دور جديد مذاكرات هستهاي در حالي از شب گذشته در لوزان سوئيس با ديدار وزيران خارجه ايران و امريكا برگزار شد كه فضاي مذاكرات تحت تأثير خط و نشان كشيدنهاي طرف غربي قرار داشت.
اين دور از مذاكرات هرچند همانند مذاكرات پيشين دستور جلسه مشخصي نداشت اما با توجه به اظهارات مقامات مسئول، دستيابي به توافق سياسي هدف اين دور از مذاكرات ميباشد.
در اين دور از مذاكرات هم مقامات امريكايي تلاش كردند تا قبل از آغاز به كار رسمي گفتوگوها با طرف ايراني اظهارات تهديدآميزي را مطرح كنند، آنگونه كه جانكري، وزير امور خارجه امريكا پيش از عزيمت به سوئيس در گفتوگو با سي بياس امريكا اعلام كرد اگر در مذاكرات سوئيس تيم ايراني تصميمات سياسي اتخاذ نكند و شرايط توافق اوليه را نپذيرد، ديگر دستيابي به توافق ممكن نخواهد بود!
وي در اين باره بيان ميكند: «من عميقاً بر اين باور هستم كه تا ماه آوريل، مي يا ژوئن هيچ چيزي تغيير نخواهد كرد، اينكه بر اساس آنچه پيشتر پيشنهاد شده بود تصميمي كه نتوانيد هماكنون (در لوزان سوئيس) اتخاذ كنيد در آن زمان اتخاذ شود. اگر اين برنامه صلحآميز است، پس به توافق برسيم و من اميدوارم كه طي روزهاي آتي چنين چيزي امكانپذير باشد.»
كري با بيان اينكه تمديد مذاكرات هستهاي ايران و 1+5 غيرمحتمل است، عنوان كرد: وقتي يكشنبه شب براي اولين بار با محمدجواد ظريف (در لوزان سوئيس) ديدار و گفتوگو كنم، درك بهتري از جايي كه در حال حاضر (در فرايند مذاكرات) قرار داريم، به دست خواهم آورد.
البته تهديدات جان كري تنها به اين مورد خلاصه نميشود به صورتي كه وي اواخر هفته گذشته در كميته روابط خارجي سنا حضور پيدا ميكند و در واكنش به اين نامه بيان ميكند: «نامه سناتورهاي امريكا به ايران، اعتماد جهاني به ايالات متحده را خدشهدار كرد. اين نامه، اعتبار هزاران قرارداد بينالمللي كه امريكا آنها را امضا كرده، مورد تهديد قرار ميدهد. البته اين حق كنگره و رئيسجمهور آينده است اما در مدت ۲۹ سالي كه من در كنگره بودم، حتي يكبار هم نشنيدم و نديدم كه چنين اتفاق عجيبي بيفتد. مهم نيست كه رئيسجمهور چه كسي است؛ مسئله اينجاست كه تاكنون چنين اتفاقي هرگز رخ نداده است.»
فارغ از بازتابهاي سياسي اين اظهارات، نكته قابل توجه را بايد بار حقوقي اظهارات جان كري دانست چراكه بر اساس اظهارات 47 سناتور امريكايي و وزير امور خارجه اين كشور، توافقي كه در حال حاضر در جريان است، تنها «موافقتنامه اجرايي» دولت اوباما با طرف ايراني است كه از نظر حقوقي حاكميت امريكا هيچ الزام حقوقي براي اجراي آن نخواهد داشت و اين بدان معناست كه به احتمال فراوان كنگره و شوراي امنيت و اتحاديه اروپا با فراغ بال ميتوانند در آيندهاي نزديك دامنه تحريمها را هم افزايش داده و محدوديتهاي بيشتري را به ايران تحميل كنند.
اين در حالي است كه ظريف وزير امور خارجه كشورمان چندي پيش به صراحت بيان ميكند: «ما به قول اوباما اعتماد داريم». اين موضعگيري ميتواند پيامدهاي منفي بسياري را با خود به همراه داشته باشد و تجربيات تلخ پس از توافقنامه ژنو 3 را تكرار كند.
در واقع دل خوش بودن به قول اوباما، نه ضمانتي حقوقي براي اجراي تعهدات طرف مقابل در قبال ايران در مذاكرات خواهد داشت و نه ميتواند وضعيت اقتصاد داخل را بهبود بخشد.
البته تأييد ادعاي 47 سناتور تنها به جان كري خلاصه نشد و سخنگوي وزارت امور خارجه امريكا نيز با تأييد تلويحي اين موضوع اعلام ميكند كه توافق الزامآور، مطلوب امريكا نيست. جن ساكي در اين باره در كنفرانسي خبري گفت: «ما به دنبال دستيابي به يك توافق غيرالزامآور با ايران هستيم كه به كارگيري دوباره تحريمها عليه تهران را راحتتر ميكند. ما دستيابي به يك توافق بينالمللي غيرالزامآور را ترجيح ميدهيم چون انعطاف بيشتري براي به كارگيري دوباره تحريمها عليه ايران را در صورتي كه بفهميم اين كشور به تعهداتش عمل نميكند دارد. ما بر اين باوريم كه موفقيت اين توافق به الزامآور بودن يا نبودن قانوني آن نيست بلكه منوط به اقدامات راستيآزمايي مورد نظرمان است كه خواهان اجرايي شدنش در يك توافق جامع هستيم. همچنين موفقيت اين توافق به اين بستگي دارد كه ايران بداند ما ظرفيت به كارگيري دوباره تحريمها و افزايش آنها را در صورت عدم پايبنديشان به توافق داريم.»
