همدلي و همزباني دولت و ملت در دوران پسا«برجام» ميتواند چارهساز پيامدهاي مختلف سياسي، اقتصادي و امنيتي سندي باشد كه قرار است بعد از گذشت 13 سال يكي از مهمترين موضوعات ميان ايران و نظام سلطه را به سرانجام برساند. و در نقطه مقابل آن تلاش در بهرهگيري جناحي و سياسي از نتيجه مذاكرات هستهاي و اوجگيري رقابتهاي داخلي و بهره برداري انتخاباتي از آن، ميتواند علاوه بر كاهش حمايت مردم و فعالان سياسي از اين پرونده ملي، ميدان را براي بازيگري و نفوذ دشمنان داخلي و بيروني نظام اسلامي فراهم كند.
مقام معظم رهبري در سخنان خود در ديدار مسئولان نظام در روز عيد سعيد فطر آنگاه كه به موضوعات داخلي كشور اشاره ميكنند دغدغه اصليشان در خدشه بر وحدت و انسجام ملي معطوف به مذاكرات هستهاي است، آنگاه كه ميفرمايند: «ملت ايران بايد متحد باشد. از اين قضاياي هستهاي و غير هستهاي و مانند اينها، دودستگي درست نشود كه هر دسته يكجور بگويند - بالاخره يك كاري است دارد انجام ميگيرد، مسئولاني دارد، دنبال ميكنند، انشاءالله آنچه منافع ملي است تشخيص بدهند و دنبال آن باشند- بين مردم نبايد دودستگي بهوجود بيايد. دشمن اين را ميخواهد. الان هم اگر كسي تعقيب كند اين سخنپراكنيهاي بيگانگان را، اين راديو تلويزيونها و اين وبگاههايي كه از طرف آنها دارد همينطور مرتب توسعه پيدا ميكند و مرتب هم دارند مطلب ميدهند، دنبال اين هستند كه بين مردم دودستگي ايجاد كنند، نگذاريد دودستگي بشود، وحدت را حفظ كنيد، با هم باشيد.»
پيامدهاي منفي نگاه جناحي به روند مذاكرات هستهاي را در چند بعد ميتوان مورد بررسي قرار داد:
1- رقابتهاي زودرس انتخاباتي و تلاش براي مصادره به مطلوب نتيجه مذاكرات مهمترين پيامد منفي داخلي برجام است. اين امر آنگونه كه در صحنه بروز يافته است، معطوف به افراد جريانهايي است كه از قبل هم به مذاكرات و نتيجه آن، نگاهي جناحي داشتهاند و نتيجه مذاكرات را عمدتاً براي شكل دهي به آرايش مجلس دهم و حتي مجلس خبرگان پنجم و كسب اكثريت در آنها ميخواستند. اعلام كانديداتوري زودهنگام براي مجلس خبرگان و زير سؤال بردن سلامت انتخابات تنها نمونهاي از آن است اما تسري اين نگاه ميتواند ائتلافهاي مصلحتي گذشته را نيز تحتالشعاع قرار دهد، به طور مثال در اين زمينه ميتوان به سخنان هفته گذشته آقاي محسن رهامي رئيس كميته انتخاباتي اصلاحطلبان اشاره كرد. وي خطاب به رئيسجمهور ميگويد: « اگر اين كشتي سوراخ شود، تمام ايرانيان غرق خواهند شد، يك شخص با رأي احزاب، اشخاص و انجمنها بالا ميآيد و رئيسجمهور ميشود، اينكه آن آقا بگويد من به هيچ حزبي وابسته نيستم نشان از بي(...) اوست، از كجا آورديد؟ ما ده به ده و شهر به شهر گشتيم و آرا را به حساب جاري شما حواله كرديم، مگر ما مرض داشتيم كه هزينه داديم، اگر كمك نميكرديم جليلي به روي كار ميآمد.» اين مواضع البته مبتني بر يكسري بحثها و رقابتهاي پنهان در جلساتي است كه موضوع آن ميتواند سهمخواهي گروههاي حامي دولت در انتخابات آينده باشد كه از آن اطلاعاتي در دست نيست، اما سخنان آقاي عارف بخشي از اين چالشها را آشكار ميكند.
به گزارش ايرنا، عارف طي ديدار با اعضاي حزب مردم سالاري با اشاره به اينكه انكار نقش تفكر اصلاحطلبي در تشكيل دولت تدبير و اميد خطاي فاحش است، گفت: اصلاحطلبان به هيچ وجه به دنبال به رخ كشيدن نقش خود در پيدايش فضاي ايجاد شده نيستند و تاكنون هيچ گونه سهمي از دولت نخواسته و نخواهند خواست. وي افزود: بايد تلاش شود جريان هواداران دولت و اصلاحطلبان به يك ليست واحد برسد. به نظر ميآيد «برجام» قبل از اجرا، ائتلاف مصلحتي شكل گرفته در انتخابات يازدهم را از هم اكنون متزلزل كرده است.
