در سايه بهبود اقتصاد انرژي و فناوريهاي مرتبط، رفتارهاي مصرفكنندگان در سالهاي اخير با تغييرات شگرفي روبهرو شده است. بدين ترتيب، كارايي حمل و نقل جادهاي با وجود افزايش تعداد خودروها، افزايش يافته است.
امروزه ما شاهد ارائه فناوريهاي پيشرو، متفاوت و جذابي هستيم كه ميتواند آينده صنعت حمل و نقل را دگرگون كند، مثلاً پژوهشگران در حال طراحي و ساخت سامانهاي هستند كه برق ساكنان خانههاي اطراف بزرگراهها را از تردد خودروها تأمين ميكند، همچنين تعدادي از محققان از خودروها با عنوان نيروگاههاي توليد برق آينده ياد ميكنند، چراكه كارايي توليد انرژي الكتريسيته در خودروها، بسيار بيشتر از نيروگاههاي كنوني است، مثلاً 500 خودرو ميتوانند در مجموع 40 مگاوات برق توليد كنند. اين عدد براي تأمين برق مورد نياز يك شهر 30هزار نفري كافي است. اما به اين نكته توجه كنيد كه در صورت تأمين انرژي مورد نياز خودروها از اشعه خورشيد، اين فرآيند چقدر پاك خواهد بود!
نتايج يك مطالعه سه ساله مورد حمايت اتحاديه اروپا و با مشاركت غول خودروسازي ولوو نشان ميدهد اين پيشنهاد عملي و قابل اجراست.
از سوي ديگر، استفاده از فيبرهاي كربني در خودروها به همراه بهرهگيري از نانومادهها در ساخت باتري خودروها كه سبكتر بوده و فضاي كمتري اشغال ميكنند، از ديگر پيشنهادهاي در حال بررسي است، البته هيچ يك از اين پيشنهادات، به تغيير در سامانههاي پيشرانه موتورهاي درون سوز يا كاهش مصرف سوختهاي مايع در خودروها منجر نشده است. اما كارشناسان در دو دهه اخير توانستهاند گامهاي بزرگي براي بهبود كارايي مصرف سوخت در خودروها، بالا بردن كيفيت سوخت مصرفي و تغيير نگرش در حمل و نقل به ويژه در كشورهاي پيشرفته بردارند.
صنعت نفت كه در همه سالهاي گذشته، تمركز خود را بر بخش بالادستي متمركز كرده بود، اعتقاد داشت با افزايش تعداد خودروها، تقاضا براي بنزين و گازوئيل نيز افزايش خواهد يافت اما صنعت حمل و نقل كه بزرگترين مصرف كننده انرژيهاي فسيلي محسوب ميشود، در سايه بالا رفتن كارايي مصرف انرژي خود ميتواند بر اقتصاد شركتهاي حوزه انرژي، تأثيرات چشمگيري بر جاي گذارد.
پيش بينيهاي درازمدت سازمان كشورهاي صادركننده نفت (اوپك) در مورد بازار انرژي كه سال گذشته منتشر شد، نشانگر آن است كه سوختهاي جايگزين و بهبود كارايي مصرف انرژي، دو عاملي هستند كه رشد تقاضاي نفت در بخش حمل و نقل را محدود خواهند كرد. هرچند بايد به اين نكته توجه كرد كه سهم بخش حمل و نقل از سبد مصرف سوختهاي فسيلي در افق سال 2035 ميلادي، از 57 درصد كنوني به 60 درصد خواهد رسيد. بدين ترتيب، براي راندن خودروها در سال 2035 ميلادي با 5 ميليون بشكه در روز افزايش مصرف بنزين و گازوئيل، ما در هر روز 55 ميليون بشكه سوخت مصرف خواهيم كرد.
اما فراموش نكنيد كه كشورهاي در حال توسعه را بايد عامل اصلي اين افزايش دانست. تعداد خودروهاي در حال حركت در كشورهاي توسعهيافته تا سال 2035 ميلادي، از افزايشي بسيار اندك برخوردار خواهد بود، اما در مقابل، تعداد خودروهاي در حال حركت در كشورهاي در حال توسعه از 235 ميليون خودروي كنوني در سال 2035 ميلادي به بيش از يك ميليارد خودرو افزايش پيدا ميكند. پيش بينيها حاكي از آن است در سال 2035 ميلادي، تعداد خودروها به ازاي هر هزار نفر در اين كشورهاي در حال توسعه، از 44 خودرو به 151 خودرو افزايش مييابد، هرچند اين عدد همچنان فاصله زيادي با كشورهاي توسعه يافته خواهد داشت.
