حكايت شبكههاي اجتماعي حالا شده حكايت دو روي سكه، يك روي سكه نقش اين شبكهها در توسعه ارتباطات و ايجاد تحول در اين حوزه و استفادههاي مفيد از اين شبكههاست و روي ديگر سكه نيز ضررهاي جبرانناپذير اين شبكهها و سوءاستفاده افراد سودجو از طريق اين پلهاي ارتباطي است. نگاهي به صفحات حوادث روزنامهها به خوبي بيانگر اين است كه در چند سال اخير موضوعات جديدي به پروندههاي قضايي اضافه شده كه اين موضوعات مرتبط با برخي از افراد عضو شبكههاي اجتماعي است. از كلاهبرداري و سوءاستفاده گرفته تا مسائل غيراخلاقي و ارتباطات خارج از عرف و شرع و حتي مسائل امنيتي و سياسي. اما آنچه در اين گزارش قصد داريم به آن بپردازيم، موضوع پيامهايي با محتواي ضدديني و ضدارزشي است كه به شكلهاي گوناگون در شبكههاي اجتماعي رد و بدل ميشود. پيامهايي كه در نگاه اول شايد حتي زيبا هم به نظر برسد اما در حقيقت تيري است كه از سوي سربازان دشمن در فضاي مجازي به سمت ما پرتاب ميشود و اگر راه سنگر گرفتن در مقابل اين تير را ندانيم و راههاي مقابله با اين تك در فضاي مجازي را بلد نباشيم به راحتي در تيررس حملات دشمن قرار گرفته و بدون اينكه متوجه بشويم رفتهرفته تغييراتي در افكار، انديشهها، اعتقادات، فرهنگ، آداب و سبك زندگيمان به وجود ميآيد و زماني به خود ميآييم كه شايد ديگر كار از كار گذشته باشد.
يكي از همكارانم تعريف ميكرد كه چندي پيش از طرف يكي از اعضاي گروهي كه عضو آن هستم يك پيام روي گوشيام ارسال شد كه در ظاهر متن بسيار زيبايي داشت و در نگاه اول به اصطلاح جمله عميقي به نظر ميرسيد.
جمله كه تمام ميشود به اسمي كه در پايان جمله نوشته شده است ميرسم. اما با خواندن اسم به يكباره خشكم ميزند. پايان جمله در يك گيومه نوشته شده «احمد كسروي»، اين يعني اينكه گوينده اين جمله احمد كسروي است و زماني كه دوباره و چند باره جمله را ميخوانم به نكتههايي ميرسم كه در ابتدا به آن توجه نكردم. تعجبم بيشتر ميشود. به اين فكر ميكنم كه چقدر راحت در شبكههاي اجتماعي ميشود هر پيامي را توليد و پخش كرد.
درباره احمد كسروي و انديشههايش قبل از اين اطلاعاتي داشتم و مقداري مطالعه كرده بودم اما با خواندن اين جمله و ديدن پيامهايي با مضمون انتشار صحبتهاي وي، كنجكاويام بيشتر شد تا درباره اين فرد بيشتر تحقيق كنم. وقتي دامنه تحقيقاتم را افزايش ميدهم تازه متوجه ميشوم كه احمد كسروي تنها يك فرد روشنفكرمآب نيست كه حالا مورد علاقه عدهاي قرار گرفته باشد بلكه او يك فرد سكولار، ضددين، ضد اهلبيت و دشمن تشيع است كه توسط گروه فدائيان اسلام به خاطر تفكرات منحرف و رفتارهاي ناشايست و دشمني با دين و مذهب اعدام انقلابي شده است.
