هنوز چند روزي از انتشار نامه 4 هزار و 182 نفر از اعضاي هيئت علمي رسمي دانشگاهها و مؤسسات آموزش عالي كشور خطاب به حجتالاسلام حسن روحاني، رئيسجمهور كشورمان كه نسبت به افت علمي كشور هشدار داده بودند، نميگذرد كه كامران دانشجو، وزير سابق علوم از افت 2/5 درصدي توليد علم در دولت جديد و نزول رتبه ايران از 15 به 17 در توليد جهاني علم خبر داد.
اگر قرار باشد بر اساس قواعد رياضي محاسبه كنيم و با فرض اينكه مجموعه علمي كشور هيچ شتابي نميگرفت و طبق روال دولت دهم پيش ميرفت يعني نرخ رشد توليدات علمي ايران را كه معادل 13 برابر رشد علمي جهان بود حفظ ميكرد، بايد طي پنج سال رتبه توليدات علمي كشورمان در ميان كشورهاي جهان تكرقمي ميشد نه اينكه پله پله نزول كند.
«مراكزي مانند اسكوپوس و آي اسآي كه به رشد علمي ما در گذشته اذعان داشتند اكنون ميگويند ما افت علمي داريم. چه قبول بكنيم چه قبول نكنيم اين مراكز ميزان رشد ما را در حال حاضر منفي گزارش كردهاند، در حالي كه ما در طول هشت سال دولت نهم و دهم رشد مثبت بالايي داشتيم و حتي رشد ما در برخي حوزهها به 50 درصد رسيده است، اما در توليد علم در دولت جديد 5/2 درصد افت داشته ايم. متأسفانه طي دو سال اخير ايران در توليد جهاني علم از رتبه ۱۵ به رتبه ۱۷ نزول كرده است و طبق رأي كميسيون اصل ۹۰، دولت بايد از خانواده 3 هزار دانشجوي بورسيه عذرخواهي كند.»
اينها صحبتهاي وزير سابق علوم است كه در گفتوگو با «نسيم» مطرح كرده و معتقد است مسئولان بايد توضيح دهند كه رشد علمي ايران در حال حاضر چند برابر متوسط دنيا است.
كامران دانشجو با تأكيد بر اينكه افت علمي ايران در جهان قابلكتمان نيست، تأكيد كرده: «در برخي حوزهها مانند توليدات علمي كشاورزي 11 درصد، هنر 26 درصد، علوم كامپيوتر 32 درصد، علوم اقتصادي 36 درصد، انرژي 1/8 درصد، مهندسي 5/14 درصد، رياضي 5/7 درصد، و در توليد علم ميان رشتهايها 25 درصد و در بعضي از اين رشتهها 50 درصد و سر جمع منهاي 5/2 درصد افت داشتيم.»
افت علمي، حاصل ورود جريانات سياسي
در همين راستا يكي از اعضاي كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس، افت علمي در دانشگاهها را حاصل ورود جريانات سياسي در وزارت علوم ميداند.
رضا صابري با عنوان كردن اين مطلب كه متأسفانه در دولت يازدهم جرياناتي در وزارت علوم وارد شده كه بيش از اينكه به فكر توسعه علمي كشور باشند به سمت مطالبات سياسي خود حركت ميكنند، گفت: «يكي از دغدغههايي كه با شروع دولت جديد شاهد بوديم اين بود كه وزارت علوم نبايد به جريانات سياسي مبتلا شود و نبايد فضاي دانشگاهها مبتلا به بازيهاي سياسي و محلي براي منازعات سياسي شود.»
وي اظهار كرد: «متأسفانه آنچه كه در دولت يازدهم در وزارت علوم اتفاق افتاد، امر خوشايندي نبود و اين روند هنوز هم اصلاح نشده و جرياناتي در وزارت علوم وارد شده كه بيش از اينكه به فكر توسعه علمي كشور باشند به سمت مطالبات سياسي خود حركت ميكنند.»
عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس افزود: «وقتي فضاي وزارت علوم درگير يكسري موضوعاتي ميشود كه مخل كار علمي و سالم است دغدغه اساتيد و دانشجويان از مسير علمي خارج ميشود.»
با اين تفاسير وزير سابق علوم معتقد است اين افتها را بايد به عنوان يك واقعيت پذيرفت.
