انسانها براي فهميدن و درك متقابل، نياز به برقراري ارتباط دارند. اكثر سوءتفاهمهايي كه منجر به تنش و ستيز در بين افراد خانواده و گروه دوستان ميشود، ناشي از نبود يك ارتباط مؤثر و بهينه است. به همين خاطر هر كدام از افراد به شيوه مخصوص به خود با ديگران ارتباط برقرار ميكنند و درك متقابلي از هم ندارند. ارتباط بين دو شخص را زماني ميتوانيم سازنده و مؤثر تلقي كنيم كه محتواي پيام صريح و شفاف باشد، چون در صورت ابهام و دو پهلو بودن، افراد مجبور به تفسير يا قضاوت شخصي خواهند شد. با نگاهي به افزايش ميزان آمارهاي خشونت در جامعه پي ميبريم كه بسياري از افراد جامعه در ايجاد يك ارتباط مؤثر و بهينه ناتوان هستند، چراكه از مهارتهاي كلامي و شيوههاي حل مسئله آگاهي ندارند و اين واقعيت دليلي است كه اشخاص در تعاملات روزمره، پاسخهاي شايستهاي از طرف مقابل دريافت نكنند.
صراحت در بيان از متغيرهايي است كه به كيفيت بهتر ارتباطات اجتماعي كمك ميكند. هر چند صداقت در گفتار مشخصه خاصي ندارد اما در تعاملات بين فردي به خوبي قابل درك است. با دقت در تعاملات روزمره، در مييابيم كه اكثر كجفهميها و قضاوتهاي نادرست، ناشي از عدم صداقت در بيان افكار و احساسات است و بدينگونه است كه طرف گفتوگو يا اطلاعات غلطي را دريافت ميكند يا دچار سردرگمي شده و در آخر هم مجبور به تفسير مفاهيم ميشود.
به باور مصطفي آبروشن، عضو انجمن جامعهشناسي ايران، در واقع ما در ارتباطات روزمرهمان دائماً در حال تفسير و ذهنخواني افكار هستيم. چون پيامرسايي را دريافت نكردهايم و اگر در ارتباطاتمان دقت كنيم درمييابيم كه ريشه اكثر غيبتها، تهمتها، درگيري و خشونتهاي خانوادگي ناشي از مشكلات ارتباطي است، چراكه نميخواهيم احساسات و عقايد مثبت و منفيمان را صريح، واضح و روشن بيان كنيم و در نهايت متأسفانه همه اين ارتباطات كه توأم با كنايه، ابهام، دوپهلو سخن گفتن و وارونه جلوه دادن احساسات بيان ميشود در قالب رعايت مناسبات احترامآميز به نمايش گذاشته ميشود. نظرات اين كارشناس را در ادامه ميخوانيد.
گزينش دو تاكتيك متضاد
با تحليل محتواي گفتوگوها درمييابيم كه افراد شكل و قالبهاي ارتباطي را رعايت ميكنند اما ماهيت پيام دچار نوعي وارونگي است. به عنوان مثال از همكارمان بابت موضوعي به شدت دلخوريم و اين مسئله رشته افكارمان را به هم ريخته ولي هنگام مواجه شدن با اين شخص، دو تاكتيك متضاد را برميگزينيم؛ يا عادي رفتار ميكنيم كه انگار اتفاقي نيفتاده يا با تغيير چهره و لحن صدا ناراحتيمان را ابراز ميداريم بدون اينكه به او بفهمانيم ناراحتيمان از رفتار اوست. نكته درخور توجه اينكه اگر از او در مورد ناراحتياش پرسش شود با پاسخهاي ابهامآميزي روبهرو ميشويم يا اگر در يك ميهماني حضور داريم و تمايلي به ارتباط با يكي از ميهمانان نداشته باشيم به خاطر اينكه از نيت ما آگاه نشود با اصرار از او دعوت ميكنيم كه به عنوان ميزبان در خدمتش باشيم، يعني فرافكني ميكنيم.
