جهاد
عنوان یکی از فروع دین واز جمله ارکان عبادی در فرهنگ اسلامی است که به گونه های مختلفی از کوشش در راه خدا- به خصوص جنگ در
راه دین –اطلاق شده است .
از
نظر لغوی"جهاد " بر وزن فعال از ریشه ی "جهد" به معنای کوشیدن
است.اما در کاربرد اصطلاحی آن جهاد از صورت دیگری از مصدر "مجاهده" به
کار رفته است. در کار برد اصطلاحی، جهاد در تمام مواردی که به کار رفته ؛ همواره
افزون بر معنای کوشش وتلاش ودر بردارنده ی معنای رویارویی با یک طرف مقابل بوده
است.
***
موضوع
جهاد به دلیل حساسیت وآثار گسترده ای که بر تحولات جامعه اسلامی ونظم جهانی دارد،
موضوع تحلیل های بسیار قرار گرفته که در نتیجه آن ، دید گاه های مختلفی تولید و
عرضه شده است.
در
این نوشته به دو دید گاه کلی در ارتباط با جهاد می پردازیم که این دید گاه ها
عبارتند از:
جهاد ؛قتال برای دین
در
این دیدگاه جهاد به مصداق کامل قتال ارزیابی وسیاستی شناسانده می شود که به کاربرد
خشونت برای سرکوب حریف با اغراض زیر دلالت دارد:
الف-
سیانت از بلاد ،نظام وجامعه اسلامی در قبال تعرض دشمن خارجی که به جهاد دفاعی
شناسانده شده واز حیث عقلی وشرعی برای آن تاییدات بسیار می توان سراغ گرفت(طوسی ،
1387،موسوی خمینی، بیتا،هیکل،1417؛ابن تیمیه،1368)
ب-
تقویت نظم وثبات داخلی جامعه اسلامی در قبال باغی که به دلیل سرکشی وتمرد، مستوجب
برخورد فزیکی شده است.(عمید زنجانی ،1385)
ج-
مبارزه با کافران به منظور توسعه کلمه الله که از آن به عنوان جهاد ابتدایی یاد
شده والبته پیرامون وجود یاحتی جواز آن، بحث های بسیاری مطرح است.(عمید
زنجانی،1383)
جهاد؛ دفاع از دین
در این دیدگاه سه مصداق مذکور
مورد نقد قرار گرفته، وگونه آن ها از قلمرو جهاد خارج می گردد.برای مثال می توان
اصول این دیدگاه رابه شرح زیر برشمرد:
الف- نفی وجوب جهاد ابتدایی ،
بدین صورت که ان را از حیث معنا وکاربرد خارج از گفتمان اسلامی می داند(صالحی نجف
ابادی ،1382)
ب- تحدید در دفاع به گونه ای که برای این اقدام
ضروری ، شروطی را قائل می شوند تا ازاین طریق مانع از کار برد گسترده ی آن شوند
.این مورد با مستند به آیات شریفه65 و66 از سوره ی مبارکه انفال و مواردی از این
قبیل : پایداری را گام نخست در جهد دانسته وجنگ دفاعی را در مرحله بعدی قرار می
دهند.برخی دیگر قائل به شرط تعداد هسنتد و دو برابر بودن دشمن را دلیل وجوب جهاد دفاعی
دانسته اند که در نهایت حکایت از تحدید گرایی جهاد توسط ایشان دارد.(صالحی نجف
آبادی ،1382)
چنان چه ملا حظه می شود، نزد این گروه حداکثر
وجوب جهاد دفاعی اثبات می شود وسایر گزینه ها با ادله مختلف از ماهیتی یا مصداقی
نفی یا خارج می گردد.همان گونه که گفته شد ، دیدگاه های مطرح شده در خصوص جهاد آن
را همسان با قتال دانسته اند. که در مواردی جنبه تدافعی دارد وبه دنبال تبیین یک
رویکرد جدید به مثابه اقدامی نرم افزار گرایانه است که می توان ان را به جنگ نرم
تعبیر کرد. مصداق این رویکرد جهاد دو گفتمان قابل بررسی است.
نخست ، جنگ سخت با واژه قتال
دوم جنگ نرم که در زیر مجموعه واژه جهاد از ان یاد شده است ودر واقع فلسفه وبنیاد
آن مشتمل بر اقدامات نرم افزارانه ای است که تلاش دارد از طریق نقد مبانی معرفتی
غلط قدرت های نامشروع حاکم ، به نفی ساختار های متعصب سیاسی اجتماعی منتهی شود.در
نتیجه هر گونه اقدام سیاسی ، فرهنگی واجتماعی که در قالب های مختلف سخنرانی ،
نگارش مطالب، تبلیغ و شبکه های اجتماعی
و.....به منظور تبیین ماهیت غلط وکفر گونه قدرت های نامشروع وتجاوز حاکم برگزار
شود، خود مصداقی از جهاد وگونه ای از جنگ نرم محسوب شده ودر نتیجه از فضایل
وپاداشهایی که خدا وند برای مجاهدین در نظر گرفته شد بهره مند خواهد شد.
