ولاديمير پوتين، رئيسجمهور روسيه اخيراً در سخناني تأكيد كرد كه طي سال 2015 بيش از 40 موشك قارهپيما با قابليت حمل كلاهك هستهاي به زرادخانه هستهاي اين كشور افزوده خواهد شد. وي تأكيد كرد كه اين موشكهاي هستهاي جديد از تمامي سامانههاي ضدموشكي عبور ميكنند و هيچ سامانه ضدهوايي قادر به مقابله با آنها نيست. نوسازي نظامي روسيه به ويژه در بعد زرادخانه هستهاي استراتژيك از اولويتهاي نظامي روسيه محسوب ميشود كه چندين سال است به صورت فعالانه دنبال ميشود. در دكترين نظامي جديد روسيه كه در سال 2015 به امضاي پوتين رسيد، امكان استفاده از سلاحهاي هستهاي با توجه به اوضاع و مقاصد دشمنان احتمالي مورد توجه قرار گرفته و در شرايطي كه امنيت ملي روسيه در معرض خطر قرار داشته باشد، وارد كردن حملات هستهاي به طرف متجاوز، از جمله حملات پيشگيرانه غيرممكن دانسته نشده است. پوتين با شدت گرفتن بحران اوكراين، در سخناني براي نخستين بار صحبت از توانمندي هستهاي روسيه براي مقابله با تهديدات غرب بهميان آورد.
واكنش غربيها
اقدام روسيه در زمينه افزودن شمار قابل توجهي از موشكهاي هستهاي قارهپيماي جديد به زرادخانه هستهاي خود واكنش شديد غربيها را به دنبال داشته است. ينس استولتنبرگ دبير كل ناتو روز سهشنبه 26 خرداد ضمن غيرمنطقي و خطرناك توصيف كردن اقدام روسيه در زمينه افزايش قابل توجه توانمندي هستهاياش، مسكو را به تلاش براي قدرتنمايي هستهاي متهم كرد و آن را غيرمنطقي، بيثباتكننده و خطرناك دانست. وي تصريح نمود كه ناتو در حال مقابله با اين مسئله است و اين يكي از دلايل افزايش آمادگي نيروهاي ناتو محسوب ميشود. به گفته وي، روسيه به طور كلي سرمايهگذاري بيشتري را در بخش دفاعي انجام داده ولي سرمايهگذاري در توانمندي هستهاي به طور خاص و ويژه بوده است. اين در حالي است كه امريكا نيز درباره تصميم روسيه براي افزايش قابل توجه شمار موشكهاي هستهاي قارهپيماي خود ابراز نگراني كرده است. جانكري وزير امور خارجه امريكا روز سهشنبه در اينباره گفت: اين اقدام روسيه يك نوع بازگشت به عقب تلقي ميشود چراكه دو كشور امريكا و روسيه داراي توافقنامه «استارت» به منظور كاهش رقابتهاي تسليحاتي هستند. به گفته كري، تصميم مسكو براي اضافه كردن ۴۰ موشك بالستيك قارهپيما به زرادخانه روسيه خلاف موافقتنامه دو كشور در ژوئيه1991 در خصوص كاهش تعداد زرادخانههاي هستهاي است.
سياست مسكو
با وجود واكنش منفي غربيها به افزايش شمار موشكهاي هستهاي قارهپيماي روسيه، شواهد حاكي از آن است كه مسكو به طور جدي بهدنبال بازسازي و مدرنيزه كردن زرادخانه هستهاي خود است. روسيه در سالهاي اخير بر نوسازي و گسترش نيروي هستهاي استراتژيك خود به عنوان عنصر اصلي بازدارندگي نظامي اين كشور تأكيد فراواني داشته و هزينههاي گزافي در اين زمينه كرده است. در اين زمينه نيكلاي پاتروشف دبير شوراي امنيت ملي روسيه با اشاره به اهميت سلاحهاي هستهاي در برنامههاي راهبردي كشورش اعلام كرد: حفظ توانمنديهاي نظامي هستهاي از اولويتهاي تأمين امنيت روسيه است. پاتروشف در آذر 1393 در اينباره گفت: از مدتها پيش اين واقعيت آشكار شده است كه نقش تسليحات هستهاي در معادلات جهاني نه نظامي، بلكه سياسي است و عواقب چشمپوشي از توانمنديهاي هستهاي به حدي ناگوار و جدي است كه اين امر را غيرممكن ميسازد. به همين لحاظ دبير شوراي امنيت روسيه بر اين مسئله تأكيد كرد كه تسليحات هستهاي براي تأمين امنيت نظامي روسيه در شرايط كنوني اهميت خاصي دارد و اين عامل بسيار جدي بازدارنده از وقوع جنگهاي بزرگ ميباشد. در عين حال پاتروشف تصريح نمود كه «به اين واقعيت واقف هستيم كه سلاحهاي اتمي قدرتهاي بزرگ غربي به سمت روسيه هدفگيري شده است و در اين شرايط و در شرايط توانمندي ناكافي نيروهاي مسلح متعارف روسيه، حفظ سلاح اتمي در اولويت قرار دارد.»
