سبك زندگي ايراني- اسلامي به اين معناست كه قطار زندگي ما بر ريل تعاليم انسانساز الهي حركت كند و اين مسير متكي به ريز رفتارهايي بسيار مهم و اساسي است. يكي از مهمترين ريزرفتارهاي نادرست، نامهرباني است كه نبايد باشد اما متأسفانه وجود دارد و در مقابل آن مهرباني كه بايد باشد و نيست. اين تعويض جايگاهها در روند گذر عمر ما بسيار اتفاق افتاده است. معارف و سفارشهاي الهي در رابطه با مهر و محبت و اينكه به خود و ديگران محبت ورزيد و رحمت آريد، بسيارند و بر ضرورت و اهميت آن تأكيد ميكنند.
خداوند متعال مهربانان و سفارشكنندگان به مهرباني را در سوره بلد در زمره اصحاب يمين قرار ميدهد. در همين سوره، حق تعالي از گردنهاي صعب العبور در روز قيامت سخن به ميان ميآورد و يكي از شرايط گذر از اين گردنه سخت را، سفارش به مهرباني، بيان ميكند.
مهرباني به عنوان يك ريز رفتار مؤثر اجتماعي، در بيانات گوهربار معصومين(ع) بسيار مورد سفارش واقع گشته است. به هركس كه در زير آسمان است مهر بورزيد، تا آن كه در آسمان است به شما مهر بورزد و رحم كند. مهرباني كن تا مورد مهرباني واقع شوي. مسلمان برادر مسلمان است، نه به او ظلم و نه ذليل و محرومش مى كند. وظيفه مسلمانان است كه با مهربانى براى رفع نياز آنان تلاش كرده و با آنها مواسات داشته باشد. نامهرباني در روايات رسيده از معصومين (ع) به عنوان يك كيفر ياد شده است. حضرت امام باقر (ع) ميفرمايد: كيفرى بزرگتر از سنگدلى براى بندهاى مقرر نشده است.
رسول مهربان دين مهرباني، توجهش بر مهربانان است و غضب الهي را از آن نامهربانان روزگار ميداند: نيازمنديها و حوائج خود را از آراستگان به مهر و محبت از امت من بخواهيد تا به رزق و روزى دست يابيد و كامياب و رستگار شويد، زيرا خداى عزوجل مىفرمايند: مهر و رحمت من در ميان بندگانم نزد آراستگان به مهر و رحمت است، نيازمندىها و حوائج خود را از سنگدلان مخواهيد كه به رزق و روزى نرسيد و كامياب نگرديد، زيرا خداى عزوجل مىگويد: خشم و غضب من در آنان است.
اين كه به چه كسي مهر بورزيم براي برخي مبهم است. اغلب ديده ميشود كه افراد با اندك بهانهاي، از مهرباني دست ميكشند، در صورتي كه پيامبر مهر و رحمت ميفرمايد: «سوگند به خدايى كه جانم در دست قدرت اوست جز انسان مهربان وارد بهشت نمى شود، گفتند: همه ما مهربانيم، فرمود: نه! تا به همه مهربانى نورزيد نمىتوان گفت مهربانيد.» مهرباني فقط در مورد رفتار انسانها با هم مطرح نميشود. حيطه مهرورزي نامحدود است. به هر كس كه در زير آسمان است مهر بورزيد اين سفارش اسلام، دين مهرباني است. هر آنچه در زير آسمان است اعم از انسان و حيوان و نبات و... مهرباني بر او صدق ميكند و خداوند نتيجه مهرورزي را خواهد بخشيد. اين آموزه پيامبر رحمت است: «هر كس رحم كند اگر چه به لاشه گنجشكى، خداوند در روز قيامت به او رحم خواهد كرد.»
تأثيرات مهرباني در زندگي فردي و اجتماعي افراد بسيار فراوان است. يكي از مهمترين تأثيرات مهرباني در حيات معنوي هر انسان، جلب عطوفت و رحمت الهي است. مهربان مهربانان در آيه 22 سوره مباركه نور امر ميفرمايند: «مؤمنان بايد عفو كنند و گذشت نمايند، آيا دوست نمىداريد خدا شما را بيامرزد؟ [اگر دوست داريد، پس شما هم ديگران را مورد عفو و گذشت قرار دهيد] و خدا بسيار آمرزنده و مهربان است.»
در اين زمينه امير مؤمنان نيز ميفرمايند: «با مهرباني به ديگران است كه رحمت خدا فرود ميآيد. مهمترين چيزي كه يك زندگي را متعالي ميكند و به سعادت ميرساند، بيشك حياتي است كه مورد مرحمت الهي باشد. زندگي خود را با مهرباني بايد به كمال برسانيم.»
