«واریس» مصداق سختکوشی یا تنبلی

نقش صاعقه بر بوم پوست

بدون تردید یکی از شایعترین بیماریهای عروقی عصر حاضر که با در نظر گرفتن همه طیف های مبتلایان از نظر میزان شدت و ضعف علائم بیماری، حدود ده تا بیست درصد جمعیت جهان را شامل می شود واریس می باشد.

مشاهده رگهای ملتهب به رنگهای سرخ و کبود، بویژه در اندامهای تحتانی بدن، نگرانیهایی ایجاد کرده، در صورت شدت علائم، زمینه مراجعه به کلینیک های درمانی را فراهم می نماید.گاهی اوقات التهاب عروق آنچنان شدید است که برجستگی هایی را در سطح پوست ایجاد نموده و دردهای شدیدی در موضع آسیب دیده و بافتهای اطراف آن منتشر می کند.

***

عامل اصلی بروز چنین پدیده ای، اتساع و پیچش سیاهرگها و اختلال درعملکرد « دریچه های لانه کبوتری » جداره داخلی سیاهرگهاست.در سطوح داخلی دیواره سیاهرگهادریچه هایی وجود دارند که دقیقا مشابه شیرهای یکطرفه تعبیه شده در سیستم تاسیسات مکانیکال ساختمانی عمل می کنند.بدان معنا که با هر جهش و حرکت خون در سیاهرگها که براثر فشار ناشی از انقباض عضلات اطراف سیاهرگها و یا باقیمانده فشار ناشی از تپش های متناوب قلب واقع می شود، دریچه های لانه کبوتری، مسیر عبور خون به سمت قلب را باز نموده و دقیقا همزمان با وقفه بین دو ضربان قلب و یا وقفه فشار پمپهای عضلانی و نتیجتا عدم تامین فشار لازم جهت حرکت خون در مسیر صحیح، دریچه های مذکور با حرکت متناسب موجب مسدود شدن مسیر شده و مانع بازگشت خون بر خلاف جهت صحیح می شوند.

توضیح این که بر خلاف سیستم سرخرگها که از نیروی جاذبه زمین( به دلیل موقعیت استقرار قلب در بالای بدن ) وهمچنین قدرت تپش های متناوب قلب جهت تامین فشار لازم برای حرکت خون در مسیر تغذیه بافتهای مختلف بدن بهره مند می باشد، شبکه سیاهرگها از عواملی چون باقیمانده فشار خون سرخرگی، فشار ناشی از انقباض ماهیچه های مجاور سیاهرگها و خصوصا عملکرد دریچه های لانه کبوتری تعبیه شده در سیاهرگها، جهت بازگشت خوناز بافتهای مختلف بدن به سمت قلب استفاده می نماید.

در این میان نقش دریچه های لانه کبوتری بسیار حائز اهمیت می باشد. از این جهت که غیر از سر، که از نظر موقعیت استقرار بالاتر از قلب قرار گرفته، تقریبا سایر اندامهای بدن پایین تر از قلب قرار داشته و به همین دلیل شبکه وریدی یا همان سیاهرگها برای انتقال خون بخصوص از پایین ترین نقاط بدن به سمت قلب از قابلیت ویژه دریچه های لانه کبوتری با عملکرد مذکور،جهت غلبه بر نیروی جاذبه زمین و جلوگیری از بازگشت خون بر خلاف جهت صحیح،استفاده می نماید.

اما مهمترین عواملی که موجب اتساع یا گشاد شدن سیاهرگها و نارسایی دریچه های لانه کبوتری و نهایتا ابتلا به بیماری واریس می شوند در دو گروه عوامل ثابت شامل: (وراثت، جنسیت،موقعیت سنی) و عوامل متغیر شامل: (ایستادن و یا نشستن های طولانی بدون تغییر موقعیت، عدم تحرک کافی، اضافه وزن،استعمال دخانیات، استفاده از لباسهای نامناسب، بارداری و یا استفاده از داروهای ضد بارداری و عموما داروهای هورمونی) طبقه بندی می شوند.

