پرورش کودکان به سبک زندگی اسلامی

قلب را می توان هم عرش رحمان کرد و هم لانه شیطان

مفهوم سبک زندگی بر این اندیشه مبتنی است که هر فردی در زندگی اجتماعی خود از الگو یا طرح رفتاری مشخص پیروی می کند. سبک زندگی تصمیم های هستند که هر کسی از روی اختیار درباره نحوه عمل روزمره خود اتخاذ می کند. چنین تصمیم هایی بر اساس چه اعتقاداتی و یا چه کسانی اتخاذ می گردد که بر اساس آن باعث تاثیر می گذارد.

اعتقادات دینی به عنوان مجموعه ای از اعتقادات، بایدها و نباید ها و نیز ارزش های اختصاصی و تعمیم یافته از موثرترین تکیه گاه های روانی به شمار می رود که قادر است معنای زندگی را در لحظه لحظه های عمر فراهم سازد و در شرایطی خاص نیز با فراهم سازی تکیه گاه تبیینی، فرد را از تعلیق و بی معنایی نجات دهد.(بهرامی احسان،1378) دین و مذهب یکی از اساسی ترین و مهمترین نهاد هایی است که جامعه بشری به خود دیده است، به طوری که هیچگاه بشر خارج از این پدیده زندگی نکرده و همراه بدان پناه برده است. بنا به فرموده ی قرآن کریم در) سوره ی بقره آیه132( ،خداوند این آیین پاک را برای شما برگزیده است و شما جز بر آیین اسلام نمی میرید. و در تفسیر آیه ی172 سوره ی اعراف میخوانیم که در سرشت آفرینش انسان، استعداد فطری خداشناسی و یکتاپرستی وجود دارد. بنابراین اعتراف به خداوندی خدا ریشه در فطرت انسان دارد و از ازل در اعماق روحش وجود داشته است. آمیخته شدن جسم و روح و اینکه سرگرم شدن انسان به خواسته های جسمی و دنیوی و غفلت کردن از روح خداوندی به دست فراموشی سپرده شده است،همان طور که جسم برای رشد به مواد غذایی و آب و... احتیاج دارد، روح انسان هم به پرورش نیاز دارد و باید این روح خداوند که مورد غفلت قرار گرفته شد پرورش داد. برای پرورش روح خداوندی در فطرت کودکان باید کسب زندگی اسلامی را برای آنها معنادار کنیم ما در این نوشته به پرورش کودکان به سبک زندگی اسلامی میپردازیم.

پرورش کودکان

نخستین و مهمترین پرورش کودکان این است که قلب کودک که باید عرش الرحمان شود در این دوران خالی است و هنوز به سیاهی و پلیدی گناهان نیالوده است؛ در این سالها قلب کودک مانند زمینی است که هنوز بذری در آن کشت نشده و هر چه در آن کشت میشود، به بار خواهد نشست. بنابراین می توان هر گونه صفات اخلاقی و اجتماعی را در کودک پروراند. در قلبی که خالی است، هم میتوان صداقت اخلاص و امانت کشت کرد و هم دروغ، ریا و خیانت؛ هم ایمان و توحید، هم کفر و شرک؛ هم میتوان آن را عرش رحمان کرد و هم لانه شیطان.

دومین این است که در دوران کودکی، هنوز ذهن کودک با آموزش های بی فایده و مسائل معیشتی و دنیوی هم چون خانواده و فرزندان و جمع مال مشغول نشده است. کودک فارغ از همه ی این افکار، میتواند به راحتی آموزش ها و تربیت لازم را پذیرا شود. طبق نامه ی امام علی(ع) خطاب به فرزندش امام حسن(ع) این گونه بیان میکند: قلب کودک مانند زمین خالی است که هر بذری در آن بکارند می روید، از این رو، تربیت تو را در کودکی و پیش از آنکه قلبت سخت و ذهنت مشغول شود، آغاز کردم تا تو حقیقت آنچه را که اهل تجربه مجدد آن بی نیاز می سآرند، با رای قاطع بپذیری. (نهج البلاغه ،نامه ی31 ) از این رو امام (ع) به فرزند خویش می فرماید: من تربیت تو را در این دوران آغاز کردم تا تو مجبور نباشی دست به تجربه دوباره بزنی و رنج و زحمت تجربه مجدد را تحمل کنی.

معنادار سازی سبک زندگی اسلامی

می توان گفت یادگیری سبک زندگی اسلامی زمانی اتفاق می افتد که کودکان متوجه می شوند سبک زندگی که با آن سر و کار دارند معنادار است. آنها ممکن است همیشه این موضوع را خودشان به تنهایی تشخیص ندهند و در واقع حتی بزرگسالان نیز همیشه درک سبک زندگی خود را تشخیص نمی دهند. بزرگسالانی که از خودشان به عنوان فردی که در سبک زندگی قوی است نام می بردند در به کارگیری آن دسته از مهارتهای سبک زندگی که باهدف خاص در زندگی روزمره مورد استفاده قرار میگیرد، مشکل دارند. قرار دادن کودکان در زمینه های واقعی سبک زندگی اسلامی، بهترین فرصت برای تبحر یافتن در به کارگیری رویه ها و مهارتهای سبک زندگی در اختیار آنها قرار میدهد. اگر بتوان سبک زندگی اسلامی را با علایق کودکان مرتبط کرد،سبک زندگی اسلامی برای آنها معنادار می شود. و با این کار بهتر می توانند ارتباط و کاربرد آن را دریابندری. بهترین کار این است که ما در کشورمان امتحانات رسمی و قانونی بر مهارتهای سبک زندگی اسلامی متمرکز شوند شاید بتوان این امر نشان دهنده ی درک سیاست گذاران از ضرورت برقراری ارتباط بین سبک زندگی اسلامی و زندگی واقعی و معنادار کردن آن باشد. از طرفی باید سبک زندگی اسلامی را برای کودکان آموزش داد، آموزش سبک زندگی اسلامی بر دو نوع یادگیری است؟ افقی و عمودی، سبک زندگی عمودی، به یادگیری سبک زندگی در نتبجه ی درگیر شدن با کارهای و مسائل زندگی وآقعی ، اشاره دارد و سبک زندگی افقی به رشد مهارتهای خاص سبک زندگی در زمینه مسائل واقعی اشاره می کند. مثل: خواندن نماز خواندن، کودک با نگاه کردن به پدر و مادر حداقل میتواند رکوع و سجده را بدون گفتن ذکر آنها انجام دهد و با کمی آموزش و وقت گذاشتن میتوان ذکر همین رکوع و سجده را به کودک یاد داد.وقتی کودک با مسئله و کارهای روزمره در گیر میشوند، مهارتهای آنها رشد می یابد و از راهبردهای سطوح بالاتر حرکت می کند. سبک زندگی اسلامی بخصوص برای کودکان، نباید از بافتها وزمینه های زندگی روزمره آن ها جدا باشد. در بیشتر خانواده ها که این ایده را به اجرا گذاشتند که پدر و مادر با خواندن نماز،کودکان آنها بدون آموزش توانستند این کار زیبا را بدون در نظر گرفتن آموزش صحیح، آن را به نحو احسنت انجام دهند. همان گونه تلاش برای نشان دادن سبک زندگی اسلامی در بافت زندگی می تواند مفید باشد، بازیها یا کارهای سرگرم کننده ای که در منزل انجام داده می شوند، مثل: بازیها_داستان های آموزنده_تصاویر آموزند که هر گونه صفات اخلاقی و اجتماعی را در کودک می پروراند، مفید باشند.