پس از ابلاغ سياستهاي كلي جمعيت توسط مقاممعظم رهبري در ارديبهشت سال گذشته، در خصوص بندهايي از اين سياستها كه مربوط به وزارت بهداشت است «كارگروه جمعيت و افزايش نرخ باروري به بيش از سطح جانشيني» در اين وزارتخانه تشكيل شد. بر همين اساس رياست اين كارگروه، وزير بهداشت و دبير آن معاون بهداشت اعلام شد كه در اين مسير جلسات متعددي براي اجرايي كردن سياستهاي كلي جمعيت تشكيل و برنامههايي تدوين شده كه با اجرايي شدن آنها ميتوان افق خوبي براي جمعيت كشور متصور بود.
شايد كاهش ميانگين فاصله ازدواج تا تولد فرزند اول را بتوان جزو اولين رويكردهاي سياستهاي ابلاغي جمعيت در نظر گرفت؛ موضوعي كه وزارت بهداشت براي كاهش اين فاصله به كمتر از سه سال در طول سالهاي برنامه، برنامهريزي خاصي داشته است.
در همين رابطه رئيس مركز سلامت خانواده، جمعيت و مدارس وزارت بهداشت با اشاره به بند اول سياستهاي كلي جمعيتي مبني بر «ارتقاي پويايي، بالندگي و جواني جمعيت با افزايش نرخ باروري به بيش از سطح جانشيني» به تشريح اهداف و اقدامات صورت گرفته براي تحقق اين بند پرداخت و گفت: «مهمترين هدف براي اجرايي شدن اين بند ارتقاي نرخ باروري كلي نسبت به ميزان پايه است و مهمترين فعاليتها و راهبردهاي در نظر گرفته شده براي دستيابي به اين هدف در برنامه پنجم و ششم؛ افزايش بارداريهاي ارادي و خواسته است كه با توجه به تأثير بارداري برنامهريزي شده در سلامت مادر و كودك تلاش در براي افزايش بارداريهاي برنامهريزي شده، ضمن ارتقاي سلامت گروه هدف به ارتقاي نرخ باروري كلي جمعيت نيز كمك خواهد كرد.»
محمد اسماعيل مطلق كاهش ميانگين فاصله زماني بين فرزندان اول و دوم را از ديگر اقدامات اين دفتر ذكر كرد و ادامه داد: «هماكنون اين ميانگين بالاي پنج سال است كه درصدد برنامهريزي و اجرا براي فاصله زماني كمتر از پنج سال هستيم.»
كارشناسان معتقدند روند رو به افزايش ناباروري و نقش عوامل مختلف به ويژه شيوه زندگي، عوامل محيطي، آلودگيها و عفونتها، نياز به مداخلاتي دارد كه به كاهش ناباروري ميانجامد و اين مداخلات جنبه پيشگيرانه دارد.
البته وزارت بهداشت اعلام كرده كه در بيشتر موارد برنامههاي خاصي در نظر دارد و كاهش ميزان سقط كلي به ميزان 10 درصد پايه، از جمله آنهاست كه براي تحقق آن اقداماتي از جمله دسترسي به خدمات پيشگيري از سقطهاي خودبه خودي مانند مشاوره ژنتيك، مراقبت قبل از بارداري، فرهنگسازي براي حفظ بارداريهاي برنامهريزي نشده و ارتقاي دسترسي به خدمات پيشگيري از بارداريهاي پرخطر و برنامهريزي نشده را در دستور كار قرار داده است.
بالا رفتن سن ازدواجبراساس آمارها، سن ازدواج مردان در استان تهران به 2/29 رسيده كه بالاتر از استانهاي ديگر است در حالي كه ميانگين كشوري سن ازدواج مردان 27 سال است.
بر همين اساس 30 درصد جوانان 20 تا 30 ساله ازدواج نكردهاند يعني حدود 11 ميليون نفر در كشور كه در سن ازدواج قرار دارند، هنوز مجردند.
در همين رابطه رئيس مركز سلامت خانواده، جمعيت و مدارس وزارت بهداشت بررسي وضعيت موجود با توجه به مطالعات و تحقيقات انجام شده را از جمله اقدامات اداره سلامت جوانان در اين رابطه عنوان كرد و گفت: «نتايج تحقيقات انجام شده در مورد علت تأخير در ازدواج به مواردي از جمله موضوع ادامه تحصيل، مشكلات اقتصادي، رفاه اجتماعي و وسواس در انتخاب همسر اشاره داشته است كه براساس يافتههاي اين تحقيقات رويكرد ما در آموزش جوانان براي ازدواج و تشكيل خانواده مشخص شد.»
كاهش مرگ و مير مادران بارداردر بند ششم سياستهاي كلي جمعيت «ارتقاي اميد به زندگي، تأمين سلامت و تغذيه سالم جمعيت و پيشگيري از آسيبهاي اجتماعي به ويژه اعتياد، سوانح، آلودگيهاي زيست محيطي و بيماريها» مورد تأكيد قرار گرفته است. بندي كه حكم ميكند براي اجرايي كردن اين سياست بايد مرگ و مير مادران باردار به ميزان 15 در 100 هزار تولد زنده كاهش يابد.
در توضيح عملكرد وزارت بهداشت براي اجرايي كردن اين بند، مطلق با اشاره به اينكه تعداد مرگ و مير مادران باردار بسيار پايين است، تصريح كرد: «معتقديم كه حتي يك مورد مرگ مادر باردار نيز نبايد اتفاق بيفتد.»
وي با اشاره به عوارض ناشي از بارداري براي برخي از مادران گفت: «اين عوارض باعث ميشود كه مادران ديگر تمايلي به بارداري نداشته باشند، بنابراين بايد عوارض ناشي از بارداري و زايمان را براي مادران كاهش دهيم. اگر در جامعه زنان از تجربه بارداري خود راضي باشند، طبيعتاً بازهم باردار ميشوند و بارداري را به عنوان يك تجربه خوب به ديگران منتقل ميكنند. در اين زمينه برنامهريزيهاي لازم انجام شده و در حال اجرا شدن در مراكز ارائه خدمات از خانه بهداشت تا بيمارستان هستيم.»
مديركل دفتر سلامت جمعيت، خانواده و مدارس وزارت بهداشت كاهش مرگ نوزادان به ميزان هفت در هزار تولد زنده را به عنوان يكي ديگر از اهداف اين دفتر در راستاي بند ششم سياستهاي جمعيتي عنوان و تأكيد كرد: «نوزادان زير يكسال و كودكان زير پنج سال از مهمترين گروههاي هدف ما هستند و بايد مرگ اين گروهها را كاهش دهيم و بايد اين افراد 85 سال زندگي كنند چراكه بودن آنها به ارتقا و بالندگي جمعيت كمك ميكند.»
وي گفت: «در حال حاضر ميزان مرگ و مير نوزاد حدود 10 در هزار تولد زنده است بايد اين ميزان را به هفت در هزار تولد زنده در طول برنامه ششم كاهش دهيم.»
يكي از مهمترين عواملي كه باعث مرگ كودكان زير پنج سال ميشود، سوانح و حوادث است كه توجه و برنامهريزي در اين حوزه موجب كاهش مرگ و مير كودكان ميشود.
البته نبايد فراموش كرد كه در حوزه بهداشت و سلامت، ساماندهي بخشهاي بستري ويژه كودكان نيز باعث ميشود كه افراد از كيفيت بهتري از مراقبتها در بيمارستانها بهرهمند شوند و به تبع آن مرگ كودكان زير پنج سال كاهش يابد.
