پس از بيانيه لوزان، چالش اصلي بين تيم مذاكرهكننده ايراني و امريكايي بحث «برداشتن تحريمها»ي ايران توسط غربيهاست، موضوعي كه به نظر ميرسد تا 10تيرماه همچنان به عنوان اصليترين موضوع مذاكرات باقي بماند.
اين در حالي است كه مقامات و رسانههاي غربي طي روزهاي اخير تأكيد ميكنند كه اولا «بخشي اندك» از تحريمها «تعليق» و نه «لغو» ميشود، آن هم در مدت زماني «طولاني» و نه به صورت «يكجا و فوري».
اين تنها يك بعد از تفسير جانبدارانه غرب از چگونگي برداشته شدن تحريمهاست، بعد مهمتر را بايد برنامه ويژه كنگره براي «تحريمهاي جديد و فوري بعد از توافقنامه جامع» دانست.
استراتژي جديد ايالات متحده
پايگاه امريكايي «المانيتور» در گزارشي كه اخيراً در خروجي خود منتشر كرده، به تاسيس يك كارگروه جديد در كنگره امريكا اشاره ميكند كه وظيفه آن اعمال تحريمهاي فوري و جديد عليه ايران در صورت رسيدن به توافق هستهاي ميان تهران و واشنگتن است. بخشي از اين گزارش در ادامه ميآيد: يك كارگروه تازه تأسيس در كنگره كه مأموريت آن كنترل منابع مالي گروههاي تروريستي است، در همان جلسه افتتاحيه خود در ۲۲ آوريل توجهش را روي ايران متمركز كرد.
نگراني از اينكه در صورت حصول يك توافق هستهاي، ايران بتواند به حدود ۱۳۰ ميليارد دلار از پولهاي بلوكه شده خود دسترسي پيدا كند و از آن در جهت حمايت از حزب الله و ديگر گروههاي نيابتي خود استفاده كند، موضوع مركزي جلسه كميسيون اخير كميته امور مالي مجلس نمايندگان امريكا بود. شاهدان و متخصصاني كه در اين جلسه شركت كرده بودند تمهيدات گوناگوني را به اعضاي كميسيون، براي مسدود كردن راه ايران پيشنهاد كردند. از آن جمله بايد از قرار دادن تعداد بيشتري از مسئولان ايران و نيز شركتهاي صوري كه در نقل و انتقال پول شركت دارند، در ليست سياه، نام برد.
المانيتور در ادامه گزارش خود به نقل از يكي از كارشناسان حاضر در جلسه مذكور، «خوان زاراته» كه قبلا از مقامات بلندپايه خزانهداري امريكا بوده است بيان ميكند: «من فكر ميكنم كنگره در اين مورد مسئوليت دارد كه اطمينان حاصل شود كه اين فعاليتها ادامه نخواهد يافت و اينكه در صورت يك توافق هستهاي، ما خودمان را با از ميان برداشتن تحريمهايي كه زمينههاي ديگر را نيز شامل ميشوند (از جمله تروريسم) فلج نخواهيم كرد.»
نقش حياتي تحريم براي غرب از زبان امريكاييها
همانطور كه اشاره شد «تحريم» واژهاي است كه بيشتر از هر واژه ديگري طي 18 ماه گذشته از سوي دولتمردان امريكايي مورد استفاده قرار گرفته است و نمونههايي از به كارگيري اين واژه توسط امريكاييها را ميتوان اينگونه ذكر كرد: تنها سه روز پس از گفتوگوي تلفني اوباما با روحاني، وي در ديدار با بنيامين نتانياهو، نخستوزير اسرائيل كه به واشنگتن سفر كرده، ميگويد: «تحريمها ايران را پاي ميز مذاكره كشاند.»
اوباما همچنين دراسفندماه 92 و در مصاحبه با بلومبرگ هم ميگويد: «منطق تحريمها اين بود كه آنها را به ميز مذاكره بياورد.»
وي در آبان همينسال و در اولين سخنراني خود پس از شكست در سنا باز هم تكرار ميكند: «تحريمها باعث شده است كه ايران پاي ميز مذاكرات بيايد.» اگرچه بخشي از اين تكرار تعمدي، با هدف تبليغاتي و اثرگذاري روي افكار عمومي دنيا بوده اما نميتوان از اين به سادگي گذشت كه ايالات متحده همچنان به تحريم به عنوان يك ابزار راهبردي و پيشبرنده اهداف نظام سلطه نگاه ميكند، آنگونه كه جان كري در جلسه استماع سنا در آذرماه 92 بيان ميكند: «بايد در نظر داشت كه تحريمها يك هدف نيستند، بلكه ابزاري هستند براي آنكه ايران را به ميز مذاكره بياورند.» وندي شرمن هم به مانند همفكران خود در ايالات متحده امريكا براي چندمين بار و در اواسط اسفندماه 93 در آستانه مذاكرات مونترو سوئيس در سخناني قابلتأمل، موضوع «ابزار راهبردي بودن تحريمها براي پيشبرد سياستهاي امريكا» را بار ديگر عينيت ميبخشد و تأكيد ميكند كه لغو تمامي تحريمها در توافقنامه جامع غيرممكن است و ساختار تحريمها همچنان پس از توافق جامع احتمالي حفظ شده و استمرار خواهد داشت. وي در نشست «سياست امريكا در آسياي شرقي» در انديشكده كارنگي با اشاره به احتمال توافق نهايي در روزهاي آتي بيان ميكند: «تمام تحريمهاي ما عليه ايران درباره حمايت از تروريسم باقي ميماند، تمام تحريمهاي حقوق بشري باقي ميماند، تمام نگرانيها درباره بيثباتسازي خاورميانه باقي ميماند و اين مسئله براي يك زمان بسيار طولاني باقي ميماند.»
