ايران در جايگاه ششمين كشور در معرض تهديد و خطرپذيري بالاي زلزله قرار دارد و زندگي 18 ميليون ايراني به دليل وجود بافتهاي فرسوده و نيمه پايدار در بخش شهري و روستايي در معرض تهديد زلزله قرار دارد و صاحب نظران معتقدند كه با روند فعلي نوسازي و احيا۲۰۰ سال زمان براي نوسازي بافتهاي فرسوده نياز است. اين در حالي است كه حوادث بزرگي در كشور پيش رو داريم ولي اينكه براي اين حوادث و بحرانها چه كاري انجام دادهايم، همچنان بيپاسخ مانده است. چراكه بسياري از مسئولان مربوطه فقط دم از آمادگي و كمبود بودجه ميزنند، اين در حالي است كه براي مديريت بحران در سه زمان قبل، بعد و حين وقوع حوادث اقدامات پايداري متناسب با حادثهخيز بودن كشور صورت نگرفته است. بر اين اساس كه مديريت بحران در كشور ما بهرغم توجه ظاهري به آن در حاشيه ديده ميشود، چراكه با توجه به اهميت اين مديريت در كشور و نقش آن در توسعه پايدار، هنوز برنامه مدون و بودجه مشخصي براي اين مهم در نظر گرفته نشده است و همچنان برنامهريزي مشخصي براي زمانهاي بحران در نظر گرفته نشده است هرچند در برخي بخشها همچون سازمان مديريت بحران شهر تهران تلاشهايي براي اين مهم صورت گرفته است ولي لازم است تا تهديدات طبيعي و غير طبيعي كشور به صورت اصولي و كارآمد اقدامات لازم انجام گيرد. به واقع كشور اين پتانسيل و ظرفيت را دارد كه براي پيشگيري و كاهش خسارتهاي جاني و مالي اقدامات لازم را از نظر علمي و عملياتي انجام دهد.
زلزلهخيزي در شهر تهران يكي از تهديداتي است كه در اين شهر اتفاق ميافتد و به دليل وجود بافتهاي فرسوده و ناپايدار همواره سرمايههاي انساني و غيرانساني در معرض تهديد جدي قرار دارد و توجه به مديريت بحران و كاهش خطرپذيري ميتواند گام اول براي كاهش خسارتهاي جاني و مالي باشد. در اين زمينه اولين كنفرانس بينالمللي كاهش خطرپذيري و مديريت بحران در مناطق شهري برگزار شد كه رصد مسائل مطرح شده نقاط ضعف در زمينه مديريت بحران و كاهش خطرپذيري را آشكار ساخت.
آسيبهاي زلزله تهران قابل مديريت است
محمد باقر قاليباف شهردار تهران در كنفرانس بينالمللي كاهش خطرپذيري و مديريت بحران در مناطق شهري با اشاره به اقدامات انجام شده براي افزايش ايمني شهر تهران در برابر بحران گفت: بيش از يكصد سوله مديريت بحران در شهر ساخته شده و تجهيزات شهر تهران براي مقابله با بحران سه برابر افزايش يافته است ولي تا رسيدن به شرايط مطلوب راه زيادي است. به گفته وي مطالعات نشان داده است كه ما بايد موضوع كاهش خطرپذيري در مناطق و به خصوص شهرها را جدي بگيريم، چراكه شهرها جان و مال مردم را در دل خود جاي دادهاند و بايد نسبت به مديريت بحران در اين شهرها اهتمام ويژه داشت.