اگر از شخصي خوشتان نميآيد يا در حال حاضر تمايلي براي ميزباني نداريد جاي ايراد نيست اما وانمود كردن به اينكه بسيار مشتاق ميزباني هستيد، اين ارتباط را پيچيده ميكند. به نظر ميرسد ترس از طرد شدن در يك ارتباط دوستانه، افراد را به سخناني ابهامآميز يا احترامي رياكارانه وا ميدارد كه ارتباطات خانوادگي و دوستانه را مختل ميكند و پيامدي جز سوءتفاهم و قضاوتهاي نادرست ندارد و حتي در مواقعي منجر به درگيريهاي فيزيكي و وقوع جرائمي ناخواسته ميشود.
از هرگونه ابهامگويي و كنايه در گفتار پرهيز كنيم
با كمي دقت در تعاملات اجتماعي به اين نتيجه ميرسيم كه راه درست اين است كه از هر گونه ابهامگويي و كنايه در گفتار پرهيز كنيم، آن هم به اين خاطر كه با اين الگوي گفتاري غلط، افراد را ناخواسته مجبور به قضاوت كرده و شخص با حدس و گمان نابهجا از واقعيتي كه منظور ما بود دور ميشود. گفتني است مهارت برقراري ارتباط مؤثر آموختني است و همه افراد جامعه به طور بالقوه ميتوانند با يادگيري و تمرين، در شرايط ايدهآل ارتباطي قرار گيرند.
از جمله مواردي كه به والدين توصيه ميشود انتقال برقراري يك ارتباط صحيح و قاعدهمند به فرزند است، زيرا يكي از مشكلاتي كه نسل جوان را دچار انزوا و طرد اجتماعي كرده است، نداشتن فهم مشترك از موضوعات است و متأسفانه نسل جوان ما بهرغم هوش منطقي بالا از انتقال تفكرات و احساسات در قالب يك تعامل دوطرفه ناتوان است و در واقع از هوش اجتماعي پاييني برخوردار هستند.
در گفتارمان با ديگران صادق باشيم
در گفتارمان با ديگران صداقت داشته باشيم و اگر ميخواهيم يك رابطه معقول و منطقي برقرار كنيم بهتر است صادقانه مشكلاتمان را با كساني كه شايسته گفتوگو هستند در ميان بگذاريم، حتي اگر اين تصور در ما به وجود بيايد كه موجبات ناراحتي آنان را فراهم كردهايم.
بهترين روش صراحت و صداقت در كلام است. اگر مشكلي را كه باعث آزارمان ميشود حل نشده باقي بگذاريم و به شخصي كه اين شرايط را به وجود آورده به درستي انتقال ندهيم، در واقع كمك به تكرار آن مسئله كردهايم. بايد بياموزيم كه چگونه مخالفتهايمان را با احترام و صادقانه به ديگران انتقال بدهيم. وجود، وقوع و بروز بسياري از مشكلات روزمرهمان كه با آن مواجه هستيم به اين خاطر است كه مهارتهاي يك ارتباط بهينه را ياد نگرفتهايم. به عبارتي هنوز ياد نگرفتهايم كه چگونه با ديگران به بحث و گفتوگو بنشينيم يا چطور از ديگران انتقاد و دلجويي كنيم.
حفظ حقوق خود بدون بياحترامي به حقوق ديگران
صريح و شفاف بودن در ارتباطات اجتماعي به معناي حفظ حقوق خود است بدون اينكه به حقوق ديگران بياحترامي كرده باشيم. بديهي است كه هر فردي حق اشتباه كردن دارد اما قرار گرفتن در يك ارتباط مؤثر و سالم زماني است كه ميتواند ما را به قبول و پذيرش يك اشتباه ناخواسته ترغيب كند. ناگفته نماند صداقت در گفتار و تعاملات بين فردي آنقدر اهميت دارد كه حتي شامل زبان بدن هم خواهد بود.
به عبارتي شخص در شنيدن و نگاه كردن هم بايد صداقت را رعايت كند. براي مثال اگر نگاهتان به طرف مقابل و حواستان جاي ديگري باشد، مطمئناً او از بيتوجهي به افكار و احساساتش از سوي شما آگاه شده و در نهايت منجر به سردي ارتباط و دلگيري طرف مقابل ميشود. اگر افكار مشوشي داريد و حوصله صحبت كردن يا گوش دادن به حرفهاي طرف مقابلتان را نداريد بهتر است با صداقت و صميميت موقعيت خود را برايش توضيح و به او قول دهيد كه در اولين فرصت با او صحبت ميكنيد و حاضر به شنيدن حرفهايش هستيد.