2- ميدان يابي دشمنان براي نفوذ و مديريت تحولات داخلي به ويژه درآستانه انتخابات يكي ازپيامدهاي نگاه بخشي به نتيجه مذاكرات است؛ نكتهاي كه در هفتههاي اخير سران كاخ سفيد از بيان آن ابايي نداشتند. پس از انتشار خبر آرزوي فليپ هاموند وزير خارجه انگليس مبني بر قدرت گرفتن اصلاحطلبان و سخنان اوباما در مصاحبه با راديو ملي امريكا(npr) كه گفته بود با امضاي توافق، دست نيروهاي معتدلتر در ايران را قويتر كرديم و اگر كابينه روحاني اينطور وانمود كند كه اتفاق خوبي براي مردم رقم زدهاند، دست آنها در مقابل تندروها قويتر ميشود، انتشار سخنان آقاي صادق خرازي در داخل و مايكل لدين مشاور اسبق امنيت ملي امريكا ابعاد تلخ اين پيوند بيروني و دروني را آشكارتر كرد.
آقاي صادق خرازي سفير اسبق ايران در فرانسه و پايه گذار حزب اصلاحطلب نداي ايرانيان، هفته گذشته در گفتوگو با، هفتهنامه تحليلي- خبري مثلث از اصلاحطلباني كه گرا به دشمن ميدهند، نام ميبرد و ميگويد: «من اصلاحطلبي كه نمادش خارج از كشور باشد و پول بگيرد را قبول ندارم. اينكه بروند و اتهام بزنند و بدوبيراه بگويند و شانتاژ كنند را قبول ندارم. كساني را يادم است كه در دوراني كه سفير بودم با خارجيها مذاكره ميكردند و به دشمن گرا ميدادند، من آنها را بهعنوان اصلاحطلب قبول ندارم. ليستشان را هم دارم و اگر قرار باشد روزي ارائه دهم، ارائه خواهم داد، منتها به سيستم امنيتي نخواهم داد و اگر بخواهم بدهم به مردم ايران ارائه ميدهم كه بدانيد اين آقا در دوره اصلاحات با فلان مقام ارشد اروپايي يا فرانسوي يا فلان مقام ارشد امريكايي پنهاني مذاكره كرده و گرا داده است. ما اين را قبول نداريم. اگر قرار باشد اينطور باشد پس حكومت شاه را بياوريم. اگر قرار بر اين باشد كه ما ته زمين هستيم و خيلي از ما لايقترها وجود دارند. كساني كه در هاروارد و جاهاي ديگر خوب درسخواندهاند و با تمام نهادهاي امريكايي و اروپايي هم كانكشن دارند. اگر قرار به وابستگي باشد آنها بهتر از ما ميتوانند.»
در نقطه مقابل «مايكل لدين» مشاور اسبق امنيت ملي امريكا و از چهرههاي برجسته محافظهكار هم هفته گذشته با انتشار مطلبي در نشريه «فوربس» متن كامل نامهاي را كه گفته ميشود از سوي سران فتنه و در پاسخ به پيام دولت امريكا نوشته شده، منتشر كرده است كه در آن نامه فتنهگران، نظام ايران را با «شديداللحنترين» الفاظ نظير «خشن» و «ديكاتور» توصيف و درخواست تشديد فشارها بر ايران را ميكنند. انتشار همزمان اين دوسند بيانگر واقعيت تلخ ميدان دهي جريان تجديد نظر طلب به بيگانگان براي بازيگري در عرصه داخلي و برآورنده آرزوهاي افرادي نظير اوباما، جان كري و هاموند است.
3- نقد غير منصفانه «برجام» آفت ديگري است كه روند تحقق آن را تهديد ميكند. در اين عرصه ترديدي نيست كه در كنار نقد دلسوزانه برخي كارشناسان و تحليلگران سياسي، برخي از نقدها نيز ريشه در رقابتهاي جناحي و سياسي داشته باشد. در اين گونه نقدها، ملاحظات نظام، ظرفيتهاي دستگاه ديپلماسي، آرايش صحنه مذاكرات و... در نظر گرفته نميشود و معمولاً انتظاراتي مطرح ميشود كه تحقق آن عملي نيست. برخي از اين واكنشها اگرچه ممكن است به دليل راهبرد تحقير آميز مسئولان اجرايي در مواجهه با منتقدان باشد، ولي ترديدي نميتوان داشت كه بخشي از آن هم ميتواند ناشي از مطالبات و انگيزههاي جناحي باشد كه آن هم مضر بر روند بررسي و نقد برجام است.