شهردار تهران با بيان اينكه كاهش خطرپذيري بحران در شهرها را بايد به عنوان يك فرآيند طولانيمدت در نظر گرفت، به تأثير رسانهها در موفقيت كاهش خطرپذيري اشاره كرد و گفت: هنگامي كه حادثهاي بزرگ همچون نپال و بم رخ ميدهد، رسانهها افكارعمومي را بيدار ميكنند؛ اين در حالي است كه اين مسئله اثرات منفي درپي دارد و بايد رسانهها و سازمانهاي مسئول همچون هلالاحمر اطلاعرساني را در طول زندگي مردم و نه فقط در هنگام زلزله، انجام دهند و بايد پيشگيري و كاهش آسيبپذيري به واسطه آموزش و در زمانهاي مختلف و به صورت مداوم ايجاد شود. قاليباف خاطرنشان كرد: شهر تهران به دليل جمعيت بسيار بالا به صورت محلهاي اداره ميشود، به گونهاي كه در هر مرحله گروههاي دوام براي پوشش حوادث احتمالي با اولويت زمينلرزه تشكيل شده است. همچنين ۱۰۰ سوله مديريت بحران در شهر تهران ايجاد شده و تجهيزات نيز افزايش سه برابري داشتهاند و با اينكه در شرايط خوبي به سر ميبريم، اما كافي نيست. تجربه بينالمللي كشورهاي شركتكننده در اين كنفرانس ميتواند براي بهتر شدن وضعيت در شهر تهران كمككننده باشد.
انتقاد از صدور پروانه ساخت روي گسلها
اسماعيل نجار، رئيس مديريت بحران كشور با بيان اينكه ساخت و ساز در شهر و موضوع تاب آوري مردم در برابر حوادث بسيار اهميت دارد، گفت: آموزش نقش بزرگي در افزايش تابآوري ايفا ميكند و اين در حالي است كه آموزشهاي فعلي در حوزه قبل، حين و بعد از آن كافي نيست. وي با اشاره به ساخت و سازهاي انجام شده در تهران افزود: دقت داشته باشيد كه يك بارندگي چه ترافيكي در تهران ايجاد ميكند؛ اين در حالي است كه اگر حادثهاي همچون زلزله در تهران رخ دهد، مشكلات بيشتري را شاهد خواهيم بود. رئيس مديريت بحران كشور با بيان اينكه بايد مديريت سنتي بحران را كنار بگذاريم، گفت: در حوزه ساخت و ساز نظارت دستگاه متولي بسيار اهميت دارد و سازمان نظام مهندسي براي هر متر مربع پول ميگيرد تا نظارت ساختوساز داشته باشد.
وي با بيان اينكه در حوزه ساخت و ساز كمتوجه هستيم، گفت: دولت و مجلس در حوزه افزايش بودجه سازمان مديريت بحران اهتمام ورزيده و شاهد افزايش 5 درصدي بودجه در اين حوزه هستيم.
وي در بخش ديگري از سخنان خود با بيان اينكه نظارت بر ساخت و سازهاي انجام شده تهران حلقه مفقوده است، گفت: جاي سؤال است كه بهرغم شناسايي گسلها چرا براي ساخت ساختمان روي گسلها پروانه صادر ميشود.
ضرورت تاب آوري شهري در برابر بلايا
همچنين علي اصغر احمدي، دبيركل جمعيت هلال با تأكيد بر اينكه بدون شك پيچيدگي فزاينده در بستر و چارچوبهاي شهري چالشهاي فراواني را براي برنامهريزي و اجراي موفق مديريت بحران و كاهش خطرپذيري ايجاد كرده است، تصريح كرد: در اين راستا، همكاريهاي چند بخشي ميان همه سازمانها و مؤسسات دولتي و غيردولتي ضروري به نظر ميرسد. لذا شايسته است همه ما در جمعيتهاي ملي صليب سرخ و هلال احمر همكاري با دستگاهها و سازمانهاي مختلف از جمله بخشهاي دولتي مسئول، بخش خصوصي، مراجع علمي و دانشگاهها و سازمانهاي جامعه محور را گسترش بخشيم.
تهران آماده بحران نيست
همچنين در ادامه اين كنفرانس رئيس جمعيت هلالاحمر ايران ميزان آمادگي در تهران براي مقابله با بحرانهاي احتمالي را مورد اشاره قرار داد و گفت: زيرساختهاي شهر تهران آمادگي لازم براي پشت سر گذاشتن بحران را ندارد و لازم است بخشهاي مسئول در اين زمينه همكاري بيشتري داشته باشند.
