ميدان آزادگان كه داراي دو بخش شمالي و جنوبي است بزرگترين ميدان مشترك نفتي ايران است كه پس از ميدان غوار در عربستان سعودي و ميدان بورقاندر كويت، سومين ميدان بزرگ نفتي جهان محسوب ميشود. اين ميدان بزرگ مشترك با عراق در 80 كيلومترى غرب اهواز واقع است ودر سال 76 كشف شد. بر اساس مطالعات اوليه، حجم نفت در جاي اين ميدان 33 ميليارد بشكه برآورد شده بود ولي بعد از تكميل مطالعات در سال 86، برآورد ميزان نفت در جاي ميدان آزادگان به 42 ميليارد بشكه افزايش يافت.
ابتدا شركت ژاپني اينپكس در سال 82 و در قالب قرارداد بيع متقابل و با هزينه 5 ميليارد دلار، توسعه ميدان آزادگان جنوبي را برعهده گرفت. طبق زمانبندي قرارداد بايد نيمه دوم سال 86 از اين ميدان مشترك روزانه 50 هزار بشكه نفت خام برداشت ميشد و بعد از گذشت يك سال توليد به 150 هزار بشكه افزايش مييافت اما اين شركت ژاپني فعاليت زيادي در راستاي اجراي اين قرارداد انجام نداد و در نهايت قرارداد با اين شركت، پس از پنج سال توسط وزارت نفت لغو شد، سپس طرح توسعه زودهنگام اين ميدان در سال ٨٦ به طور مشترك به شركت ملي حفاري ايران و شركت ملي مناطق نفتخيز جنوب واگذار شد و در پايان همان سال، توليد روزانه نفت از ميدان آزادگان جنوبي به ٢٠ هزار بشكه رسيد و با پايان مرحله دوم توليد زودهنگام اين ميدان در ابتداي سال 88، توليد نفت اين ميدان به حدود ٥٠ هزار بشكه در روز افزايش يافت. با اين وجود، وزارت نفت در مهرماه 89 توسعه ميدان آزادگان رادر قراردادي 12 ميليارد دلاري به شركت چيني سي. ان. پي. سي واگذار كرد. براساس اين قرارداد قرار بود طي 52 ماه ميزان توليد نفت اين ميدان به روزانه 320 هزار بشكه برسد اما بعد از گذشت حدود 42 ماه و به دليل پايبند نبودن شركت چيني به تعهداتش، اين پيمانكار در ابتداي سال 93 از طرح توسعه ميدان آزادگان جنوبي خلع يد و توسعه اين ميدان نفتي بر عهده شركت مهندسي و توسعه نفت (متن) قرار داده شد. قرار است تا پايان سال 95 و در قالب فاز يك توليد اين ميدان به 320 هزار بشكه در روز برسد، سپس با اجراي فاز دوم توسعه اين ميدان، ميزان توليد آن به 600 هزار بشكه در روز برسد. توسعه كند اين ميدان نفتي در حالي انجام ميشود كه عراق از شهريور 92 تنها از ميدان مجنون - كه بخشي از ميدان آزادگان جنوبي محسوب ميشود ـ روزانه 185 هزار بشكه نفت استخراج ميكند و اميدوار است اين ميزان را به زودي به 400 هزار بشكه در روز برساند. در اين شرايط، توسعه فاز اول اين ميدان نفتي در ايران همچنان با كندي زيادي پيش ميرود و وزارت نفت براي تأمين مالي توسعه اين ميدان از منابع داخلي با مشكلات جدي مواجه است و حتي منابع محدود صندوق توسعه ملي تاكنون به اين پروژه اختصاص پيدا نكرده است. با اين وجود، فازهاي تكميلي توسعه اين ميدان نفتي جزو اولويتهاي شركت ملي نفت ايران است و قرار است در كنفرانس لندن به شركتهاي خارجي معرفي شود اما وزارت نفت با تأمين مالي اين پروژه با استفاده از سرمايههاي مردمي به آساني ميتواند مشكل تأمين مالي اين طرح را حل كند و با اين اقدام، تأخير در برگزاري كنفرانس لندن ديگر نميتواند موجب وقفه در افزايش توليد نفت از ميدان آزادگان جنوبي شود، البته در عين حال براي اجراي اين كار نيازمند استفاده از يك ابزار مناسب مالي است.
با توجه به تفاوت قابل توجه قيمت هر بشكه نفت خام در بازارهاي جهاني (حدود 60 دلار) با هزينه توليد هر بشكه آن در ايران (كمتر از 10 دلار)، طرحهاي بالادستي صنعت نفت سودآوري بسيار بالايي دارند. در اين حالت، وزارت نفت ميتواند براي حل مشكل تأمين مالي اين طرح مهم و سودآور بالادستي نفت سراغ جمع آوري بخشي از نقدينگي 800 هزار ميليارد توماني موجود در جامعه با استفاده از ابزار «صندوق سرمايهگذاري پروژه» برود. اين ابزار كارآمد تأمين مالي اخيراً توسط سازمان بورس توسعه داده شده و تاكنون در يك پروژه مسكن نيز مورد استفاده قرار گرفته است. در اين روش، سرمايه لازم براي اجراي پروژه، از طريق تبديل مالكيت پروژه و منافع حاصل از آن به سهام قابل عرضه براي عموم مردم به دست ميآيد. به عبارت ديگر، اين سازوكار سرمايههاي خرد را كه سود انتظاري پايينتري نسبت به سرمايههاي كلان بانكها و نهادهاي غيردولتي دارند، جذب ميكند و آنها را در اجراي پروژههاي سودآور بالادستي صنعت نفت مشاركت ميدهد. در نتيجه، صاحبان سرمايه خرد به اندازه آورده خود، از سود واقعي مشاركت در فعاليتهاي اقتصادي بهره ميگيرند. با استفاده از اين روش، تأمين مالي اين پروژهها بهصورت ريالي انجام ميگيرد و اين امر توسعه ساخت تجهيزات در داخل كشور و تقويت توان داخلي را بههمراه ميآورد، لذا ضرورت دارد وزارت نفت تأمين مالي توسعه ميدان نفتي آزادگان جنوبي را با استفاده از ابزار صندوق سرمايهگذاري پروژه به سرعت اجرايي كند.