با اين حال برايم جالب است بدانم كه انديشه، افكار و آثار و جملات كسروي و امثال او چگونه از شبكههاي اجتماعي سردرآورده است. تحقيق كه ميكنم ميبينم برخيهاي ديگر نيز اين نوع پيامها را روي گوشي تلفن همراه خود دريافت ميكنند اما نكتهاي كه آزارم ميدهد اين است كه بسياري از آنها نميدانند اين جملات و نوشتهها از چه كسي است و كسي كه اين جملات از او در فضاي مجازي و شبكههاي اجتماعي منتشر شده است كيست و داراي چه تفكراتي است؟
كنجكاويام در اين باره بيشتر ميشود براي همين به سراغ چند نفر ديگر از همكاران و دوستانم ميروم و وقتي با آنها صحبت ميكنم متوجه ميشوم اين گونه پيامها از افراد مختلف براي آنها نيز ارسال ميشود. اين گونه به نظر ميرسد كه برخي از كاربران شبكههاي اجتماعي هيچگونه آشنايي با شخصيت و تفكرات و انديشههاي گوينده اين جملات ندارند و خواسته يا ناخواسته جملات و موضوعاتي را در شبكههاي اجتماعي دست به دست ميكنند كه آثار و نتايج خوبي به دنبال ندارد. البته اين موضوع را نبايد فراموش كرد كه اين احتمال وجود دارد كه برخي از اين پيامها به صورت شبكهاي و برنامهريزي شده و با هدف و قصد مشخصي براي كاربران ايراني و مسلمان ارسال ميشود. فراموش نكنيم در حال حاضر ما با يك جنگ نرم روبهرو هستيم و در اين ميان هر فرد ايراني و مسلمان بايد به عنوان يك سرباز در اين جنگ نرم به مقابله با نقشههاي شوم كساني بپردازد كه اين بار به شكل ديگري به جنگ با ملت و اعتقادات ايرانيان مسلمان آمدهاند. نگاهي به فعاليتها و اظهارنظرهاي شخصيتها، مسئولان، كارشناسان و فعالان غربي، امريكايي و اسرائيلي كه يد طولايي در مبارزه با ملت مسلمان ايران دارند به خوبي نشاندهنده اين است كه ما به واقع با يك جنگ بزرگ به نام جنگ نرم روبهرو هستيم به گونهاي كه طرف مقابل با استفاده از تمام ظرفيتهاي خود مانند ظرفيتهاي رسانهاي به دنبال تضعيف، تخريب و ضرب زدن به ماست.
هنوز صحبتهاي «هنري ليونر» را كه به عنوان فقيه ديني در اسرائيل فعاليت ميكند، فراموش نكردهايم كه همين چند وقت پيش در يك سخنراني اعلام كرد كه همكاران ما شب و روز در واتساپ در حال تلاش براي تضعيف اسلام در بين مسلمانان هستند. اين يعني اينكه جنگ رسانهاي از سالها قبل آغاز شده است و هر كاربر ايراني در حقيقت خود يك سرباز در اين جنگ رسانهاي است، جنگي كه با استفاده از تمامي ظرفيتهاي رسانهاي عليه ايران اسلامي شروع شده است.
ترويج خرافهپرستي روي ديگر سكه
صحبتها و اظهارنظر شخصيت معلومالحالي مانند «هنري ليونر» به خوبي مشخص ميكند كه بسياري از اين پيامها و موضوعاتي كه در برخي از شبكههاي اجتماعي رد و بدل ميشود با هدف مشخص و با پشتيباني سرويسهاي امريكايي و اسرائيلي است. اين سرويسها بنا بر اعتراف و اظهارنظر سردمداران خود به دنبال تضعيف اسلام از راهها و اشكال مختلف هستند. بنابراين در اين ميان نبايد از ديگر روزنههاي خطر فعاليتهاي اين گروهها غافل بود. يكي ديگر از فعاليتهاي گروههاي غربي و وابسته به صهيونيسم كه به شكل برنامهريزي شده و كاملاً هدفدار به دنبال تضعيف اعتقادات مسلمانان و ضربه زدن به فرهنگ ناب ايراني- اسلامي هستند، ترويج خرافهپرستي است.
باز هم براي روشنتر شدن موضوع به ذكر يك مثال ميپردازيم. شايد شما هم به خاطر داشته باشيد كه در سالهاي گذشته در برخي از مساجد يا حرم امامزادگان در پشت جلد قرآن، مفاتيح و كتب ادعيه مطالبي را درباره برخي از معصومين (ع) مينوشتند و از خواننده اين متن ميخواستند تا آن را براي چند نفر ديگر نيز ارسال كند و در غير اين صورت اتفاق بدي براي او ميافتد.