جزف نای براین باور است که
هرچند قدرت نرم وسخت درهم تنیده اند ولی قدرت نرم به قدرت سخت وابسته نیست.به گفته
ی نای ، قدرت نرم توانایی به دست آوردن خواسته ها از طریق مجذوب کردن- به جای
اجبارو با امتیاز دادن – است.وی معتقد است این کار از طریق جذابیت های مفصلی ،
دیده های سیاسی وسیاست ها صورت می گیرد.زمانی که سیاست های ما د چشم دیگران مشوعیت
دارد ، قدرت نرم ما تقویت شده است در واقع زمانی که شما دیگران را وادار می کنید
ایده های شما وآنچه که شما می خواهید آن را بیذیرند، بدون این که برای این کار
هزینه ی زیادی (امتیاز یا اجبار) صرف کنید درآن صورت شما از قدرت نرم استفاده کرده
اید.(گلشن،1387)
به عبارت دیگر قدرت نرم ، جلب نمودن مردم
واستفاده از قدرت اجتماعی ومعنوی ان ها به جای اجبار انهاست. در نهایت طرح کلی که
برای قدرت نرم ارائه شده توانایی نفوذ وتاثیر گذاری برافکار ، اندیشه ها وبا هدف
تحمیل خواست وارداده از طریق جلب نظر ومتقاعد ساختن دولت وملت بدون استفاده از زور
واجبار فزیکی است.
با پیشرفت علم وتکنولوژی در
عصر حاضر- جنگ ها نیز متحول شده اند که دوگونه ی اصلی آن عبارت اند از:
1- جنگ سخت: که
برمبانی کار برد خوشونت امیز برای رسیدن به هدف خاص طراحی واجرا می شود.
2- جنگ نرم : که
برمبنای کاربرد ابزارهای پیشرفته جهت تاپیر گذاری بررفتار وعملکرد افراد ورسیدن به
اهداف خاص طراحی واجرا می شود.جنگ نرم در واقع مبین راهبرد نرم افزارانه ای است که
در اسلام به عنوان جهاد تامین وعملیاتی می شود.جهاد به جنگ نرم دلالت دارد ، البته
باید تصریح نمود که جهاد راهبردی نرم افزارانه است وشمول آن به مراتب بیشتر از جنگ
نرم با دشمن می باشد.بدین معنا که جنگ نرم بادشمن از مصادیق جهاد به شمار می اید.
ويژگيهاي جنگ نرم
1ـ اقدامات خود را آشكار و علني
انجام ميدهد و در شكل و بستر قانوني عمل مينمايد.
2ـ پديده جنگ نرم بطئي ، آرام
و خزنده عمل نموده ، به طور تدريجي در جامعه شكل ميگيرد و افراد به سختي متوجه تكوين
آن ميگردند.؟
3ـ جنگ نرم يك جنگ نامحسوس است
، يعني ماهيت جنگ در آن پيدا نيست.
4ـ مسالمت آميز بوده و جنبة غير
خشونتي دارد و لذا در برخوردهاي سطحي حساسيتي را در جامعه و حكومت بر نميانگيزد.
5ـ از ابزارها و روشها و بستر
هاي فرهنگي ، سياسي و اجتماعي مثل اینترنت، شبکه های اجتماعی، ماهواره، رسانه ها و
غيره استفاده مي نمايد.
6ـ جنگ نرم ، جنگي است ميان دانشگاه
و انديشه ورزان كشور با مراكز تئوري پردازي دشمن.
7ـ رسانه ها و اینترنت (شبکه های
اجتماعی) به عنوان ستون اصلي شاكله جنگ نرم و ابزار فرهنگي كاربردي جهت تأثير گذاري
بر افكار عمومي ، ركن اساسي مبارزه را تشكيل ميدهند.
8ـ در براندازي نرم از رسانه هاي
داخلي كشور براي ساقط كردن حاکمیت همان کشور استفاده ميشود.
9ـ مخاطب جنگ نرم عموم مردم هستند
و قشر خاصي را در بر نميگيرد.
10ـ معمولاً اهداف اصلي پنهان
دارد و منافقانه عمل ميشود . لذا درك سازماندهي پنهان مجريان آنها به راحتي امكان
پذير نيست و گاه بسيار مشكل است.
11ـ در جنگ نرم افراد به راحتي
متوجه انحراف و گرويدن به دشمن نشده و مسير صحيح را همان ميداند كه در آن ورود پيدا
كرده و بر آن پافشاري ميكند.
12ـ تأثير بي نظيري در تسليم ناخودآگاه
ملتها و تمكين آنها به خواست قدرتهاي سلطه گر دارد.
