ايران و 1+5 بعد از 12 سال كشمكش و مذاكره سرانجام توانستند در 14جولاي به جمعبندي نهايي بر سر برنامه هستهاي ايران دست يابند. برنامه جامع اقدام مشترك در حالي به دست آمد كه رژيمصهيونيستي و كشورهاي عربي به ويژه عربستان از افزايش قدرت ايران در منطقه در پي دستيابي ايران و 1+5 به برنامه جامع اقدام مشترك به شدت نگرانند، به ويژه در سايه نفوذ روزافزوني كه ايران در كشورهاي عربي به ويژه عراق، سوريه، لبنان و يمن به دست آورده است.
پايان ماراتن هستهاي ايران و شش قدرت جهاني ميتواند آغاز دورهاي جديد از مناسبات خاورميانهاي باشد كه شايد چهره سياسي آن را تغيير دهد. نكتهاي كه اين روزها تقريباً همه تحليلگران و ناظران بينالمللي بر آن اتفاق نظر دارند و به خاطر همين است كه عربستان سعودي در كنار رژيمصهيونيستي، يكي از دو مخالف اصلي برنامه جامع اقدام مشترك به شمار ميرود؛ اما اكنون اين مذاكرات به سرانجام رسيده و اخبار حاكي از تلاش سعوديها و اسرائيل براي دست زدن به حداكثر اقدامات ممكن پيش از آغاز اجراي توافق است. اين به خودي خود ميتواند براي ايران اثري چالشآفرين باشد. بنيامين نتانياهو، نخستوزير رژيمصهيونيستي همچون گذشته نتيجه مذاكرات ايران و 1+5 را اشتباه تاريخي خوانده و ميگويد: «هر چه ميتوانم انجام ميدهم تا از بلندپروازيهاي هستهاي ايران جلوگيري كنم».
نگراني عربستان و اعراب
باراك اوباما، رئيسجمهور امريكا در ماههاي اخير تلاش بسياري كرد تا از نگراني متحدين عرب امريكا از توافق هستهاي با ايران بكاهد و به آنها بفهماند كه امضاي اين توافقنامه به معناي بيتوجهي امريكا به متحدانش در خاورميانه نيست. اما عربستان و كشورهاي عربي همسو با آن نه تنها از تأثيرگذاري امضاي اين توافق بر افزايش قدرت ايران نگرانند بلكه احتمال نزديكي روابط ايران و امريكا و دور شدن واشنگتن از كشورهاي عربي نيز باعث نگراني آنها شده است. يكي از مقامات سعودي پس از بيانيه مذاكرات وين، به خبرگزاري رويترز گفته بود اگر توافق هستهاي منجر به افزايش حضور منطقهاي ايران شود، توافقي بد است. عربستان سعودي درحالي از افزايش قدرت منطقهاي ايران نگران است كه در چهار ماه گذشته انواع جنايات جنگي را عليه مردم بيدفاع يمن مرتكب شده و هزاران نفر را به شهادت رسانده است. حتي اين كشور در سالهاي اخير با استفاده از دلارهاي نفتي از تروريستها در سوريه و عراق حمايت كرده و جنگ فرقهاي به راه انداخته است.
تحركات براي مقابله با نفوذ ايران
سعوديها كه نگران توافق هستهاي هستند و آن را در راستاي تقويت منطقهاي ايران ميدانند، ممكن است در آينده به تحركاتي براي مقابله با نفوذ ايران دست بزنند. روزنامه «كريستين ساينس مانيتور» هفته گذشته در گزارشي نوشت: «در پي حصول توافق هستهاي ميان ايران و گروه 1+5، سعوديها تلاش دارند هرچه زودتر و پيش از آنكه ايران در نتيجه برداشته شدن تحريمها اقتصاد خود را احيا كند، سياستهاي خود را در يمن و سوريه به نتيجه برسانند. به عبارت ديگر، عربستان در تلاش است در دو كشور نامبرده اقداماتي را در راستاي دشوار كردن عرصه براي ايران به انجام برساند». مقامات نظامي سعودي ميگويند، رياض در واكنش به توافق هستهاي ايران، قصد دارد دهها هزار نيروي ويژه خود را به يمن اعزام كند تا بتوانند در مرحله نخست، كنترل شهر عدن را بار ديگر در دست بگيرند. به گفته اين مقامات، در صورت پيشرفت عربستان در يمن و موفقيتآميز بودن نقشهها، آنگاه عربستان و متحدان منطقهاي متوجه سوريه خواهند شد تا با نفوذ ايران در آن كشور مقابله كنند.
