كاركردهاي حب و دوستي از منظر دين اسلام

عاقل باش و محبت كن!

انسان‌‌ها خصوصيات مختلفي دارند و يكي از ويژگي‌هاي انسان‌‌ها محبت، دوستي و عشق ورزيدن به يكديگر است. كمرنگ شدن اين حالت در انسان‌‌ها باعث بروز مشكلات عديده‌اي مي‌شود و بسياري از مشكلات و آسيب‌‌هاي اجتماعي به علت نبود يا كمبود محبت شكل مي‌گيرد. براي يك زندگي توأم با شادي بايد طريقه محبت كردن و دوستي را ياد بگيريم. اين موضوع به ويژه اين روزها كه در گيرودار مشكلات و كثرت ناشي از زندگي مدرن هستيم اهميت دوچندان پيدا مي‌كند. بدون شك محبت اعضاي خانواده به هم يكي از رازهاي حفظ سلامت خانواده در برابر ناهنجاري‌هاست.



     محبت نمي‌كنيم يا محبت كردن را بلد نيستيم؟
در جامعه با دو نوع مشكل در خصوص محبت كردن مواجه هستيم. يكي اينكه محبت، دوستي و عشق ورزيدن را نمي‌خواهيم انجام بدهيم و ارزشي براي آن قائل نيستيم و دوم اينكه خيلي از افراد به صورت گفتاري و عملي مي‌خواهند محبت كنند ولي روش صحيح آن را نمي‌دانند.
بنابراين در بسياري از خانواده‌‌ها و در ميان شمار زيادي از زن و شوهرها اين مسئله به وجود مي‌آيد و مي‌‌گويند همسر ما محبت نمي‌كند. پس اين امر در موضوع آثار و نتايج محبت و روش محبت كردن بسيار مهم است. در اسلام در رابطه با محبت كردن، دوستي و عشق ورزيدن به يكديگر مطالب و موضوعات بسيار زيادي مطرح شده است كه نشان از اهميت اين موضوع دارد.
پيامبر گرامي اسلام مي‌فرمايند: افضل الاعمال بعد الايمان بالله انود الي الناس: «بهترين و با فضيلت‌‌ترين كارها و عمل‌‌ها بعد از ايمان آوردن دوستي و محبت به مردم است». نكته بسيار مهم اين است كه دوستي و محبت با مردم بهترين عمل بعد از ايمان است. چرا اينقدر اختلافات در بين زوج‌‌هاي جوان و غيرجوان ما زياد است؟ اين به خاطر نبود محبت يا كمبود محبت بين افراد و زن و شوهر است.
اگركسي با الفاظ مختلف با همسر خود صحبت كرده و ابراز علاقه كند اين ابراز محبت در او تأثير بسياري پيدا مي‌كند.
پيامبر اسلام(ص) فرمودند: «هركس به همسر خود بگويد كه دوستت دارم اين جمله از قلب او هرگز خارج نمي‌شود». به تأثير اين حديث توجه داشته باشيد. با همين جمله كه (من دوستت دارم) مي‌توانيم زندگي‌‌هايي را كه در مرز متلاشي شدن هستند حفظ كنيم، ما مي‌توانيم آرامش را به خانواده‌هايمان برگردانيم.
     دوست داشتن را ابراز كنيد
ابراز دوستي و محبت به ديگران نكته با‌اهميتي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. مگر مي‌شود انسان همسر، والدين، فرزندان يا اطرافيان خود را دوست داشته باشد اما آن را ابراز نكند؟ افراد اگر يكديگر را دوست داشته باشند بايد بيان كنند تا ديگري هم متوجه اين محبت شود. اگر ما با كلمات محبت‌‌آميز صحبت كنيم ديگر خلأ محبتي در كار نخواهد بود.
رسول گرامي اسلام (ص) فرمودند: من احب شيئا اكثر من ذكره: «هر كسي چيزي را دوست بدارد بسيار از آن ياد مي‌كند». پس دو مسئله حائز اهميت وجود دارد؛ يكي اصل محبت و دوست داشتن است و نكته مهم‌‌تر بيان و ابراز اين عشق و محبت، بنابراين در خانواده‌‌هايي كه ارتباط‌‌هاي خوبي با يكديگر دارند و حرمت‌‌ها و آداب اخلاقي حفظ شده است مي‌بينيم كه محبت، دوستي و عشق‌ ورزيدن بين افراد خانواده بسيار زياد است، به طوري كه اين علاقه در ميان آنها موج مي‌زند.
