كسي كه مردم آزاري ميكند در واقع به نوعي بيماري خطرناك دچار است و قطعاً اگر براي درمان خود اقدام نكند آثار بدي در زندگياش خواهد گذاشت. مردم آزاري اشكال گوناگوني دارد كه انسانها بايد آنها را بشناسند كه نه تنها به آن دچار نشوند بلكه در صورت مشاهده اينگونه موارد راهكارهاي برطرف كردن مشكل را نيز ياد بگيرند. ريشههاي مختلفي را ميتوان در بروز پديده شوم مردم آزاري در نظر گرفت كه از ميان آنها ميتوان به لجبازي، اختلاف در سليقه، اختلاف در عقيده، زيادهخواهي و... اشاره كرد. اما كاملترين و جامعترين مرجعي كه به اين موضوع اشاره كرده و ما ميتوانيم براي درك هر چه بيشتر مسئله به آن رجوع كنيم كلام خدا و معصومين است. قرآن آيات متعددي را در اين زمينه در خود جاي داده است.
تمسخر كردن و عيبجويي در جمع يكي از موارد مذموم است كه باعث آزار اطرافيان ميشود و قرآن كريم نيز به اين موضوع اشاره داشته است. بعضي از انسانها هستند كه فكر ميكنند وقتي در جمع به نقطه ضعف كسي اشاره كنند و به اين وسيله ديگران را بخندانند خيلي در جمع محبوب ميشوند، غافل از اينكه اين رفتار آنها باعث رنجش ديگري شده و او به نوعي مرتكب پايمال كردن حقالناس شده است. در روايتي از قرآن كريم داريم: «اى كسانى كه ايمان آوردهايد، از بسيارى از گمانها، گمانهاى بد دور باشيد، زيرا برخى از گمانها گناه است و [در احوال و عيبهاى پنهان مردم] كاوش مكنيد و از پس يكديگر بدگويى و غيبت مكنيد.»
مردمآزاري يك بيماري است
مزاحمت و مردم آزاري يكي از بلايايي است كه ميتواند در رابطه بين افراد به خصوص در روابط خانوادگي وجود داشته باشد و چه زندگيهايي كه به خاطر اين مسائل بيمورد به هم نخورده است. محققان و دانشمندان به اين نتيجه رسيدهاند كه آزردن ديگران يك بيماري خطرناك رواني است. اين در حالي است كه چندين قرن پيش قرآن ما مسلمانان را از ابتلا به اين بيماري مهلك بر حذر داشته است. اين بيماري رواني همچون سايهاي است كه اگر بخواهيم به آن بها دهيم بيشتر رشد كرده و زندگي مان را به نابودي، سياهي و فنا ميكشد. در جامعه و زندگي امروزه ما مدلهاي مختلفي از مردم آزاري وجود دارد اما سؤال مهم اين است كه با شخصي كه آگاهانه يا ناآگاهانه به ما آزار ميرساند چه رفتاري بايد داشته باشيم؟
پاسخ روشن است و تنها در يك كلمه خلاصه ميشود، كلمهاي كه خود دنيايي سخن است و سالها نياز به تلاش و ممارست دارد تا بتوانيم از اين روش در حل مشكلاتمان بهرهمند شويم. بهترين گزينه هنگام رويارويي اين مشكل بالا بردن آستانه صبر و تحمل خود است.
صبر يا همان تحمل از جمله بهترين راهكارهاي عملي براي مقابله با پديده شوم مردم آزاري است. در دين ما براي صبر و تحمل در برابر بديها و سختيها پاداشي وصف نشدني وجود دارد و اين خود نشانه اهميت دادن اسلام به صبر است. پيامبر اسلام ميفرمايند:«اى على سه چيز از درهاى خيراست؛ بخشش دل، خوش زبانى و تحمل در برابر آزار.» در حديث ديگري حضرت علي(ع) ميفرمايند: «هركسي كه بر آزار تلخ و مكروه صبر كند واقعيت پرهيزكارى را ظاهر ميكند.»
آموزههاي ديني در نكوهش مردم آزاري
همه ما به عنوان يك مسلمان بايد از مردمآزاري دوري كرده و در نهي از اين منكر و نفي اين پديده زشت كوشا باشيم، چراكه انسان اشرف مخلوقات و شخصيت مومن همانند جان و مال او در امان است. امام صادق(ع) در روايتي ميفرمايند: «شرافت و احترام مومن از احترام كعبه هم بالاتر است.» خداوند عيوب بندگان را آنچنان با ستاريت خويش پوشانيده كه ملائكه و فرشتگان هم در دنيا و روز قيامت از بعضي خطاهاي مؤمن بيخبر هستند. خداوند تبارك و تعالي در قرآن كريم بارها در رابطه با اين امر تأكيد كردهاند كه انسانها مراقب رفتار يكديگر باشند و باعث آزار هم نشوند. آزار يعني رنج، آزردن و اذيت كردن ديگران. مردم آزاري و اذيت ديگران، از صفات و رذايل ناپسند اخلاقي محسوب ميشود كه زندگي شخص مورد اذيت قرار گرفته شده را تحتالشعاع قرار داده و تعادل او را در زمينههاي مختلف بر هم ميزند. آيات فراواني درباره مردم آزاري براي نجات يافتن از اين بيماري بيان شده است. نبي مكرم اسلام حضرت محمد(ص) ميفرمايند:«عاقلترين مردم كسي است كه بيشتر با مردم مدارا كند.» ايشان در حديث ديگري ميفرمايند:«خداوند مدارا را دوست دارد و انسان را بر انجام آن يارى مى كند.»