در اين ميان بايد به يك نكته ديگر توجه كرد: با افزايش قيمتهاي جهاني سوخت، سرمايه گذاري در بخش روشهاي بهبود كارايي مصرف سوخت، استفاده از سوختهاي جايگزين و تغيير فرهنگ شهرنشيني و كاهش فاصله محل كار و سكونت، افزايشي پرشتاب ميگيرد و در مقابل، با كاهش قيمتها از جذابيت اقتصادي اين فناوريها و راهكارها كاسته ميشود.
در اين شرايط، نگرانيها در مورد گسترش فاجعه تغيير اقليم بر توسعه رويكرد به روشهاي كاراتر مصرف سوخت افزوده است. به علاوه، دوره استفاده از خودروي شخصي براي رفت و آمد روزانه از حومه شهرها به محل كار و برعكس در پايان روز، به اتمام رسيده است. مقررات دولتها نيز ما را به سوي اقتصادي كاراتر و سبزتر در بخش انرژي سوق داده است.
محبوبيت فزاينده فناوريهاي كارايي سوختبه نظر ميرسد مهمترين مزيت روشهاي افزايش كارايي سوختهاي فسيلي را بايد همچنان در انگيزههاي اقتصادي جستوجو كرد. هرچند همچنان امريكاييها و اروپاييها در اين زمينه نسبت به ساير كشورها به ويژه چين، پيشگام هستند.
چينيها نيز در نظر دارند در سال 2020 ميلادي، مصرف سوخت خودروهاي سبك خود را به پنج ليتر در هر 100 كيلومتر كاهش دهند. نرخ مشابه براي امريكاييها در افق سال 2025 ميلادي، 3/4ليتر در هر 100 كيلومتر خواهد بود.
ژاپنيها كه پيشرو در اين بخش محسوب ميشوند، در سال آينده به ميانگين 95/5 ليتر دست مييابند. اتحاديه اروپا نيز در افق سالهاي 2015 و 2020 ميلادي، مصرف 2/5 و 8/3 ليتر سوخت در پيشرانههاي خودروهاي توليدي خود را برنامهريزي كردهاند.
با وجود اهميت نقش مقررات دولتها در زمينه بهبود كارايي مصرف سوخت، بايد دانست كه در غرب، تغيير نگرش شهروندان باعث شده مفهوم استفاده از خودرو براي جابهجايي دگرگون شود، مثلاً در ايالات متحده، مسافت طي شده توسط افراد در انواع جادههاي درون شهري و برون شهري در فاصله سالهاي 2005 تاكنون، حدود 9 درصد كاهش يافته است. خريدهاي اينترنتي، استفاده بيشتر از مترو و راه آهن و شبكههاي روزآمد حمل و نقل ريلي و افزايش تعداد دوچرخه سواران به همراه تمايل بيشتر افراد براي زندگي در شهرها از مهمترين دلايل اين كاهش محسوب ميشود.
از سوي ديگر، هم اينك به صورت ميانگين هر خودروي امريكايي با مصرف يك گالن سوخت 8/24 مايل مسافت ميپيمايد. اين رقم نسبت به شش سال پيش، 7/4 مايل افزايش يافته است. به علاوه، امريكاييها نسبت به يك دهه قبل، خودروهايي كوچكتر و سبكتر دارند، مسافت كمتري را رانندگي ميكنند و سوخت كمتري نيز ميسوزانند.
احتمالاً شما ميدانيد كه 72 درصد انرژي توليد شده به دنبال مصرف سوخت در خودروها به گرما تبديل ميشود. گفته ميشود بر اساس اطلاعات منتشر شده توسط آژانس بينالمللي انرژي تا سال 2020ميلادي، كارايي مصرف سوخت در موتورهاي بنزيني 15درصد، در موتورهاي گازوئيلي 28 درصد و خودروهاي هيبريدي 44 درصد افزايش خواهد يافت.
خودروهاي برقي؛ ميهمانان جديد شبكه حمل و نقلكارشناسان معتقدند استفاده از خودروهاي برقي در شهرهاي كوچك به ويژه به دليل مسافتهاي اندك در رفت و آمدهاي شهري، ميتواند فراگيرتر از شرايط كنوني شود. با وجود سهم اندك كنوني اين خودروهاي پاك و غيرآلاينده، احتمالاً آينده بهتري براي اين خودروها پديدار خواهد شد. هرچند در مورد آينده صنعت خودرو، همچنان ترديدهاي زيادي وجود دارد اما با وجود پيش بيني افزايش سهم سوختهاي فسيلي در سبد انرژي دنيا و كاهش نسبي قيمت نفت خام و گاز طبيعي در ماههاي اخير، همچنان در مورد سهم هر نوع خودرو در شبكه حمل و نقل در سالهاي فرارو، بايد به انتظار بنشينيم.
منبع: ماهنامه پتروليوم اكونوميست 
