بختآزمايي
جاهطلبي و زيادهخواهي بشر فرصتي بوده تا با برانگيختن رؤياي ثروتمند شدن با اتكا به انواع ترفندها و تبليغات مردم را فريب داده و ثروتهاي بسياري كسب كنند. در اواسط دهه 30 شمسي اولين بليتهاي بختآزمايي وارد جامعه و فرهنگ مردم شد. اين بليتها در ابتدا يك توماني و در اواسط دهه 40 شمسي دو تومان و در سالهاي پيش از انقلاب پنج تومان عرضه ميشد. مهمتر اينكه براي جلب اعتماد مردم، اين بليتها در چاپخانه ملي و شماره سريال ويژه خود توزيع ميشد كه با اين شرايط، مورد توجه مردم هم قرار گرفت.
اما پس از اعتراض علما به قمارگونه بودن آن، نام اين بليتها از بليت بختآزمايي به بنگاه بختآزمايي اعانه ملي تغيير نام داد. البته گاهي اين بليتها از طرف بيمارستانها و مراكز درماني ارائه ميشد تا به نوعي گفته شود كه اين بليتها و تبليغات صرفاً جهت كسب درآمد و پول نيست.
اما از آنجا كه جوايز اين بليتها بسيار اغواكننده بود از طرف بيشتر مردم مورد استقبال قرار گرفت. براي مثال جايزه نفر اول در آن دوران يكصد هزار تومان بود و نفرات بعدي هم جوايزي مانند ماشين، لوازم منزل، سكه طلا و... دريافت ميكردند.
پس از انقلاب و جنگ، بهزيستي اقدام به توزيع كارتهايي تحت عنوان كارتهاي خيريه بهزيستي در سطح شهرها كرد. در ابتدا با هدف جبران خرابيها و خسارتهاي ناشي از سيل در شهرهاي شمالي كشور و پس از آن به ساير امور نيز تسري پيدا كرد و جهت جلب نظر مردم، قرعهكشي و اهداي جوايز نيز به آن اضافه شد.
اين كارتها تا سالهاي سال و به اشكال مختلف به كار خود ادامه داد، تا اينكه در سال 84 شمسي ديگر اثري از اين كارتها ديده نشد.
به نظر ميرسد ظهور پيامكهاي تبليغاتي، ادامه همان مسيري است كه مدتي با وقفه مواجه شد و چند سالي است به شكلي مدرنتر ادامه و گسترش يافته است و البته آسيبهاي اين پيامكها به هيچ وجه قابل مقايسه با آن شيوههاي قديمي نيست.
برهمزننده حريم خصوصي
حدود 40 درصد از مردم جامعه به دليل اعتقاد به شانس و بخت، غالباً در آزماييهاي پيامكي شركت ميكنند. اگر از نظر روانشناسي به موضوع فوق نگاه كنيم، خواهيم ديد وجود تبليغات هدفمند و بختآزمايي كه الان در تلفن همراه شاهد ارسالشان هستيم، برهمزننده حريم خصوصي افراد و مزاحم آسايش خانوادههاست.
تصور كنيد بعد از خستگي روزانه وارد منزل ميشويد و قصد استراحت داريد اما وقت و بيوقت مورد آماج حملات پيامكهاي تبليغاتي قرار ميگيريد. اين پيامكهاي تبليغاتي آسايش شما را مورد هجوم قرار ميدهند. در نهايت با برهم خوردن آرامش شما ناخودآگاه اعضاي خانواده شما نيز تحت تأثير اين تكانش قرار خواهند گرفت و تكرار اين حالات به مرور در شما نهادينه خواهد شد.
بيتوجه به قوانين و مقررات
تاكنون بارها مصوبه ممنوعيت ارسال پيامكهاي تبليغاتي بدون موافقت مشتركين به اپراتورها ابلاغ شده، اما هربار اپراتورها توپ را به زمين مشتركين انداخته و اذعان داشتهاند كه شهروندان با ارسال كدهاي مشخص ميتوانند نسبت به غيرفعال كردن آنها اقدام كنند، اما بسياري از مشتركين با اتكا به روشهاي گفته شده به جايي نرسيدهاند.
پس از اين اتفاق در سال 91 سازمان تنظيم مقررات و ارتباطات راديويي در نامهاي به تعزيرات حكومتي نسبت به اعلام تخلف اپراتورها اقدام كرد، با اين حال اپراتورها پس از گذشت دو سال همچنان به اقدام خود ادامه ميدهند.
مزاحم از منظر حقوقي
از نظر حقوقي ايجاد مزاحمت تلفني ابعاد مختلفي را شامل ميشود كه در گذشته يكي از اين مزاحمتها تلفني بود، اما اكنون با گسترش سامانههاي ارسال انبوه پيامك، تبليغات به روشها و اشكال مختلفي صورت ميپذيرد، اينجاست كه سؤال اصلي مطرح ميشود. آيا ارسال پيامكهاي تبليغاتي را بايد مانند ساير رسانههاي جمعي ديد و آن نيز امري رسانهاي و كاملاً حقوقي است؟
حقيقت اين است، هنگامي كه به تماشاي تلويزيون نشستهايم يا روزنامهاي خريداري ميكنيم در انتخاب آن آزاديم اما در مورد پيامك چنين نيست آنها هر وقت كه بخواهند ارسال ميشوند و ما دخالتي در اين خصوص نداريم. برهمزدن آسايش و آرامش ديگران جهت تبليغ كالا هر يا چيز ديگر در جهت رسيدن به منفعت عملي نادرست و قبيح است.
از طرف ديگر ارسال پيامك به مشتركين در صورتي تخلف است كه اثبات شود باعث مزاحمت شده است و مشترك بتواند پس از مراجعه به مراجع قضايي با دلايل قانوني نسبت به اثبات آن اقدام كند، در صورتي كه پيامكهاي تبريك و تبليغي با مضامين مختلف مشمول مزاحمت تلفني نيست.