اميرمحسن ضيايي با بيان اينكه همه ما گرد هم آمدهايم تا با بحث و گفتوگو به راههايي براي آمادگي مؤثرتر براي پاسخگويي به يكي از بزرگترين چالشهاي ملتها و جوامع (حوادث طبيعي و غيرطبيعي) دست يابيم، گفت: رشد شهرنشيني و تغييرات آب و هوايي دو رويداد بسيار مهم در قرن بيست و يكم است.
53 درصد ، زندگي شهري در جمعيت جهان
وي با بيان اينكه براي اولين بار در تاريخ بشر در سال ۲۰۰۸ ميانگين جمعيت ساكنان شهرها و نواحي شهري از جمعيت روستايي پيشي گرفت، گفت: در حال حاضر ۵۳ درصد از جمعيت جهان در نواحي شهري زندگي ميكنند و انتظار ميرود تا سال ۲۰۵۰ اين رقم به ۷۵ درصد برسد. وي با بيان اينكه رشد سريع و اغلب بدون برنامه شهرنشيني، توسعه اقتصادي - اجتماعي ملتها و جوامع را مختل كرده و سبب آسيبهاي بيشتري شده است، گفت: رشد بدون برنامه شهرنشيني از عوامل اصلي مخاطرهآميزي است كه منجر به فجاياي گسترده ميشود. ضيايي با بيان اينكه تاريخچه سوانح مهم در سالهاي اخير همچون زلزله هائيتي و. . . نشان ميدهد كه چگونه سوانح و خطرات شهري به شكل فزايندهاي حيات و اموال جوامع را به مخاطره مياندازد، گفت: بايد خاطرنشان كنم خطرات شهري تنها محدود به كشورهاي در حال توسعه نيست، بلكه كشورهاي پيشرفته نيز در معرض خطر سوانح هستند و در حال حاضر بسياري از ابتكارات و برنامههاي كاهش خطرپذيري شهري در كشورهاي توسعه يافته در حال اجراست. وي با بيان اينكه اصل بنيادين كاهش خطرپذيري شهري ايجاد و توسعه تابآوري افراد و جوامع در شهرهاست، گفت: خانوادهها عامل اصلي افزايش تابآوري هستند و نقش اساسي در اجراي سياستها و برنامههاي جامعه محور ايفا ميكنند. اميرمحسن ضيايي با بيان اينكه وجه اجتماعي و مردمي كاهش خطرپذيري سوانح به شكل گستردهاي در چارچوبهاي بينالمللي گنجانده شده، گفت: جمعيتهاي صليبسرخ و هلالاحمر همواره در شهرها حضور داشته و پيشگام مديريت سوانح و كاهش خطرپذيري بودهاند، اما با توجه به افزايش پيچيدگي شهرنشيني، ما ناچار به افزايش ظرفيتهاي عملياتي و سازماني خود به منظور افزايش تأثيرگذاري فعاليتهايمان هستيم. از سوي ديگر علي اصغر احمدي، دبيركل جمعيت هلال احمر در اختتاميه كنفرانس بينالمللي كاهش خطرپذيري و مديريت بحران در مناطق شهري گفت: ما هنوز در آغاز راه طولاني رسيدن به جايگاه و وضعيت مطلوب هستيم. حجم و گستره سوانح طبيعي و بحرانهاي اقتصادي و همچنين اجتماعي و نيز خشونتها و درگيريهاي مسلحانه در گوشه و كنار دنيا هشداردهنده است. به گفته وي بنابراين ما بايد به صورت مستمر در جهت تقويت ظرفيتها و تواناييهاي خود، شناخت بهتر نيازها و اولويتهاي جوامع و افراد آسيبپذير و نيازمند در شهرها و ارتقاي كارآمدي و اثربخشي برنامههاي بشردوستانه خود تلاش كنيم.