13ـ چون غفلت از اجراي توطئه در
ذهنيت اجتماعي و امنيتي حاكم ميگردد ، سطح تأثير گذاري تهديد تشديد گرديده و مؤثرترين
الگوي رفتاري تهديد امنيتي با مطلوبيت نهايي براي دشمن شكل ميگيرد.
14ـ ارزيابي جنگ نرم و تشخيص ميزان
شكست و پيروزي در آن بسيار سخت و تقريباً غير ممكن است.
اهداف جنگ نرم
1-استحاله فرهنگی
2-استحاله سیاسی وتخریب چهره های
ارزشی ونهادهای انقلابی مانند سپاه وبسیج
3- ایجادناامنی و شایعه
4-تفرقه واختلاف درونی
5-ترویج روحیه نا امیدی وکسالت
به جای شادابی ونشاط
6- ترویج بی تفاوتی دربرابرمسائل
مهم کشور
7- تقویت نارضایتی ودامن زدن به
آن واختلافات قومی وسیاسی و...
8-تلاش برای بحرانی جلوه دادن
اوضاع کشور
9- تضعیف ساختار سیاسی وبراندازی
ابزارهای جنگ نرم امروزی
1- سایتهای اینترنتی
2- شبکه های جتماعی (وات ساپ،وایبر، تانگو و ...)
3- ماهواره
4- تلفن های همراه
5- پیامک ها و مطالب مختلف در شبکه های اجتماعی
6- فرستادن کلیپ ها ضد اسلامی در شبکه های اجتماعی
7- فرستادن موسیقی کلاسیک وسنتی در شبکه های اجتماعی
8- شایعه پراکنی در شبکه های اجتماعی
9- استفاده ازمناسبت های مختلف
در شبکه های اجتماعی
10- عرفانهای نوین وکاذب در شبکه های اجتماعی
11- سخنرانی های مذهبی ، علمی
وسیاسی در شبکه های اجتماعی
12- فرقه های گوناگون در شبکه
های اجتماعی( بهائیت ، شیطان پرستی ، صوفی گری و......)
بازيگران جنگ نرم
آمريكا و جريان صهيونيسم بينالملل
برای عملياتی ساختن جنگ نرم عليه حکومت های اسلامی، طی سالهای گذشته راهكارهای مختلفی
آزمايش كردهاند. شبکهسازی، گزینه جدید امریکا برای مقابله با حکومت های اسلامی خصوصاعلیه جمهوری اسلامی ایران،
امروزه با ایجاد شبکه های اجتماعی (وات ساپ، وایبر، تانگو، لاین و...) بر افکار عمومی
تاثیر می گذارد. بر همین اساس امریکا استراتژی شبکهسازی خود را بر این اصول قرار داده
است:
1-به چالش کشیدن مفاهیم اسلامی
به وسیله ارزشهای دمکراتیک غربی و بازتعریف اسلام مطابق برداشت خود
2. تلاش برای معکوس کردن جریان
ایدهها و ترجمه و انتشار گسترده کتابهای مهم متفکران و روشنفکران غربی در میان مسلمانان
با هدف ترویج اسلام غربی
3.تلاش برای گسترش انگارههای
غربی و تفاسیر رادیکال و متعصبانه از اسلام از مسلمانان در جوامع دیگر
4.حمایت از رسانههای طرفدار غرب
5.ترویج برابری جنسیتی به شیوه
غربی
6.هواداری سیاسی از اسلامگرایان
سکولار در راستای شکلدهی به محیط سیاسی و حقوقی جهان اسلام به شیوه غربی
مقام معظم رهبری می فرمایند:
رسانه ها و دستگاه هاي تبليغاتي
و اطلاعاتي وابسته به استكبار، ميدان دارترين عناصر دشمنان استقلال ملت ها براي به
آشوب كشيدن ملت ها هستند؛ براي اينكه اينها را از مسيري كه دارند حركت مي كنند، منصرف
كنند. دستورالعمل هايشان براي گروه هاي غافل
و نادان اغتشاشگر توي رسانه هاي خودشان به طور علني دارد پخش مي شود: اين جوري با پليس
درگير بشويد؛ اين جوري عليه بسيج حرف بزنيد؛ اين جوري توي خيابان اغتشاش ايجاد كنيد؛
اين جوري تخريب كنيد؛ اين جوري آتش بزنيد. (29/4/1388)
نتیجه
:
نتیجه
می گیریم که لازم است حاکمان ورهبران جوامع اسلامی با توجه به شرایط جامعه
وامکانات در اختیار ، راهبرد های جهاد را درمقابله با انحرافات خارجی ونفاق های
داخلی وخارجی اتخاذ نماید، چرا که به نظر می رسد شایسته ترین راه به منظور مقابله
با انحرافات خارجی وداخلی ، تلاش برای رشد وتعالی مبانی معرفتی واعتقادی جامعه
اسلامی می باشد.