عوامل ثابت:

وراثت یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده وضعیت سلامت یا ابتلا به بیماریهاست. بنابراین بسیاری از افراد بر اساس مولفه های ژنتیکی و سوابق خانوادگی، بیش از سایرین مستعد ابتلا به این بیماری می باشند.

ویژگی های فیزیولوژیک در ساختار بدنی خانمها موید استعداد مضاعف آنها نسبت به آقایان در ابتلا به بیماری واریس می باشد. به عنوان مثال، در دوران بارداری، افزایش میزان هورمون های زنانه از جمله هورمون پروژسترون، موجب کاهش میزان انقباض عضلات جداره عروق و در نتیجه اتساع و نارسایی سیاهرگها شده و همچنین افزایش میزان فشار شکمی بر عروق اندامهای تحتانی در اثر رشد تدریجی جنین، تاثیر مضاعفی بر روند اختلال در عملکرد شبکه وریدی خواهد داشت. علاوه بر این، استفاده از داروهای ضد بارداری نیز از عوامل موثر در شکل گیری علائم بیماری واریس می باشد. صرف نظر از موارد مذکور که به نحوی در رسته عوامل متغیر نیز قرار می گیرند، بطور کلی خانمها بر اساس ویژگی های جنسیتی از جمله میزان هورمونهای زنانه موجود در بدن و یا میزان مقاومت یا استحکام بافتهای متعدد بدن، بیش از آقایان مستعد ابتلا به بیماری واریس می باشند. طبق تحقیقات بعمل آمده خانمها حدود چهار برابر بیشتر از آقایان در معرض ابتلا به این بیماری قرار دارند.

با افزایش موقعیت سنی و تحلیل عمومی اندامهای بدن، بویژه کاهش قابلیت عملکرد پمپهای عضلانی و نارسایی تدریجی عروق، خطر بروز علائم و ابتلا به بیماری واریس افزایش خواهد یافت.

عوامل متغیر:

همان گونه که راه رفتن، با ضرباهنگ منظم انقباض و انبساط عضلات و در نتیجه، تناوب فشار پمپ های عضلانی، روند حرکت خون در مسیر شبکه وریدی را تسهیل می نماید؛ در مقابل ایستادن های طولانی مدت با استمرار انقباض یکنواخت عضلات، و در نتیجه توقف بلند مدت در جریان عملکرد پمپ های عضلانی، موجب تجمع خون در سیاهرگها و در نهایت اتساع عروق و نارسایی دریچه های شبکه وریدی می شود. بنا بر این ایستادن های طولانی مدت یکی از مهمترین عوامل ابتلا به بیماری واریس می باشد.

اما نشستن های طولانی مدت، بدون تغییر موقعیت نیز دقیقا مشابه ایستادن های بلند مدت، فشار مضاعفی بر سیستم عروق وارد می نماید.

بدیهی است عدم تحرک کافی، علاوه بر اثرات غیر مستقیم بر افزایش میزان خطر ابتلا به بیماری مذکور، ضعف عمومی بدن از جمله عضلات را بدنبال داشته، موجب کاهش قدرت و قابلیت پمپ های عضلانی و شبکه عروقی می گردد. از همین روی مستقیما زمینه ابتلا به این بیماری را فراهم می نماید.

اضافه وزن نیز با تحمیل فشار مضاعف بر عروق اندامهای تحتانی، سهم تعیین کننده ای در ابتلا به بیماری واریس دارد.

مصرف دخانیات با افزایش فشار خون، کاهش سطح اکسسیژن خون و نهایتا ایجاد اختلال در سیستم گردش خون از دیگر دلایل شیوع این بیماریست.

استفاده از لباسهای نامناسب و تنگ نیز با فشار غیرعادی بر اندامها، دایره گردش خون طبیعی را مختل نموده، زمینه ساز بروز علائم این بیماری خواهد بود.

صرف نظر از انحصار عواملی چون بارداری و استفاده از داروهای ضد بارداری به جامعه زنان، عوامل مذکور به نحوی در طبقه عوامل متغیر ابتلا به بیماری واریس قرار می گیرند.

