رساله كوتاهي كه از آن سخن ميرود، متن سخنان دكتر شريعتي، آيتالله خامنهاي (رهبر معظم انقلاب اسلامي)، استاد فخرالدين حجازي و استاد شهيد آيتالله مطهري در مجلسي است كه در حدود سال 1355 در تهران برگزار شد. مطالبي كه در اين محفل مطرح شده است بهخوبي فضاي فكري و فرهنگي جامعه، خصوصاً دانشجويان و روشنفكران آن زمان يعني سالهاي نزديك به انقلاب اسلامي را نشان ميدهد و خواننده را به 86 سال قبل بازميگرداند و در آن فضا قرار ميدهد. اين سخنان ضمن اينكه ويژگيهاي فكري هر يك از صاحبنظران فوق را آشكار ميسازد، حاكي از نكتهسنجي، انحرافشناسي و استقامت رأي شهيد آيتالله مطهري است. مطالعه اين رساله درسهايي نيز براي امروز ما دارد و براي همگان مفيد است. بهتر است شرح آن مجلس را از زبان استاد مطهري در كتاب «نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير» بخوانيم: «اكنون برخي از آنها در خارج از ايران به سر ميبرند و بعضي در تبعيدند و برخي به رحمت حق پيوستهاند.
طبعاً به حكم موقعيت و زمان و به حكم اينكه حضار مجلس همه مسلمان و علاقهمند بودند و به حكم اينكه چند نفر از حضار جزو صاحبنظران به شمار ميرفتند، از آن سه چهار نفر و من تقاضا شد بحثي را مطرح كنيم كه براي حضار مفيد و سودمند باشد. دوستان ديگر هر كدام مطالب مفيد و سودمندي اظهار كردند و به نوبه خود از آنها بهره بردم و استفاده كردم.
اين بنده مردد و در انديشه بودم كه چه مطلبي را مطرح كنم، خصوصاً با توجه به آنكه همه گفتهها ضبط ميشد و اين سخن در ميان بود كه همه اينها به عنوان پيام به دانشجو پخش ميشود. در اين بين يكي از افراد غير مسئول جلسه جملهاي گفت كه همان موضوع قسمت عمده سخنانم شد. خلاصه آنچه كه آن فرد گفت اين بود: بايد مردم را از شرّ اين درياي معارف (معارف اسلامي) راحت كرد. نظر به اينكه فكر ميكنم آنچه در آن جلسه گفتهام براي اين بحث كه در آن هستيم مفيد است، آن را در اينجا بازگو ميكنم....» (1)
به هر روي اين اثر ارجمند چالشهاي پيش روي انديشه ديني درآن دوران را به نيكي بازمينماياند و نظرگاه شهيد آيتالله مطهري و به ويژه حساسيتهاي ايشان را درصيانت از مرزهاي عقايد و ايدئولوژي اسلامي آشكار ميسازد. مطالعه اين اثر، ميتواند مددكار پژوهندگان تاريخ انقلاب اسلامي باشد و چنين باد.
پينوشت:
(1) نهضتهاي اسلامي در صد ساله اخير، صص 71 و 72
