همزمان كه روسيه با ديپلماسي سعي در توقف تنشها در سوريه دارد، در نقطه مقابل، ماجراجويي خطرناك تركيه آتش جنگ در سوريه را شعلهور ميكند. اقدامات بيثباتساز آنكارا از جمله اعزام نيرو به خاك سوريه و دادن پايگاه به نيروهاي ائتلاف ضدداعش، زمينهساز بحرانهاي جديدي در منطقه است.
در نظام بينالملل بحثي وجود دارد كه ميگويد وقتي جنگ شروع ميشود، همه تلاشهاي ديپلماتيك و صلحآميز كنار ميروند، زيرا جنگ و صلح در يكجا جمع نميشوند. حال و روز اين روزهاي سوريه نيز شبيه اين موضوع است. در يك طرف برخي كشورها همه توان و تلاش خود را به كار بستهاند تا از طريق راهحل ديپلماتيك به بحران پنج ساله سوريه پايان دهند اما در سوي ديگر ميدان، برخي كشورها كه از همان ابتداي بحران به دنبال آتشافروزي در سوريه بودهاند همچنان بر طبل مقابله با دولت بشار اسد، رئيسجمهور سوريه ميكوبند. روسيه از متحدان اصلي نظام سوريه كه در سالهاي اخير در مقابل كارشكنيهاي جبهه عربي– غربي براي فشارهاي بيشتر به دولت دمشق مقاومت كرده، در هفتههاي گذشته تلاشهاي ديپلماتيك خود را تشديد كرد تا با كمك كشورهاي منطقه از مجراي سياسي راهحلي براي بحران سياسي سوريه پيدا كند. مذاكرات سرگئي لاوروف، وزيرخارجه روسيه با عادل الجبير، وزيرخارجه عربستان از جمله اقدامات مهمي است كه روسيه انجام داد. همچنين قرار است محمدجواد ظريف وزير خارجه ايران اوايل هفته جاري به مسكو سفر كرده و با لاوروف بر سر بحران سوريه ديدار كند. در بيانيهاي كه اخيراً وزارت خارجه روسيه منتشر كرده، اعلام شده كه سرگئي لاوروف تماسهايي تلفني با وزراي خارجه مصر، امارات و كويت انجام داده است و در اين گفتوگوها طرفين درباره شرايط منطقه خاورميانه به ويژه تحولات سوريه به تبادلنظر پرداخته و بر اهميت ادامه تلاشها براي حل اين بحران از راه سياسي در سريعترين زمان ممكن تأكيد كردهاند و همچنين بر حمايت بينالمللي براي دستيابي به توافق ملي در سوريه تأكيد شده است. اما در مقابل ديپلماسي روسيه، كشورهايي مثل تركيه و امريكا كه در رؤياي سرنگوني نظام سوريه هستند به تلاشهاي كارشكنانه خود در سوريه افزودهاند و نه تنها كمكي به حل بحران نميكنند بلكه به بالا گرفتن درگيريها در سوريه دامن ميزنند.
پس از گذشت پنج سال از جنگ داخلي سوريه، بيشتر طرفهاي ذينفع در سوريه به اين نتيجه رسيدهاند كه اقدام نظامي نميتواند به بحران سوريه پايان دهد و تنها راهكار سياسي است كه ميتواند نتيجه مطلوب داشته باشد. حاميان منطقهاي تروريستها به مرور دريافتند كه تكفيريها به متحدان خود نيز رحم نميكنند و پديده تروريسم و تكفير دامن حاميان آنها را نيز در برخواهد گرفت. اقدامات تروريستي داعش در عربستان و تركيه نمونه بارز چنين اقدامي بود. همچنين تلاشهاي ديپلماتيك روسيه همزمان با موج جديد اقدامات ضد سوري امريكا آغاز شده، اقداماتي كه با آموزش و اعزام معارضان مسلح آموزش ديده در تركيه و اردن به خاك سوريه همزمان شده است.