همچنين ولاديمير پوتين رئيسجمهور روسيه در اواسط سال 1393در نشست ويژه بررسي برنامههاي دولت روسيه براي توليد تسليحات در شهر بندري سوچي گفت: قصد نداريم وارد رقابتهاي تسليحاتي شويم، اما هيچكس نبايد در توانمندي زرادخانه اتمي و تسليحات پدافند هوايي - موشكي روسيه شك و ترديدي داشته باشد. به گفته پوتين، تسليحات اتمي به عنوان ضامن اصلي و مهم حفظ حق حاكميت و تماميت ارضي روسيه، نقشي كليدي در حفظ موازنه قوا و ثبات منطقهاي و جهاني ايفا ميكنند. پوتين در عين حال بر لزوم همكاري نزديك نيروهاي مسلح روسيه براي ارتقاي هر چه بيشتر توانمنديهاي تسليحاتي هستهاي اين كشور براي اين منظور تأكيد كرد. اين در حالي است كه پيشبيني شده در صورت تحقق تمام طرحهاي مورد نظر در زمينه توليد تسليحات و عملياتي شدن آنها در سال 2020ميلادي، تجهيزات پيشرفته و نوين نيروي هستهاي روسيه 85 درصد كل تسليحات اين نيرو را تشكيل دهد.
اولويت اصلي
با روي كار آمدن ولاديمير پوتين و در دوران رياست جمهوري وي، تلاشهاي قابل ملاحظهاي در راستاي احياي مجدد ارتش روسيه و ارتقاي توانمنديهاي آن انجام گرفت كه تاكنون نيز تداوم يافته است. در عين حال از هنگامي كه روند بازيابي قدرت نظامي روسيه آغاز شده، اين كشور همواره به موضوع گسترش تسليحات هستهاي استراتژيك به عنوان يك اولويت عمده نگريسته است. مقامات بلندپايه نظامي روسيه نيز بر تقويت زرادخانه هستهاي اين كشور به عنوان ركن اصلي نيروي بازدارنده آن تأكيد ورزيدهاند. در اين ميان ساخت و توسعه موشكهاي هستهاي قارهپيما و زيردرياييهاي هستهاي داراي قابليت حمل و شليك موشكهاي قارهپيما به عنوان تسليحات كليدي در زرادخانه هستهاي روسيه براي ايجاد بازدارندگي در مقابل غرب و به ويژه امريكا همواره مورد توجه سران روسيه است. به گفته مقامات نظامي بلندپايه روسيه، نيروي هستهاي اين كشور، پايه و اساس ثبات و امنيت روسيه را تشكيل ميدهد و به همين خاطر دولت روسيه براي نوسازي توانمندي هستهاي خود اهميت فراواني قائل است و در اين مورد بسيار جدي رفتار ميكند. در واقع نوسازي نظامي روسيه به ويژه در بعد زرادخانه هستهاي استراتژيك از اولويتهاي نظامي اين كشور محسوب ميشود كه چندين سال است به صورت فعالانه دنبال ميشود و در اين زمينه شاهد افزايش سالانه بودجه نظامي روسيه هستيم.
جمعبندي
به نظر ميرسد كه در بحبوحه رويارويي روسيه و غرب بر سر اوكراين كه تنش بيسابقهاي در دوره پس از جنگ سرد بين اين دو بهوجود آورده است، روسيه درصدد آن است تا با برگ برنده استراتژيك خود يعني نيروي هستهاي استراتژيك به ويژه موشكهاي قارهپيماي هستهاي، قدرت نظامي خود را به رخ امريكا و ديگر همپيمانان غربي آن در ناتو بكشد. افزايش تنشها بين روسيه و ناتو بر سر بحران اوكراين كه در سالهاي اخير بيسابقه بوده، باعث شده تا دو طرف به نوعي به نمايش قدرت در برابر يكديگر بپردازند و در اين ميان روسيه با اتكا به نيروي هستهاي خود و افزايش آن، اين مسئله را به غربيها گوشزد ميكند كه توان بازدارنده هستهاي روسيه را نبايد دستكم بگيرند. در واقع مقامات مسكو به اين نتيجه رسيدهاند كه دشمني و خصومت غربيها عليه روسيه نه پديدهاي زودگذر بلكه بهمثابه رويكردي مستمر و پايدار از جانب ناتو و امريكا عليه روسيه دنبال ميشود. طبيعتاً در چنين شرايطي روسيه نيز به عنوان اقدامي واكنشي تلاش ميكند تا راهبرد امنيت ملي خود را متناسب با نوع، ماهيت و شدت تهديدات به روز كند. تأكيد بر نقش بازدارنده زرادخانه هستهاي در دكترين نظامي جديد روسيه نشانگر اهميت آن در صيانت از امنيت ملي روسيه است.