مردم آزاري شامل استهزاء و تمسخر، عيبجويي، صدا كردن و ناميدن مخاطب با القاب زشت و ناپسند، تجسس و غيبت كردن، بياعتنايي نسبت به ديگران و انواع شكنجههاي روحي، رواني و جسماني است. اين رذيله اخلاقي ابتدا باعث به وجود آمدن خودخوري و خود آزاري در شخصيت افراد شده و با تبديل شدن آن به عادت، در نهايت به خودكشي روحي و رواني انسان منجر ميشود. اين صفت و اخلاق زشت از ناداني و آزار رساندن به خود شروع و تا اذيت كردن ديگران ادامه دار خواهد بود و روشن است كه وجود بيماريهايي در روح، روان و شخصيت و ذات آدمي باعث اينگونه مشكلات در خانه و جامعه ميشود. مواردي همچون حسادت، زيادهخواهي و ناشكيبايي، حرص و حب دنيا كه از آن در رأس تمامي بدبختيهاي دنيوي انسان ياد شده است، دوري از انسانيت، راستي، درستي، پرهيزكاري، خوبي و مهرباني، فرار از علم آموختن و الگوي الهي داشتن و... را ميتوان در اين دسته قرار داد.
صبر و مدارا، آرامش بخش است
وقتي ما در برابر اذيت ديگران مدارا در پيش بگيريم اين كار ما نه تنها اجر اخروي به همراه خواهد داشت بلكه پاداش اين صبر، مدارا و تحمل، شكوفايي انديشه و جان انسان را در پي دارد و مطابق كلام حق شيريني سختي را دريافت خواهيم كرد. در اين باب رسول گرامي اسلام فرمودهاند: «هر كس را كه بهرهاى از مدارا دادهاند، بدون شك بهرهاش را از خير دنيا و آخرت دادهاند.» احاديث، آيات و رواياتي كه از قرآن كريم يا از ائمه معصومين بيان شدهاند به ما ميآموزد كه راه سعادت دنيوي و اخروي انسان دوري از حسادت و مردم آزاري است و خوشبختي افراد وقتي ميسر ميشود كه آنها از اخم و اوقات تلخي بپرهيزند. خوشرويي اولين گام مانع از آزار ديگران خواهد بود و نرم خو بودن و از زبان تلخي به دور بودن هم سعادت است. در حديثي از امام كاظم(ع) داريم كه ميفرمايند:«خوش همسايگي تنها به اين نيست كه از اذيت و آزار همسايه خودداري كني بلكه خوش همسايگي (همسايه خوب بودن) به اين است كه بر آزار همسايه شكيبايي كني.» به قول لقمان حكيم كه به فرزندش رو كرد و گفت: «فرزندم! با يك صد تن رفيق و دوست باش و حتي با يك تن هم دشمن مباش. تو در دنيا دو چيز بيشتر نداري، نصيب خدايي و خلق و خوي خودت. نصيب تو همان دين توست و خلق و خوي تو، شيوه برخورد و نشست و برخاست تو با مردم. پس با اطرافيان كينهتوزانه برخورد مكن و به اخلاق خوب و پسنديده عادت نما.»
يكسري موارد در رابطه با مدارا، دوستي و دوري از مردم آزاري مدنظر قرار گرفته كه اينچنين است: مورد اول به خود رسيدن است. يعني به ظاهر و باطن توجه داشتن و به حيا دقت كردن. مورد بعدي نرم خو بودن با ديگران و بيان كردن كلمات و واژگان روشن و... البته با صداقت بيان داشتن آنهاست. انسان بايد بداند كه تبسم داشتن بر چهره، لبخند زدن به ديگران و خوش خلق بودن مسبب ايجاد بركت در زندگي بوده و همراهي، همدلي كردن با ديگران و همزبان شدن و دوري از آزردن آنها موجب خير و فزوني روزي ميشود. در كل هدف اين است كه در جهت تشويق و ترغيب افراد از مردمآزاري گامي برداشته شده و با دستگيري آدميان از يكديگر راه رستگاري و سعادت بر ما هموار شود.