اما حالا ديگر كار از اين گذشته است كه پشت جلد مفاتيح، قرآن يا زيارتنامه در مكانهايي مانند مسجد يا حرم امامزادگان شاهد نوشتن موضوعاتي با اين مضمون باشيم كه يكي از ائمه معصومين (ع)، چنين خوابي را ديدهاند و اگر فلان كار را نكنيد فلان اتفاق خواهد افتاد. حالا اين موضوعات به شبكههاي اجتماعي نيز كشيده شده است و گاهي اوقات در برخي از شبكههاي اجتماعي مانند واتساپ شاهد اين هستم كه جملهاي يا دعايي به نام يكي از معصومين (ع)، ارسال ميشود و در پايان آن آمده است كه اگر اين جمله را به مثلاً 20 نفر ديگر يا 30 نفر ديگر ارسال نكنيد تا فردا براي شما اتفاق بدي رخ خواهد داد. اينگونه رفتارها باعث شده است تا برخي از كاربران كه نگاهي سادهلوحانه دارند اين موضوعات را باور كرده و خيلي راحت اسير اين بازيها شوند. رجوعي به صحبتهاي «هنري ليونر» فقيه ديني اسرائيل ابعاد اين كار غيراخلاقي را بيشتر نمايان ميكند.
وي در صحبتهاي خود در خصوص برنامههاي خود و همفكرانش در خصوص ترويج خرافه و آسيب زدن به اعتقادات مسلمانان از طريق شبكههاي اجتماعي ميگويد: ما با طراحي پيامهاي فارسي، عربي، تركي و اردويي و آوردن نام پيامبر و ائمه، در آخر پيامها مينويسيم آن را براي 10 نفر بفرست تا امروز معجزه ببيني! با گذشت آن مدت مسلمانان ميبينند كه خبري از معجزه نيست، پس آن را خرافات تلقي ميكنند و اينگونه ايمانشان را كمكم از دست ميدهند. البته نبايد فراموش كرد كه اين گونه فعاليتهاي هنري ليونر و همفكرانش سود اقتصادي نيز براي آنها دارد كه در گزارش ديگري ميتوان به صورت ويژه بررسي كرد و به آن پرداخت.
دو نمونه روشن
اين گونه به نظر ميرسد كه فعاليت هنري ليونر و همكارانش محدود به چند گروه كوچك نيست بلكه آنها با استفاده از ظرفيتهاي رسانهاي و آن طور كه خودش گفته است به صورت شبانهروزي به دنبال ترويج مسائل خرافي در شبكههاي اجتماعي مختلف و گروههاي گوناگون هستند. همين هفته گذشته بود كه روي گوشي تلفن همراه يكي از همكارانم كه عضو يكي از شبكههاي اجتماعي است پيامي آمده بود كه به خوابي اشاره داشت، خوابي كه در آن حضرت امام رضا(ع) از بانواني كه با وضعيت حجاب نامناسب به زيارت ايشان ميآيند انتقاد كرده و فرمودهاند به زناني كه به زيارت من ميآيند بگوييد حجاب خود را رعايت كنند چراكه پوشش زننده آنها در هنگام زيارت باعث ميشود تا من از آنها راضي نباشم. در ادامه اين پيام آمده بود براي ترويج معارف اهل بيت و در جهت مقابله با تهاجم فرهنگي غرب و موضوع اسفبار حجاب زننده برخي از خانمها اين پيام را به 10 نفر ديگر نيز ارسال كن و اگر اين كار را نكني تا 24 ساعت آينده براي خودت يا همسر و فرزندانت اتفاق بدي خواهد افتاد.
خوشبختانه از آنجايي كه اين همكار من فردي معتقد و باسواد و اهل مطالعه است به هيچوجه اين پيام را كه يك نوع جديد از ترويج خرافه است جدي نگرفت و هيچوقت هم آن را براي 10 نفر ديگر ارسال نكرد. الان بيشتر از يك هفته از اين موضوع ميگذرد و نه تنها براي خودش بلكه براي هيچ يك از نزديكانش هيچ اتفاقي نيفتاده است.