با توجه به آنچه ذكر شد اين مسئله مطرح ميشود كه امريكاييها بنابر اهداف خود ارادهاي براي لغو تحريمها ندارند و به احتمال فراوان در توافقنامه جامع هم در بهترين حالت بخشي از آن را تعليق- يا حداكثر لغو- خواهند كرد، چراكه آنها ادعا ميكنند تنها ابزار اثرگذار براي تغيير محاسبات راهبردي جمهوري اسلامي ايران تحريم است و نميخواهند حجم تحريمهاي برداشته شده را آنقدر گسترده كنند كه هدف نهاييشان از بين برود.
با برقرار ماندن تحريمهاي غيرهستهاي هيچ شركتي ريسك حضور در ايران را نخواهد پذيرفت
بخش ديگري از تفكرات غربيها بر مبناي ضرورت حفظ ساختار رژيم تحريمها عليه كشورمان را هم يك انديشكده انگليسي بيان ميكند.
تام كيتينگ، محقق انديشكده سلطنتي روسي انگليس اخيراً در گزارشي به لزوم باقي ماندن تحريمها عليه جمهوري اسلامي ايران اشاره و در بخشي از آن بيان ميكند: «برقرار ماندن تحريمهاي غيرهستهاي (تروريسم، حقوق بشر و... ) باعث خواهد شد بسياري از شركتهاي جهان عملا ريسك حضور در اقتصاد ايران را حتي پس از يك توافق نهايي نپذيرند.»
راهبرد اصلي امريكا چيست؟
هدف امريكاييها هم اين است كه با حربه استمرار «توقف رشد و پيشرفت هستهاي ايران» نه تنها الگوي انقلاب اسلامي را مخدوش كنند بلكه قدرت روزافزون جمهوري اسلامي ايران را هم متوقف ساخته و از تبديل شدن ايران به قدرتي فرامنطقهاي جلوگيري كنند و در آينده با ايران تضعيف شده روبهرو شوند. بر همين اساس امريكاييها شيوه برخورد خود در مذاكرات را «پلكاني» انتخاب كرده و تلاش دارند با تعديل قدرت چانهزني تيم ايراني، در توافق جامع هم با گرفتن امتيازات عيني و «لحظهاي» و دادن تعهدات كلي و «زمانبر»، جمهوري اسلامي ايران را به راهبرد نهايي خود (برخورد با ايران تضعيف شده) نزديك كنند. اين در شرايطي است كه امريكا تلاش ميكند تيم ايراني به شيوه برخورد «آني» روي آورده و مانند ژنو3 امتيازات «كلي» در مقابل «عيني» را بپذيرد.
موضع رهبري در اين باره چيست؟
رهبر معظم انقلاب اسلامي هم به موازات تحركات طرفهاي غربي سياستهايي را اتخاذ كردهاند و بر مبناي آن موضعگيري شفافي را بيان نمودهاند.
معظمله در ديدار فرماندهان نيروي هوايي در 19 بهمن ماه 93 كشور با اشاره به اظهارات مقامات امريكايي مبني بر برداشته نشدن تحريمهاي بينالمللي عليه كشورمان ميفرمايند: «... تحريمها بايستي ـ اگر چنانچه حالا خداي متعال مقدر فرموده بود و توانستند به يك توافقي برسند- در همان روز توافق بهطور كامل لغو بشود؛ اين بايد اتّفاق بيفتد. اگر قرار باشد كه لغو تحريمها باز متوقّف بشود بر يك فرآيند ديگري، پس چرا ما اصلاً مذاكره كرديم؟ اصلاً مذاكره و نشستن پشت ميز مذاكره و بحث كردن و بگومگو كردن براي چه بود؟ براي همين بود كه تحريمها برداشته بشود؛ اين را باز بخواهند متوقّف كنند به يك چيز ديگري، اصلاً قابل قبول نيست.» ايشان همچنين در موضع ديگري در 29 بهمنماه همان سال ميفرمايند: «دشمن با اصل انقلاب مخالف است و حتي با قبول ديكتههاي آن در مسئله هستهاي نيز تحريمها برداشته نخواهد شد.»
رهبر انقلاب در ادامه در ديدار مداحان كشور هم با تأكيد بر لغو يك جاي تحريمها بيان مينمايند: اين موضوع بسيار مهم است و تحريمها بايد در همان روز توافق به طور كامل لغو شوند... اگر قرار باشد لغو تحريمها به يك فرآيند جديد مرتبط شود، اساس مذاكرات بيمعنا خواهد بود، زيرا هدف از مذاكرات برداشته شدن تحريمهاست.
به هر روي آنچه در پايان بايد مورد توجه قرار داد اين موضوع است كه تيم مذاكرهكننده كشورمان بايد نهايت دقت و خرد را در تنظيم متن توافقنامه جامع صورت دهد تا طرف غربي تا حد امكان به اهداف خود در اين باره دست نيابد، البته لازمه اين كار بدون ترديد همان چيزي است كه مقام معظم رهبري در قالب توصيه به دولتمردان بيان مينمايند: ... نبايد فريب لبخند طرف مقابل را خورد و نبايد به وعدههاي نقد او اعتماد كرد، نمونه بارز اين مسئله، مواضع و سخنان رئيسجمهور امريكا بعد از بيانيه اخير(لوزان ) است.