جن ساكي توافقنامه ژنو را يك نمونه از تعهدات غيرالزامآور معرفي كرده و گفت: «برنامه مشترك اقدام كه در نوامبر ۲۰۱۳ ميان ايران و گروه 1+5 حاصل شد يك نمونه موفقيتآميز از يك توافق بينالمللي غيرالزامآور است چون اين توافق سبب شد تا براي اولين بار در يك دهه گذشته برنامه هستهاي ايران محدود شود و ما به شفافسازي و اقدامات راستيآزمايي بيشتر دسترسي داشته باشيم.»
البته نامهنگاري روز شنبه 250 تن از نمايندگان كنگره در ادامه تحركات مقامات امريكايي فضاي مذاكرات را با اما و اگرهاي بيشتري هم روبهرو ساخت و چشمانداز تعهد احتمالي امريكا به توافق احتمالي را با ابهامات بيشتري روبهرو ساخت.
توافق سياسي؟رويكرد هدفمند و بحث برانگيز طرف امريكايي در حالي به اوج خود رسيده كه طي روزهاي اخير ديپلماتهاي هستهاي كشورمان بر قريبالوقوع بودن توافق در اين دور از مذاكرات پافشاري داشته و برخي رسانهها صحبت از عيدي هستهاي به ميان آوردهاند. محمدجواد ظريف ۱۳ اسفند پس از مذاكرات با همتاي امريكايي خود در پاسخ به سؤالي درباره توافق سياسي به شبكه ان بيسي امريكا تصريح ميكند: «ما بسيار نزديك هستيم، بسيار نزديك و ميتوانستيم بسيار دور باشيم، اما اگر بشود همانطور كه رئيسجمهور اوباما گفت تصميم سياسي براي رسيدن به آري را بگيريم، بسيار نزديك هستيم. اما اين تصميم سياسي را بايد همه بگيرند، نه اينكه فقط توسط يك كشور اتخاذ شود و همه هم بايد از اعمال فشار غيرضروري براي جلوگيري از يك تصميم سياسي كه بايد از سوي همه براي رسيدن به يك توافق اتخاذ شود، خودداري كنند.»
همزمان با اظهارات صريح ظريف درباره نزديك بودن توافق سياسي، رئيس نهاد رياستجمهوري نيز خبر ميدهد كه «اينمذاكرات به مرحلهاي رسيده كه نتيجه آن هر چه باشد، يك پيروزي تاريخي براي ملت بزرگ ايران محسوب ميشود و اين مايه افتخار و سربلندي براي كشور است.»
چند روز پيش هم يكي ديگر از اعضاي تيم مذاكرهكننده هستهاي ايران نيز هدف از مذاكرات پيش رو را عزم تيم ايراني براي دستيابي به تفاهم سياسي عنوان كرده است.
داود محمدنياز مشاور حقوقي وزير امور خارجه و عضو تيم مذاكرهكننده هستهاي در گفتوگو با خبرگزاري نزديك به تيم هستهاي دولت گفت: با توجه به چارچوبهايي كه تا به حال به دست آمده است زمينه رسيدن به تفاهم فراهم شده است و بايد دو طرف تصميم سياسيشان را بگيرند.
وي درباره احتمال دست يافتن ايران و 1+5 در مذاكرات در لوزان سوئيس به تفاهم سياسي گفت: «همه طرفها از ابتدا بر اين نظر بودند كه هر وقت چارچوب تفاهم در هر مقطع زماني در مهلت هفت ماهه تمديد مذاكرات شكل گرفت، ديگر مذاكرات كفايت ميكند و كار روي تدوين سند جامع و كاستن از پرانتزها آغاز شود. الان تقريباً گامهاي بزرگي برداشته شده است كه بيشتر در زمينه فني بوده است. البته روي مسائل مرتبط با موضوعات سياسي از جمله نحوه برخورد با تحريمها و دوره زماني اجراي توافق نيز پيشرفتهايي داشتهايم، اما هنوز قطعي نشدهاند.»
آنچه ميتوان از اظهارات مقامات امريكايي برداشت كرد اين است كه تدارك براي تحميل يك «موافقتنامه اجرايي با دولت دو ساله اوباما» به جاي يك توافق محكم و حقوقي با «دولت امريكا» صرفنظر از تركيب دولت و كنگره، جديترين برنامه ايالات متحده در آخرين فرصتهاي باقيمانده براي توافق است كه هوشمندي طرف ايراني را ميطلبد.
توافق دومرحلهاي و غيرشفاف پذيرفته نيستدر حالي مذاكرهكنندگان كشورمان اين دور از مذاكرات را با خوشبيني شروع كرده كه امريكاييها – همانطور كه اشاره شد- بهدنبال توافقي هستند كه با دومرحلهاي كردن مذاكرات، تعهدات تفسيرپذير و غيرشفاف را بر عهده گرفته و در مواقع لازم آنها را زير پا گذاشته و تحريمهاي بيشتري عليه جمهوري اسلامي ايران وضع كنند.
مقام معظم رهبري هم با توجه به احتمال اتخاذ چنين رويكردي از سوي امريكاييها در ديدار فرماندهان نيروي هوايي ارتش در دهه فجر صراحتاً به موضوع دومرحلهاي شدن توافق اشاره و آن را رد كردند: اگر توافقي انجام شود، بايد در يك مرحله و در بردارنده كليات و جزئيات با يكديگر باشد. مفاد اين قرارداد نيز بايد روشن، واضح و غيرقابل تفسير و تأويل باشد و مفاد توافق نبايد به گونهاي باشد كه طرف مقابل كه عادت به چانهزني دارد، در قضاياي مختلف بهانهجويي كند.
ايشان همچنين در ديدار اعضاي مجلس خبرگان از آينده توافق هستهاي ابراز نگراني ميكنند و به تيم مذاكرهكننده نسبت به حيلههاي طرف مقابل هشدار ميدهند.
