كه همين مسئله زمينه مشتركي را براي همكاري دو كشور پديد آورده است.
در سطح منطقهاي نيزمجموعهاي از تحولات زمينه را براي روابط و همكاريهاي دو كشور پديد آورده است. يكي از اين تحولات فروپاشي ائتلاف موسوم به دوستان سوريه بود كه مصر نيز در آن حضور داشت و هدف براندازي را در سوريه دنبال ميكرد. شكست اين پروژه موجب شد خيلي ازكشورهاي عضو اين ائتلاف يكي پس از ديگري به فكر ترميم روابط خود با سوريه بيفتند و مصر نيز يكي از اين كشورها محسوب ميشود. از ديگر تحولات لزوم شكلگيري ائتلاف جديد منطقهاي براي مقابله با داعش و تروريسم تكفيري است كه هر دو كشور سوريه و مصر با توجه به خطرات و تهديدهاي جدي كه از اين ناحيه احساس ميكنند مايل و علاقهمند به شركت در اين ائتلاف هستند. گفتني است مصر در ائتلاف قبلي كه به رهبري امريكا تشكيل شد شركت نكرد و سوريه نيز مشاركت داده نشد و همين امر يكي از عوامل اصلي شكست و ناكارآمدي ائتلاف ضد داعش بود. و بالاخره از ديگرتحولات منطقهاي كه بستر مشتركي را براي توسعه روابط و همكاريهاي منطقهاي مصر و سوريه فراهم كرده، شكلگيري فضاي منطقهاي ناشي از امضاي توافق هستهاي ميان ايران و گروه 5+1 است كه اميد به حل سياسي ساير بحرانها از جمله بحران سوريه را تقويت كرده است.
در سطح بينالمللي نيز روند تحولات به گونهاي پيش رفته است كه مصر و سوريه را دركنار روسيه قرار داده و از اين ديد بهبود روابط و همكاريهاي قاهره- مسكو يكي از عوامل مهم مؤثر در ترميم روابط دمشق- قاهره بوده است، هرچند نخستين جرقههاي بهبود روابط مصر و روسيه با كمك عربستان زده شد و رياض از اين طريق ميخواست روسيه را با تطميع مالي و باپرداخت هزينه قراردادهاي تسليحاتي مصر و روسيه به سمت خود بكشاند و روسيه را به دست برداشتن از حمايتهاي خود از سوريه وادار كند اما مجموعه عواملي از قبيل: ممانعت عربستان از شكلگيري فضاي جديد منطقهاي بعد از توافق هستهاي ايران، استمرار استفاده عربستان از تكفيريها براي مقاصد خود در منطقه، گرايش عربستان به سمت اخوان المسلمين براي جبران ناكاميهاي خود در يمن و اصرار بر طرح شكست خورده براندازي بشار اسد در سوريه و در نهايت بازگشت عربستان به دامان امريكا در مجموع مانع از اين شد كه نقش اوليه عربستان در تقويت روابط مسكو و قاهره استمرار يابد و از اين ديد ميتوان گفت بهبود و ترميم روابط مصر و سوريه انزواي بيشتر عربستان را به همراه خواهد داشت.
از آنچه گفته شد مشخص ميشود عوامل مؤثر بر از سرگيري و ترميم روابط دمشق- قاهره گسترده است و از هر سه سطح داخلي، منطقهاي و بينالمللي تغذيه ميشود و بر همين اساس دور نماي روشني براي روابط دمشق- قاهره تصور ميشود.