ماه گذشته نيز پيامي روي گوشي تلفن همراه يكي ديگر از دوستان از طريق شبكههاي اجتماعي ارسال شده بود كه در آن نوشته شده بود: «تو رو به امام زمان قسم ميدم اين پيامو بخون. دختري از خوزستانم كه پزشكان از علاجم نااميد شدند. شبي خواب حضرت زينب(س)را ديدم كه در گلويم آب ريخت و شفا پيدا كردم و ازم خواست اين را به ۲۰ نفر بگم. اين پيام دست كارمندي افتاد كه اعتقاد نداشت و كارش را از دست داد، مرد ديگري اعتقاد داشت و ۲۰ميليون به دست آورد. به دست كس ديگري رسيد، عمل نكرد پسرش را از دست داد. اگه به حضرت زينب اعتقاد داري اين را واسه ۲۰ نفر بفرست...»
اينها البته تنها نمونههايي از پيامهايي هستند كه از طريق شبكههاي اجتماعي دست به دست ميشوند و در بررسي بيشتر با موضوعات ديگري نيز در شبكههاي اجتماعي آشنا ميشويم.
جنگ رسانهاي تمامعيار
همانطور كه گفته شد امروز با يك جنگ تمامعيار رسانهاي روبهرو هستيم. جنگي كه با بهرهگيري از ظرفيتهاي رسانهاي خصوصاً رسانههاي جديد مانند شبكههاي اجتماعي و در سايه غفلت و بياطلاعي برخي از افراد به دنبال مقاصد شوم خود هستند.
ترويج خرافهپرستي، شيطانپرستي، مد، غربزدگي، ارتباط با خدا به صورت مستقيم و بدون داشتن اعتقاد و ارتباط با معصومين (ع)، مسائل مرتبط با آخرالزمان، ايجاد شك و ترديد در پيروي از ولايت فقيه و انتخاب مرجع تقليد، انتشار سخنان ضد دين و ترويج انديشههاي نادرست عليه اهل بيت(ع)، ايجاد تفرقه بين شيعه و سني، انتشار سخنان كذب و انتساب آن به پيامبر و ائمه اطهار(ع) و... تنها گوشهاي از فعاليتهاي حساب شده و برنامهريزي شده شبكههاي اجتماعي است. در اين ميان كاملاً سادهانگارانه است كه گمان كنيم اين گونه مسائل در شبكههاي اجتماعي تنها يك اتفاق و يك موضوع ساده است كه از روي عمد و برنامهريزي نيست. بلكه نگاهي كوتاه و بررسي اجمالي اينگونه رفتارها به خوبي نشاندهنده برنامهريزي هدفدار در اين خصوص است. خصوصاً زماني كه شاهد اظهارنظر مسئولان و كارشناسان غربي، امريكايي و اسرائيلي در اين خصوص هستيم.
رصد دائم شبكهها
اين موضوع البته از چشم تيزبين نهادهاي امنيتي كشور دور نيست و فعاليتهاي خرابكارانه گروهها را رصد ميكنند. چندي پيش بود كه مصطفي عليزاده، كارشناس ويژه فضاي مجازي در گفتوگو با شبكه يك سيما با هشدار به ادارهكنندگان صفحات در شبكههاي اجتماعي گفت: ما به لحاظ اشراف اطلاعاتي همه شبكههاي اجتماعي را تحت نظارت داريم و كساني كه فكر ميكنند اين فضا براي آنان امن است، از فعاليتهاي خود دست بردارند. وي درباره دستگيري افرادي كه در فضاي مجازي به ترويج فساد ميپرداختند، گفت: در نيمه دوم امسال بررسيها نشان داد گروهي از صفحات ايجاد شده در فيسبوك مأموريت تغيير سبك زندگي و نهاد خانوادهها را در دستور كار خود به صورت سازمان يافته قرار دادهاند كه تعداد 350 صفحه با مديريت 36 نفر شناسايي شد. در خاتمه بايد گفت در كنار رصد و نظارت، آنچه ضروي به نظر ميرسد، فرهنگسازي براي استفاده درست از شبكههاي موبايلي است و اين موضوعي است كه تا كنون كمتر به آن پرداخته شده است.