نگراني اسرائيل
مقامهاي رژيمصهيونيستي خود را بازنده اصلي توافق هستهاي ايران و آن را تهديدي براي موجوديت خود ميدانند و همچنان بر طبل مقابله با ايران ميكوبند. اصليترين مشكل تلآويو با توافق هستهاي، ترقي جايگاه ايران در خاورميانه است. پايگاه صهيونيستي «فارن پالسي ژورنال» در گزارش نوشت: «اسرائيل به دنبال اين است كه موضوع برنامه هستهاي ايران همچنان به عنوان اصليترين مسئله روز جهان باقي بماند تا بتواند به سياستهاي سركوبگرايانه خود عليه فلسطينيان ادامه دهد. در اين صورت مسئله استقلال فلسطين مطرح نخواهد شد و توجه جامعه جهاني از سياستهاي اسرائيل دور باقي ميماند و اسرائيل هم اصليترين قرباني توافق هستهاي به جهان معرفي ميشود». با نگاهي به اين حقايق كاملاً مشخص است كه صحبتهاي نتانياهو و همراه كردن كشورهاي عربي با اسرائيل تنها يك دروغ و راهي براي فرار از انزواي رژيمصهيونيستي و كسب مشروعيت براي اسرائيل است. پايان مذاكرات هستهاي ايران با 1+5 براي رژيمصهيونيستي فرصتي است تا خود را به رياض نزديك كند. رسانههاي صهيونيستي ميگويند برنامه هستهاي ايران باعث شده اسرائيل به عنوان متحدي خاموش در كنار ائتلاف كشورهاي عربي با غرب حاضر باشد. هرچند عربستان و اسرائيل از لحاظ ايدئولوژيك اختلافاتي با يكديگر دارند اما دشمني هر دو طرف با ايران ميتواند اتحادي را بين آنها ايجاد كند تا جلوي قدرتيابي ايران در خاورميانه را بگيرند. واژه «دشمن دشمن من دوست من است» ممكن است در اتحاد بين رياض و تلآويو رسميت پيدا كند.
بهانه عربستان براي هستهاي شدن
اختلافات سياسي و فضاي تخاصمي دو كشور ايران و عربستان بعد از روي كار آمدن ملك سلمان، پادشاه سعودي به بالاترين سطح خود در طول چند دهه گذشته رسيده، در هفتههاي اخير گزارشهايي هر چند غيررسمي مبني بر اينكه عربستان پيگيري خود را براي رسيدن به تكنولوژي اتمي براي ايجاد تأسيسات هستهاي افزايش داده منتشر شده است. بستن قرارداد ساخت نيروگاه هستهاي با روسيه و تلاش براي اخذ دانش هستهاي از پاكستان و كره جنوبي تلاشهايي است كه عربستان در ماههاي اخير انجام داده است. بسياري از تحليلگران بر اين اعتقادند حالا كه مذاكرات هستهاي به پايان رسيده است، كشورهاي عربي به ويژه عربستان نيز به دنبال تأسيس نيروگاههاي هستهاي براي رقابت با ايران خواهند رفت.
اعراب و اسرائيل زير چتر امنيتي امريكا
اشتون كارتر، وزير دفاع امريكا طي سفرش به منطقه كه از هفته گذشته شروع شده، تلاش دارد نگرانيهاي رژيمصهيونيستي و كشورهاي عربي را در رابطه با توافق هستهاي ايران كاهش دهد. كارتر در ديدار با مقامات اسرائيلي تأكيد كرده كه امريكا آماده تقويت نظامي اسرائيل است. كارتر پس از اسرائيل، به اردن و عربستان سفر كرد تا آنان را نيز خاطر جمع كند كه منافعشان به دنبال امضاي توافق جامع هستهاي ميان ايران و 1+5، به مخاطره نخواهد افتاد. كشورهاي حاشيه خليجفارس در نشست كمپ ديويد از اوباما درخواست كردند براي دادن تضمينهاي بيشتر به اعراب در قبال توافق با ايران سلاحهاي پيشرفتهاي در اختيار آنها قرار دهد. هرچند كاخ سفيد مخالف فروش سلاحهاي سنگين به اعراب است ولي ممكن است در مقابل فشارهاي اعراب به خواستههاي آنها تن داده و اعراب را زير چتر حمايتي خود درآورد.
ارتقاي قدرت منطقهاي ايران
شناسايي برنامه هستهاي ايران از سوي قدرتهاي جهاني نشان داد كه ايران يك قدرت مؤثر در منطقه و جهان است. قدرت ايران به واسطه توافق با شش كشور قدرتمند نظام بينالملل، به طرز چشمگيري افزايش خواهد يافت، زيرا در يك دهه گذشته ايران در يك سوي ميز مذاكره بود و شش قدرت در آن سوي ميز و همين يعني سطح قدرت ايران فراتر از منطقه است و در تراز بينالملل بايد مورد بررسي قرار گيرد. الان قدرت منطقهاي ايران افزايش يافته و توازن منطقهاي به طور قابل توجهي به نفع تهران تغيير ميكند. نتيجه اين برهم خوردن موازنه قوا، صلح و ثبات بيشتر در خاورميانه خواهد بود. علي يوسف حجازي، كارشناس مسائل سياسي لبنان نيز ميگويد: «رفع تحريم اقتصادي ايران و آزادشدن داراييهاي بلوكه شده اين كشور بيترديد بر سوريه كه شريك سياسي ايران در منطقه محسوب ميشود، تأثير مثبتي خواهد داشت؛ چراكه همه ميدانند ايران امروزه بر مقاومت و پايداري نظام سوريه نقش چشمگيري دارد». برخي ناظران معتقدند كه جايگاه و توان هستهاي ايران در مذاكرات وين به رسميت شناخته شده و تهران امتيازات مورد نظر خود را به دست آورده و از تمامي محدوديتهاي پيراموني خود آزاد شده و با خروج از انزوا به قدرتي صاحب نفوذ در منطقه تبديل گرديده است.