     محبت كردن نيمي از عقل است
مولاي متقيان اميرمومنان علي (ع) فرمودند: التوذذ نصف العقل: «دوستي و محبت كردن نيمي از عقل است». يكي از كارهاي عاقلانه محبت كردن است. اساس و بنيان اسلام دوستي و محبت نسبت به افراد است. در اين زمينه امام باقر(ع) فرمودند: «آيا دين اسلام غير از دوست داشتن و محبت چيز ديگري است».
پشتوانه اصلي امر به معروف و نهي از منكر همين دوست داشتن است. شخصي كه مي‌خواهد طرف مقابل خود را نصيحت كند كه كار خوبي را انجام دهد يا از اعمال بد او را نهي كند اين شخص به خاطر محبت و علاقه‌‌اي كه نسبت به او دارد اين كار را انجام مي‌دهد. اگر هيچ گونه ارزشي براي او نمي‌داشت هيچ‌‌گاه به نصيحت و خير‌خواهي او دست نمي‌زد و مثل بعضي از اشخاص مي‌گفت به من چه ارتباطي دارد؟ هركاري كه مي‌خواهد انجام دهد، دودش به چشم خودش مي‌رود و امثال اين سخنان مطرح مي‌شد.
     ائمه معصومين(ع) به دشمنان خود نيز محبت مي‌كردند
اسلام دين ملاطفت و دوستي است، به همين خاطر هيچ كس نمي‌تواند نسبت به افراد ديگر بي‌تفاوت باشد. همه مؤمنان برادران يكديگر هستند و خوبي و بدي اعمال و افعال هر شخصي بايد براي ديگران نيز مورد اهميت و با‌ارزش باشد. زندگي پيشوايان دين ما سراسر محبت و عشق نسبت به فرزندان، اطرافيان و مردم است، حتي با دشمنان خود به مهرباني رفتار مي‌كردند تا آنها را به سمت خود و اسلام ترغيب كنند. آنها تا جايي كه مي‌‌شد اعمال دافعانه و قهري انجام نمي‌دادند. في‌‌المثل از زندگاني حضرت باقر(ع) يك نمونه نقل مي‌كنيم.
شخصي غير‌مسلما‌ن خدمت حضرت باقر(ع) آمد و توهين بسيار زشتي به ايشان كرد و گفت: يا بقر (معنا معلوم است). ايشان در عين خونسردي و ملايمت فرمودند: انا باقر لابقر: «نام من باقر است نه بقر». شخص غير‌مسلمان به توهين خود ادامه داد و جملات جسارت‌‌آميز ديگري نسبت به ايشان مطرح كردند و حضرت (ع) جواب تمام اين جسارت‌‌ها را به آرامي و محبت پاسخگو بودند. تا جايي كه در تاريخ اينطور ذكر شده است كه شخص غير‌مسلمان با ديدن اين رفتار بزرگوارانه حضرت، مسلمان شد... ما نسبت به مؤمنان و مسلمانان ديگر بايد چه رفتاري داشته باشيم؟ بايد در كمال محبت و علاقه رفتار كنيم. درد افراد را درد خود و شادي و خوشحالي آنها را خوشحالي خود بدانيم. خلاصه كلام اينكه عاقلانه‌‌ترين رفتار، رفتار محبت‌‌آميز است.
تأكيد اميرالمؤمنين (ع) بر اينكه محبت نيمي از عقل است بر اين مبناست كه هركس كار غير محبت‌‌آميز انجام دهد، در واقع اين كار را به صورت كاملاً غير‌عقلاني انجام داده است و نتيجه معكوس آن را مشاهده مي‌‌كند.
دوستي و محبت راه‌‌حل به دست آوردن دل‌‌هاست. قلب‌‌هاي مردم از يكديگر گريزان است، هركس با آن محبت و ملاطفت كند به سمت او روي مي‌آورند. پس راه به دست آوردن قلب ديگران؛مادر، پدر، همسر، فرزندان و اشخاص ديگر، محبت و مهرباني است.