با توجه
به تغییرات ماهوی در روابط روسیه و غرب که بر جنبه های مختلف این دو تاثیر گذاشته
، اکنون مسکو عزم خود را برای تعمیم دادن اثرات این مساله بر جنبهه ای فنی و نظامی
نیز تاکید می ورزد. بدین ترتیب باید انتظار داشت که ضمن لغو و منتفی شدن بسیاری از
طرح های مشترک روسیه با غرب بویژه با شرکای اروپایی خود ، مسکو تلاش نماید تا
شرکای توانمندی را برای همکاری های جدید در این زمینه پیدا نماید.اظهارات اخیر
ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه مهر تاییدی بر این موضوع تلقی می شود.
تاکید
پوتین
ولادیمیر
پوتین رئیس جمهوری روسیه بر ضرورت توسعه همکاری های فنی و نظامی این کشور با شرکای
خود در سطح بین المللی تاکید کرد. پوتین روز دوشنبه 4 خرداد در نشست کمیسیون همکاری
های فنی، نظامی روسیه گفت : توسعه همکاری ها با کشورهای دوست و شریک روسیه در عرصه
های فنی و نظامی در اولویت سیاست خارجی این کشور قرار دارد. رئیس جمهوری روسیه با انتقاد از اقدامات ضدروسی
غرب و آمریکا افزود : مسکو در تجارت تسلیحات با کشورهای دیگر معمولا با اقدامات خصمانه
از سوی برخی کشورهای دیگر روبه رو می شود و معاملات تسلیحاتی روسیه با کشورهای دیگر
از قالب رقابت منصفانه خارج می شود و ابزار سیاسی به عنوان وسیله ای در این رقابت ها
بکار گرفته می شود. پوتین همچنین
بر ضرورت تولید سلاح های جدید با کیفیت بهتر و جایگزینی نسل جدید متخصصان در صنایع
دفاعی و تلاش برای تقویت موضع روسیه در عرصه تسلیحاتی در سطح جهانی تاکید کردرئیس جمهوری
روسیه با تاکید بر لزوم یافتن بازارهای جدید برای سلاح های روسی تاکید کرد : همکاری
های فنی ، نظامی باید با متحدان و شرکای راهبردی روسیه گسترش یابد و برنامه جایگزینی
قطعات و تجهیزات خارجی با تولیدات داخلی در بخش های صنایع دفاعی کشور به اجرا درآید..مسکو
در سال 2014 قراردادهای فروش تسلیحات به میزان 14 میلیارد دلار با کشورهای مختلف منعقد
کرد.
تغییرات
ماهوی
شواهد
حاکی از آن است که پافشاری پوتین رئیس جمهوری روسیه بر ضرورت گسترش روابط فنی و نظامی
با شرکای بین المللی روسیه در پرتو تحولات اخیر در روابط غرب و روسیه قابل تبیین است.قبل
از گسترش بحران اوکراین و در واقع در دوره طلایی روابط روسیه و غرب ، مسکو تعاملات
فنی، نظامی متعددی با شرکای غربی خود بویژه فرانسه ، ایتالیا و آلمان برقرار کرده بود
و پروژه های تسلیحاتی متعددی توسط روسیه واین کشورها در حال اجرا بود .با این همه بحران
اوکراین و تنش فزاینده بین دو طرف بر سر اوکراین باعث شد تادر وهله نخست اوکراین همه
روابط فنی و نظامی خود را با روسیه قطع نماید ودر وهله بعدی روابط مبتنی بر همکاری
و شراکت روسیه و غرب به روابطی خصمانه و واگرایانه تبدیل شود.یکی از مصادیق آشکار این
واگرایی در زمینه همکاری های نظامی ، امتناع فرانسه از تحویل دو فروند ناو بالگرد بر
میسترال به روسیه بود .معامله ای که روسیه بهای آن را پرداخته و حتی پرسنل روسی این
ناوها در فرانسه دوره آموزشی خود را گذارنده بودند و در واقع معامله ای تمام شده تلقی
می شد.با این همه فرانسویها از تحویل این ناوها خودداری کرده وبه این ترتیب ناچار خواهند
بود تا خسارت مالی زیادی نیز به روسیه بپردازند.این وضعیت در باره دیگر طرح های نظامی
مشترک نیز مصداق پیدا کرده است .