كامران دانشجو نامه 4هزار استاد به رئيسجمهور را سندي بر اين ادعا دانست و با تأكيد بر اينكه بايد به دنبال علت اين اتفاق گشت و در جهت بهبود بخشيدن به آن حركت كرد، گفت: «متأسفانه ما خودمان را گول ميزنيم و اين گول زدن مدل شده. در تلويزيون زيرنويس ميكنند كه ما از رتبه 48 به رتبه 15 رسيديم، بايد سؤال كرد چه زماني ما رتبه 48 را داشتيم؟ چه زماني 15 شديم؟ در حالي كه ما در دوره اصلاحات چهل و يكم بوديم و قبل از آن چهل و هشتم بوديم. بعد در هشت سال رشد كرديم و آمديم شديم پانزدهم و حالا دو درجه افت كرديم و متأسفانه به رتبه 17 تنزل پيدا كرديم.» وي با ابراز تأسف از ارائه آمارهاي غلط به جامعه ادامه داد: «ما دولت قبل را با 5/1 درصد رشد تحويل گرفتيم و زماني كه وزارت را تحويل داديم رشد ما 3/2 درصد بود كه الآن به 7/1 رسيده است، يعني 5 دهم افت كردهايم.»
نگاه منفعتطلبانه به دانشگاه
نگاه منفعتطلبانه در بيشتر مراكز علمي و دانشگاهي و رواج روحيه چانهزني براي دريافت نمره را ميتوان از دلايل مهم افت علمي در كشور به شمار آورد و ميتوان به وضوح ديد كه بيشترين رويكرد در بدنه دانشگاهها، نگاه درآمدزدايي است نه نگاه علمي و نخبهپرور.
«تأكيد دانشگاهها بر چارچوب نظري قالب شده به جاي چارچوبهاي عملي و مباني مهارتي يكي از مهمترين دلايل افت علمي در كشور است و بر همين اساس ايران در زمينه تبديل دانش به صنعت رتبه خوبي ندارد.»
نادر كريمي، رئيس دانشگاه علمي كاربردي قند كرج با عنوان كردن مطلب فوق و با اشاره به نقش دولت در اين مسئله گفت: «طبيعي است كه بايد اين بحث را از سمت دستگاههاي ذيربط بررسي كنيم كه در اين بين، آموزش عالي رسالت سنگيني به دوش دارد. شايد يك بازنگري در چارچوب مدرسين دانشگاهها، بازنگري در تدوين برنامهها، نحوه فارغالتحصيل شدن و ادامه تحصيل دانشجويان بتواند كمك شاياني در جلوگيري از اين افت داشته باشد.»
يكي از اعضاي هيئت علمي دانشگاه آزاد ياسوج نيز با تأكيد بر اينكه متأسفانه امروز بيشترين رويكرد در بدنه دانشگاههاي ايران نگاه درآمدزدايي و منفعتطلبي است كه باعث افت محسوس علمي در بدنه علمي كشور شده است، تصريح كرد: «خود مسئولان اذعان كردهاند كه در تمامي دانشگاههاي كشور اعم از دولتي و غيردولتي صندليهاي خالي بدون دانشجو وجود دارد كه يكي از مهمترين عوامل اين موضوع، نبود كنكور و ورود دانشجو به بدنه علمي كشور بدون امتحان ورودي است.»
دكترحسين فياضبخش به نبود تخصص كافي در هيئتهاي علمي، استادان و استاديارها اشاره كرد و ادامه داد: «وقتي هرم علمي جوابگو نباشد و نسبت به جمعيت دانشجو، استاديار و هيئت علمي بدون تخصص افزايش يابد، افت علمي بهوجود ميآيد.»
با گذري به دانشگاههاي كشور به خوبي ميتوان ديد كه نبود كيفيت لازم در برخورداري از زيرساختها يكي از عوامل اصلي افت علمي در ايران است. متأسفانه در حال حاضر ساختار علمي در دانشگاههاي كشور به دليل رشد فزاينده كمي، ديگر آن ساختار نخبهپروري را ندارد.
هرچند بيش از 4هزار استاد دانشگاه با نگارش نامهاي براي شخص رئيسجمهور رسماً از افت علمي ايران در جهان ابراز نگراني كرده و نسبت به بهوجود آمدن چنين شرايطي هشدار دادهاند اما بايد پذيرفت كه اگر امروز جلوي اين افت گرفته نشود و ايدهاي كه در حال رواج توسعه كمي در بدنه دانشگاههاي كشور است متوقف نشود، مضرات اين افت علمي در طولاني مدت صدمات جبران ناپذيري را در بحث علمي به كشور وارد خواهد كرد.
