البته با بزرگتر شدن آنها اين مسائل كمتر ديده ميشود، اما در سنين بالاتر به شكل ديگري خودش را نشان ميدهد. به طور كلي الگوهاي شخصيتي و وضعيت روانشناختي كودكان با يكديگر متفاوت است. حتي در بين افراد خانواده هم اين امكان وجود دارد كه يكي از بچهها بسيار خونسرد بوده و به ندرت خشمگين شود، در حالي كه فرزند ديگر از همان سنين كم عصبانيت و پرخاشگري را شروع ميكند. بسياري از كودكان كجخلقي را از والدين به ارث ميبرند. پس نبايد كجخلقيهاي آنها را زود قضاوت كنيم يا كلاً خودمان را زير سؤال ببريم. همانطور كه در خوش خلق بودن كودك نبايد نتيجه قطعي بگيريم كه تربيت ما درست بوده است.
در برابر رفتارهاي ناسازگارانه كودك بهتر است واكنشهاي بعدي او را تغيير دهيد تا كودك نحوه صحيح تمايلات و احساساتش را ياد بگيرد. وقتي با بداخلاقي كودكتان روبهرو شديد ميتوانيد از چند راهكار استفاده كنيد.
مائده نيازيفر، روانشناس باليني در اين باره ميگويد: يكي از راهكارها اين است كه در برابر رفتار نادرست كودكتان بيتوجه باشيد. يكي از راههاي پركاربرد و مؤثر در مواجهه با جيغ، فرياد و گريه كودك بيتوجهي به رفتار نادرست او است، به گونهاي كه انگار آن رفتار منفي اصلاً اتفاق نيفتاده است. البته پدر و مادرها بايد به اين نكته توجه كنند كه بيتوجهي به رفتار منفي كودك به معناي قهر كردن و دوست نداشتن فرزندشان نيست. گاهي ديده ميشود بعضي از والدين در پاسخ به رفتار منفي كودك به نحوي واكنش نشان ميدهند كه حالت چهره آنها غضبناك، عصباني و خشم است و كودك اين احساس را تجربه ميكند كه انگار من دوست داشتني نيستم. با كودكان به نحوي برخورد كنيد كه رفتار منفي را حس نكنند. ميتوانيد براي اينكه عاديتر به نظر برسيد خودتان را مشغول فعاليتهاي لذتبخش كنيد. حتي ميتوانيد فعاليتهايي را آغاز كنيد كه براي كودك هم لذتبخش است. به عنوان مثال كودكي را در نظر بگيريد كه ورزش كردن در خانه برايش جذابيت دارد، خب شما ميتوانيد خودتان را مشغول حركات ورزشي كنيد، يا ديدن يك فيلم كمدي كه باعث خنده و شادي شما شود. بلند آواز بخوانيد. با اين كار به جاي اينكه كودك بخواهد با رفتارهاي منفياش شما را به خود جذب كند شما با بياعتنايي به رفتار منفياش، او را به رفتار مثبت خودتان جذب ميكنيد.
وي ميافزايد: اگر كودكتان همچنان به رفتار منفي خود ادامه داد و شما به جايي رسيديد كه احساس كرديد ديگر صبرتان تمام شده و تحمل اين وضعيت برايتان سخت است، ميتوانيد اين بار كمي قاطعانه اما دوستانه و به دور از خشم وارد شويد. او را در اتاق ديگري برده و روي صندلي بنشانيد و بگوييد براي چند دقيقه در اتاق بماند و تا زماني كه آرام نشد نميتواند اتاق را ترك كند. شما از اتاق خارج شويد، البته طوري كه كودكتان را زير نظر داشته باشيد اما او نتواند شما را ببيند. اين نكته ضروري است، چون بعضي از بچه از تنها ماندن در اتاق هراس زيادي دارند، اگر كودك شما هم از اتاق خاصي ميترسد، او را داخل آن اتاق قرار ندهيد و به هيچ وجه كودكان را داخل اتاق تاريك رها نكنيد.
نيازيفر با تأكيد بر اينكه كودك در انتظار پاداش هم است، اظهار ميدارد: همانطور كه تنبيه و محروميت در شكلدهي رفتار مؤثر است، پاداش و تقويت رفتار مثبت هم در شكلدهي پاسخهاي رفتاري كودك بسيار اثرگذار است. شما ميتوانيد بعد از هر كار و رفتار مثبت فرزندتان بلافاصله با واژه و عبارتي همچون آفرين يا خيلي كار خوبي انجام دادي، تشويقش كنيد.
به گفته وي بعضي از بچهها از جيغ، فرياد و لجبازي به عنوان حربهاي براي شانه خالي كردن از زير بار مسئوليتي كه به آنها واگذار شده است استفاده ميكنند. مثلاً كودكي كه بايد اتاقش را بعد از بازي مرتب كند، وقتي ميبيند هركاري ميكند وسايل در قفسه قرار نميگيرد شروع به گريه، جيغ و فرياد راهانداختن ميكند، چون ياد گرفته كه والدينش زود آشفته ميشوند و احتمالاً جمله «اصلاً نميخواد خودم مرتب ميكنم را» بر زبان ميآورند.
اين روانشناس تأكيد ميكند: بايد قبل از هر دستوري پيام و منظورتان واضح و روشن باشد يعني به طور دقيق بگوييد كه از كودك چه خواستهاي داريد و پيامد انجام ندادن آن را هم اعلام كنيد. اگر ديديد كودك در انجام كار تعلل ميكند، چندين بار تذكر ندهيد، بلكه از روش محروميت استفاده كنيد.
به گفته وي گاهي كجخلقي بعضي از كودكان و رفتارهاي منفي مثل جيغ و گريه در اثر توجه ناكافي والدين ايجاد ميشود.
قبل از اينكه كودك خواستهاش را با گريه و فرياد مطرح كند، به او توجه كافي داشته باشيد. مثلاً كودكي را در نظر بگيريد كه هر باري كه مادرش او را صدا ميزند مادر به او بيتوجه است تا اينكه شروع به جيغ و داد و فرياد كشيدن ميكند.