تهدیدها و فرصتها
از نگاه
صنایع دفاعی داخلی روسیه، تحریم های فنی نظامی، اگرچه یک تهدید تلقی می شود، اما برای
صنایع تسلیحاتی روسیه بمنزله فرصتی مناسب است. از دیدگاه طرفداران افزایش توانمندی
های داخلی،باید هزینه تحقیق و توسعه برای افزایش سطح خودکفایی در عرصه تسلیحاتی را
بیشتر کرد،بدین ترتیب هر چند شاید نتوان به کیفیتی دقیقا برابر با تجهیزات نظامی غربی
دست یافت، اما صنایع روسیه توان پاسخگویی به نیازهای نیروی دفاعی این کشور را به گونه
ای مطمئن خواهد داشت.نمونه بارز افزایش توانمندی داخلی در زمینه تسلیحاتی مساله تحریم
کامل تسلیحاتی روسیه توسط اوکراین است. برنامه
ساخت و نوسازی هلیکوپترهای روسی متکی به موتورهای توربوشفتی است که "شرکت زیش
موتورز" اوکراین تولید می کند، اما پس از توقف صدور این موتورها به روسیه بدلیل
فرمان پترو پوروشنکو رئیس جمهور اوکراین، صنایع دفاعی روسیه، مقامات این کشور را از
تولید موتور بومی هلیکوپتر مطمئن کرده است. یکی از قراردادهای جالب توجه در همکاری
های نظامی روسیه با اروپای غربی، به قراردادهای میان صنایع هلیکوپترسازی روسیه با شرکت
فرانسوی توربومکا مربوط است که به تولید موتور هلیکوپتر می پردازد.طبق قراردادهای امضا
شده میان دو طرف، قرار است شرکت توربومکا، موتورهای مورد نیاز برای نصب بر روی هلیکوپتر "کاموف-60"
و نیز هلیکوپتر "کاموف-226" را فراهم کند. قرار است 100 فروند "کاموف-60" فروند به
خدمت نیروهای مسلح روسیه درآید و سفارش هایی نیز از برزیل و کلمبیا برای نوع غیر نظامی
این بالگرد دریافت شده است. هلیکوپتر"کاموف-226 "هم به تعداد
36 فروند به خدمت نیروهای مسلح روسیه درآمده و مطابق قراردادی با هند، قرار است بیش
از200 فروند آن در این کشور به صورت تحت لیسانس تولید گردد.گزارشی در خصوص تعلیق همکاری
شرکت توربومکا با روسیه مشاهده نشده است؛ اگرچه حتی اگر این اتفاق بیافتد، توان صنعتی
روسیه در حدی خواهد بود که بتواند از عهده تولید موتور توربوشفت که بسیار ساده تر از
موتورهای توربوفن است برآید، اما مسلما شرکتهای صنعتی اروپایی بازندگان این بازی خواهند
بود.
نگاه به
شرق
روسیه در
چارچوب تغییر کلی رویکرد خود و در چارچوب سیاست نگاه به شرق ، نه تنها در ابعاد مالی
و اقتصادی ، صنعتی و انرژی به آسیای شرقی بویژه چین توجه خود را تمرکز کرده بلکه سعی
دارد با آمریکای لاتین ودر وهله بعددیگر مناطق مانند خاورمیانه نیز روابط نزدیک برقرار
نماید.در این راستا روسیه تلاش می کند تا با چین و هند روابط نزدیک فنی و نظامی برقرار
نماید. این دو کشور جزو اقتصادهای نوظهور و دارای رشد اقتصادی بالا محسوب می شوند که
طبیعتا دارای توان مالی زیادی برای خرید تسلیحات روسی هستند و در وهله بعد این دو کشور
اشتیاق دارند تا فن آوری های نظامی را از روسیه اخذ نمایند.مثال بارز این مساله همکاری
روسیه و هند در زمینه طراحی و ساخت جنگنده نسل پنجمی تی -50 است که نیروهای هوایی دو
کشور قرار است تعداد قابل توجهی از این هواپیماها را بخدمت گیرند. ازسوی دیگر روسیه
در راستای سیاست افزایش صادرات تسلیحاتی خود اشتیاق زیادی دارد تا بازارهای جدیدی در
آسیا ، آمریکای لاتین وخاورمیانه برای خود ایجاد نماید.تاکید اخیر پوتین در زمینه گسترش
همکاری های فنی و نظامی با دیگر کشورهادر راستای این ملاحظات قابل تبیین است./
نویسنده:
دکتر سید رضا میرطاهر