كارشكني در مسير ديپلماتيك
ورود ظاهري تركيه به ائتلاف ضدداعش در ازاي موافقت امريكا با ايجاد منطقه پرواز ممنوع در خاك سوريه و همچنين استفاده نيروهاي ائتلاف از پايگاههاي تركيه براي انجام حملات به تروريستهاي داعش، روندهاي امنيتي را تشديد كرده است. هفته گذشته 300 تن از سربازان امريكايي به همراه هشت فروند جنگنده اف16 وارد پايگاه اينجرليك تركيه شدند تا مقدمات حملات هوايي به داعش را از اين پايگاه شروع كنند. اين ماجراجويي خطرناك امريكا و تركيه در سوريه به بهانه مقابله با داعش، واكنش مسكو را در پي داشت و لاوروف به مقامات واشنگتن هشدار داد و گفت كه هرگونه اشتباه كشندهاي در قبال سوريه وضعيت را غيرقابل كنترل ميكند. اقدامات بيثباتساز تركيه و امريكا درحالي شدت گرفته كه نيروهاي مقاومت در ماههاي گذشته توانستهاند در مقابل تروريستها به موفقيتهايي دست پيدا كنند و اين نگراني آنكارا و واشنگتن را در پي داشته است. همچنين برخي منابع صهيونيستي سهشنبه گذشته گزارش دادند كه تركيه تعدادي از تركمنهاي اين كشور را با پشتيباني جنگندههاي اين كشور وارد خاك سوريه كرده تا به تروريستها در مقابل ارتش سوريه كمك كنند. ورود تركيه به فاز اقدام زميني در سوريه تلاشهاي ديپلماتيك روسيه و ايران را بيثمر ميكند و نتيجه چنين اقدام نسنجيدهاي ادامه بحران در منطقه است كه تهديدات آن براي همه كشورهاي منطقه است. رجب طيب اردوغان، رئيسجمهور تركيه از ابتداي شروع درگيريها در سوريه در رؤياي ورود نظامي به خاك اين كشور بود و اينك موافقت امريكا با ايجاد منطقه حائل در سوريه اين شرايط را فراهم كرد كه اردوغان رؤيايهاي چندين ساله خود را عملي كند. اما اين ماجراجويي خطرناك تركيه ميتواند تبعات جبرانناپذيري براي تركيه به همراه داشته باشد. ورود تركيه به خاك سوريه نه به خاطر مقابله با داعش بلكه با اين هدف است كه اردوغان ميخواهد امنيت مرزهاي تركيه را تا عمق خاك سوريه گسترش دهد تا از خطرات تروريستي در امان باشد. برخي ناظران معتقدند كه ورود تركيه به سوريه بيشتر در حمايت از داعش است نه نابودي آن، زيرا تركيه ميتواند از تكفيريها در مقابل نظام سوريه استفاده كرده و اهداف خود را عملي كند.
سرايت بيثباتيها به تركيه
مقامات آنكارا فكر ميكردند كه با حملات هوايي گسترده به كردها و تروريستهاي داعش ميتوانند امنيت مرزهاي تركيه را بهبود دهند اما نه تنها اوضاع بهتر نشد بلكه شعلههاي اين جنگ به داخل تركيه نيز كشيده شده و حملات تروريستي و درگيريهاي مسلحانه در داخل اين كشور تشديد شده است و در روزهاي اخير تعدادي از شهروندان ترك و نيروهاي ارتش در جريان حملات تروريستي كشته شدهاند. تركيه در محاسبات خود دچار اشتباه شده و وارد بازيهاي خطرناك امريكا در خاورميانه شده است كه چيزي جز گسترش بيثباتي در تركيه ندارد. جنگندههاي امريكايي با استفاده از پايگاههاي تركيه حملات خود عليه تروريستها را انجام ميدهند، بدون اينكه خسارتي به آنها وارد شود و خاك امريكا به طور مستقيم از سوي تروريستها تهديد نميشود. اما خاك تركيه در مرز با عراق و سوريه قرار دارد كه بيشترين تكفيريها از سراسر جهان در آنها جمع شدهاند و ميتوانند ضربات سختي به تركيه وارد كنند. بدون ترديد حملات ظاهري عليه داعش در سوريه، تروريستها را به انتقامگيري از تركيه ترغيب خواهد كرد همچنان كه در هفتههاي گذشته برخي سركردگان داعش مقامات تركيه را تهديد به مرگ كردهاند. تركيه علاوه بر داعش، جبهه ديگري از درگيريها را به روي خود گشوده است كه تبعات منفي آن به مراتب از تهديدات تروريستها بيشتر است. حمله به مواضع حزب كارگران كردستان «پ ك ك» در عراق و سوريه هزينههاي زيادي را به آنكارا تحميل خواهد كرد و به رؤياي اردوغان براي ايجاد پيمان صلح با كردها پايان ميدهد.
جنگ دروغين عليه داعش
تركيه و امريكا جنگ دروغيني عليه داعش آغاز كردهاند و در پس اين اقدام اهداف ديگري نهفته است. اگر واقعاً قرار بود داعش نابود شود، امريكا در يكسال گذشته تحت لواي ائتلاف ضدتروريستي اقداماتي را حداقل در تضعيف تكفيريها انجام ميداد اما نتيجه يكسال حمله به داعش چيزي جز قدرتيابي اين گروه تروريستي نبود. اگر هم موفقيتهايي در جبهه نبرد با تروريستها به دست آمده، مديون محور مقاومت بود كه با وارد كردن ضربات بر پيكر تكفيريها آنها را به عقبنشيني از برخي مواضع وادار ساخت. هرچند مقامات امريكايي ميگويند در يكسال گذشته بيش از 6 هزار حمله هوايي به مواضع داعش انجام دادهاند و نزديك به 15 هزار تن از تكفيريها را كشتهاند اما آمارهاي منتشر شده خلاف اين را نشان ميدهد. به نظر ميرسد زمان دستيابي به راهحلي كه مورد رضايت طرفهاي مناقشه باشد و به فجايع انساني در سوريه پايان دهد فرا رسيده است. به همين علت مسكو به مقصد سفر وزيران امور خارجه عربستان و ايران تبديل شده است. تركيه نيز بايد به تلاشهاي ديپلماتيك كشورها گردن نهاده و مسير سياسي را سرلوحه كار خود قرار دهد وگرنه تشديد درگيريها در منطقه دامن اين كشور را نيز در برخواهد گرفت و بيثباتيها را در اين كشور تشديد خواهد كرد و پيامدهاي سياسي آن براي اردوغان و حزبش گران تمام خواهد شد.