پیامدها و خطرات:

صرف نظر از شکل نامناسبی که در اثر بیماری واریس در مواضع آسیب دیده، زیبایی پوست را به چالش کشیده و تبعات روانی منفی، خصوصا در جامعه خانمها که اتفاقا به دلایل مذکور بیشتر در معرض ابتلا می باشند، ایجاد می نماید؛ التهاب، سوزش و درد در نواحی درگیر به دلیل مزمن بودن بیماری، بسیار آزار دهنده و طاقت فرساست. هر چند « ترومبوز » یا لخته شدن خون معمولا در وریدهای عمقی ایجاد میشود؛با این حال هر نوع اختلال در سیستم گردش خون و کندی حرکت یا توقف خون در عروق، ریسک لخته شدن خون و به تبع آن شکسته شدن لخته ها و حرکت آنها در مسیر جریان خون یا اصطلاحا « آمبولی » را افزایش می دهد. حرکت لخته ها خصوصا در شریانهای منتهی به اندامهای مهمی چون قلب و ریه، باعث انسداد مسیر و عدم خونرسانی به اعضا مذکور شده، موجب خونریزی داخلی و در صورت شدت آمبولی منجر به مرگ ناگهانی خواهد شد.

پیشگیری و درمان:

پر واضح است که در پی حذف عوامل ایجاد کننده بیماری، شاهد کاهش علائم و به مرور درمان بیماری خواهیم بود. توصیه های کلینیکی در ارتباط با بیماری واریس عبارتند از: اجتناب از ایستادن یا نشستن های طولانی مدت؛ به معنیتغییر متناوب موقعیت در شرایط متفاوت؛ به نحوی که پس از چند دقیقه ایستادن، دقایقی قدم زده یا بطور پی در پی تغییری در موقعیت و یا طرز نشستن ایجاد کنیم- قرار دادن پاها تا زیر زانو در آب سرد پس از استحمام برای دقایقی محدود- قرار دادن پاها بالاتر از سطح اندامهای فوقانی پس از قرار گرفتن در موقعیتهای پر فشار و تحریک کننده عروق و عضلات اندامهای تحتانی- استمرار در ورزش و تحرک کافی- رعایت رژیم غذایی صحیح و جلوگیری از اضافه وزن و چاقی- اجتناب از استعمال انواع دخانیات- استفاده از لباسهای مناسب و آزاد-عدم استفاده دراز مدت از داروهای ایجاد کننده یا محرک بیماری واریس مانند: کورتیکواستروئیدها، داروهای ضد بارداری و عموما داروهای هورمونی-اجتناب از ماساژ مواضع مبتلا به واریس،بدلیل پیشگیری از وقوع احتمالی آمبولی-استفاده از جوراب های مخصوص واریس به تجویز پزشک.

در صورت شدت بالای بیماری و یا عدم کاهش علائم بیماری پس از رعایت موارد فوق،براساس معاینه تخصصی و تشخیص پزشک متخصص عروق،روشهای درمانی موثرتری از قبیل: درمانهای داروئی، جراحی، استفاده از لیزر و رادیوفرکوئنسی تجویز خواهد شد.

با این حال توصیه موکد بر پیشگیری و حفظ سلامت، بر اساس رعایت اصول علمی زندگی و تبعیت از الگوهای دانش محور تعریف شده در حیطه تخصص ارگونومی، معطوف است.

***

« سلامتی، پرنده چابکیست بر آشیان دستهای بی احتیاط بشر که لحظه ای غفلت را بی صبرانه به انتطار نشسته، تا آنچنان پر کشد که خاکستر حسرت، تنها میراث بر جای مانده از گنج ناملموسش بر آشیان انگشتان باشد. »

 ***

 نويسنده : حميد رضا نوروزي نكو - پژوهشگر

***

هر گونه نسخه برداری از متن حاضر، بدون درج نام نویسنده و سایت مرجع، منع قانونی دارد.

***