تا همين چند سال پيش وقتي در مورد اعتياد صحبت به ميان ميآمد، تمام اذهان به سمت افراد مسن و بالاي 50 سال كشيده ميشد اما امروز اكثر نگاهها به سمت دانشآموزان و دانشجويان ميچرخد. البته در تازهترين آمارها، دانشجويان هم از يكديگر تفكيك شدهاند و اين بار آماري از اعتياد دانشجويان دانشگاههاي دولتي منتشر شده مبني بر اينكه 30 درصد پسران و 12 درصد دختران دانشگاههاي دولتي كشور سيگار و قليان مصرف ميكنند. اين در حالي است كه 9 درصد پسران و 11 درصد دختران اين دانشگاهها به مصرف داروهاي حاوي مواد اعتياد دارند.
بحران هويت در دوران جواني از جمله مشكلاتي است كه موجب تشويش ساختار رواني و برهم خوردن آرامش جوانان شده و ميتواند سبب سوق يافتن آنها به اعتياد شود. يكي از دورههاي پرخطر مؤثر در گرايش به اعتياد، دورههاي گذر جوانان است؛ وقتي شخص از مدرسه به محيط دانشگاه وارد ميشود، عوامل مختلف در دانشگاهها باعث كشيده شدن آنها به طرف اعتياد و مواد مخدر ميشود.
در همين رابطه مديركل دفتر تحقيقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر معتقد است: «عصبانيت، پرخاشگري، عدم پايبندي به مذهب، افسردگي، هيجانطلبي و كمبود اعتماد به نفس از دلايلي است كه منجر به تشويق دانشجويان به مصرف مواد ميشود.»
دكتر حميد صرامي با اشاره به اينكه 9 درصد پسران و 11 درصد دختران دانشجوي دانشگاههاي دولتي به مصرف داروهاي حاوي مواد اعتياد دارند، گفت: «اين آمارها نشان ميدهد كه بايد در دانشگاهها برنامهريزيهاي بيشتري براي كنترل آسيبهاي اجتماعي صورت گيرد. البته اگر سيگار و قليان را هم وارد بازي كنيم بايد بگوييم 30 درصد پسران و 12درصد دختران دانشگاههاي دولتي كشور سيگار و قليان مصرف ميكنند.»
آمارها گمانهزني هستند!بر اساس آمارهاي موجود، ميانگين معتاد حرفهاي در ميان دانشجويان از نرم جامعه كمتر است، اما تحقيقات نشان ميدهد رشد آمار دانشجوياني كه به صورت تفنني براي يك بار مواد مخدر مصرف كردهاند، نگرانكننده است. همانطور كه درباره معتادان در جامعه نميتوان آمار دقيقي ارائه داد، آماري در خصوص تعداد دانشجويان معتاد حرفهاي نيز در كشور وجود ندارد. ضمن اينكه نسبت دانشجويان درگير با مواد مخدر در شهرستانهاي مختلف متفاوت است و آمار روزبهروز تغيير ميكند، از اين رو ارائه آمار دقيق در اين زمينه غيرعلمي است.
چندي پيش تحقيقي در محيطهاي دانشجويي به عمل آمد كه بر اساس آن آمار دانشجوياني كه يك بار يك نوع ماده مخدر را تجربه كردهاند، بسيار بيشتر از تعداد معتادان حرفهاي در محيطهاي دانشگاهي است. بر همين پايه بين 20 تا 30 درصد از دانشجوياني كه به عنوان نمونه اين تحقيق در نظر گرفته شده بودند، اعتقاد داشتند تنها يكبار مصرف مواد مخدر اعتيادآور نيست كه شيوع چنين برداشتي در ميان دانشجويان تصوري خطرناك است.
اين در حالي است كه نماينده وزارت علوم در كميته فرهنگي ستاد مبارزه با مواد مخدر با بيان اينكه هيچگونه آمار قطعي و جامعي در مورد مصرف مواد مخدر يا روانگردان در بين دانشجويان كشور وجود ندارد، گفت: «آمارهايي كه ارائه ميشود را تأييد نميكنيم و معتقديم اين آمار صرفاً گمانهزني است.»
دكتر محسن اسلامي تأكيد كرد: «در كشور تنوع دانشجويي وجود دارد و وقتي از دانشجو صحبت ميشود دانشجويان كل وزارت علوم، وزارت بهداشت و آزاد اسلامي را شامل ميشود، بنابراين آمارهايي كه در مورد تعداد دانشجويان معتاد حرفهاي ارائه ميشود، باطل است. اگر اينگونه آمار صحيح باشد بايد دانشگاهها را كنار بگذاريم.»
وزارت علوم دست روي دست گذاشته
به عقيده كارشناسان همانطور كه در جامعه اعتياد مردان بيشتر از زنان است، آمار مصرف مواد در ميان دانشجويان پسر نيز بيش از دانشجويان دختر است. البته در سالهاي اخير گرايش دختران نيز به استفاده از مواد، سيگار و الكل افزايش يافته است. مصرف مواد در ميان دانشجويان از نرم جامعه پايينتر است زيرا مصرف مواد در ميان اين دسته از افراد بيشتر تفنني بوده و معتاد وابسته و حرفهاي در محيطهاي دانشگاهي كم است.
با اين حال قائممقام دبيركل ستاد مبارزه با مواد مخدر افزايش اعتياد در دانشجويان دختر را نگرانكننده دانسته و نسبت به آن هشدار داده است.
به گفته عليرضا جزيني، مصرف مواد صنعتي و روانگردان در ميان دانشجويان دختر نسبت به پسر در كشور بيشتر گزارش شده است.
وي گفت: «براساس مطالعات انجام شده گروهي از اين دانشجويان معتاد اعلام كردند كه به آينده اميدي نداشته و اعتماد به نفس كمي دارند و برنامهريزي براي اوقات فراغت ندارند به همين دليل به مصرف مواد روي آوردهاند.»
جزيني همچنين مصرف حشيش، ترياك، هروئين و شيشه را در بين دانشجوياني كه در منازل مجردي زندگي ميكنند، بيشتر عنوان كرده بود.
با اين تفاسير و با اينكه حدود سه سال است كه هيچ كار تحقيقاتي جامعي در اين زمينه توسط وزارت علوم انجام نشده، به جاي تدوين برنامهاي جامع براي پيشگيري از اعتياد دانشجويان، نه تنها به اين موضوع به صورت جدي پرداخته نميشود بلكه در برخي مواقع منكر آن هم ميشوند.
مديركل دفتر تحقيقات و آموزش ستاد مبارزه با مواد مخدر با استناد به آمارهايي كه اين دفتر به دست آورده است، گفت: «76 درصد دانشجويان دانشگاههاي دولتي امكانات تفريحي دانشگاهها را كافي نميدانند. بر اساس نتايج پژوهشها 42درصد دانشجويان در دانشگاههاي دولتي سيگار و قليان مصرف ميكنند.»
به گفته اين آسيبشناس اجتماعي ميزان مصرف مواد در ميان دانشجوياني كه منزل مجردي دارند، بيشتر از دانشجويان خوابگاهي است. همچنين ميزان مصرف مواد در دانشجويان خوابگاهي بيشتر از دانشجويان بومي يا دانشجوياني است كه با والدين خود زندگي ميكنند.
صرامي با اشاره به اينكه يك نوجوان يا جوان انتظارهايي از اركان مختلف كشور دارد، افزود: «اختلال در عملكرد بين ركنهاي اقتصادي، سياسي، فرهنگي و اجتماعي منجر به بياخلاقي اجتماعي، عدم هويت و گرايش به سمت اعتياد ميشود.»
