ازدواج و تأخير در آن، به دفعات مكرر موضوع يك همايش چند ميليوني در كشور بود كه خودانتقادي تعدادي از دستگاههاي اجرايي كه در ارتباط با ازدواج جوانان مسئوليت مستقيم دارند، خروجي آن بود. به اضافه اينكه مثل هميشه از بودجه و سياسيكاري به عنوان پاي ثابت در تكميل مثلث كاستيهاي اجتماعي رونمايي شد.
تعداد دفعاتي كه ازدواج و تأخير در آن، دستمايه برگزاري سمينار و همايش شده از شمار خارج است، اما اين مسئله مانع آن نشد كه روز گذشته، سالن همايشهاي پژوهشگاه صنعت نفت ميزبان ميهمانان جشنواره ملي ازدواج و خانواده جوان نباشد. البته برگزاري اين همايشها و جشنوارهها، چند دستاورد هم دارد كه مهمترين آنها ايجاد حساسيت عمومي نسبت به امر ازدواج و سن تأهل و ديگري و مهمتر پر شدن گزارش عملكرد و بازده كاري و تهيه فاكتورهايي براي توجيه هزينهكرد رديفهاي بودجهاي است كه براي تسهيل ازدواج در اختيار سازمانها قرار دارد.
اما در اين بين، نكته آشكار اين است كه مسئولان و سياستگذاران روي تهديدي كه تأخير در ازدواج براي جامعه ايجاد ميكند، اتفاق نظر ندارند و به اجماع نرسيدهاند. رسانهها و صاحبنظران نيز آنقدر از تبعات اجتماعي تأخير در ازدواج و بالا رفتن سن ازدواج گفتهاند كه براي نگاه به اين مسئله واژه كم ميآورند. با اين حال جشنواره ملي خانواده و ازدواج شاهد انتقاد مقاماتي بود كه مطابق قانون، در رفع موانع ازدواج و مديريت شرايط آن در جامعه مسئوليت مستقيم دارند.
خودانتقادي، راهكار رهايي از انتقادات ديگران شهيندخت مولاوردي، معاون امور زنان و خانواده رياست جمهوري آغازگر اين خودانتقاديها بود. وي روز گذشته در اختتاميه جشنواره خانواده و ازدواج به دنبال يافتن ارتباطي ميان تورم جواني و تأخير در سن ازدواج بود و اين ارتباط را اينطور رديابي كرد: در سالهاي اخير كشور ما با پديده تورم جواني مواجه شده به طوري كه يك سوم جمعيت كشور در گروه سني ۱۵ تا ۲۹ سال قرار دارند و به دليل افزايش سهم جوانان در جمعيت، شاهد تغييرات فرهنگي و اجتماعي بودهايم.
وي دورههاي گذار فشرده جواني و به دنبال آن تغييرات سريع و مهيج تكنولوژي و تغييرات اجتماعي، تغيير در نسبت جوانان با سواد و شهرنشين كه دسترسي به رسانههاي جمعي دارند، شاخصهاي حوزه جوانان و توجه به نيازهاي آنها و تغيير در ارزشها و نگرشها در مسئله ازدواج و خانواده را از جمله مؤلفههايي خواند كه در حوزه افزايش درصد تجرد و تأخير در ازدواج و باروري و ميزان طلاق قابل مطالعهاند. ضمن اينكه معاون رئيسجمهور براي تأخير در ازدواج، سه عامل كليدي برميشمرد كه عبارتند از عدم دسترسي به همسر مناسب، ملاكهاي انتخاب و امكانناپذيري ازدواج با توجه به شرايط اقتصادي.
در مقابل ازدواج سياهنمايي ميشوداين مقام مسئول در اظهارات خود مواردي را بيان كرد كه ارتباط مستقيم با حوزه اجرا دارند و وي اداره يكي از 18 سازمان و نهاد مرتبط و مسئول در برابر ازدواج جوانان را بر عهده دارد. بنابراين توقع اين است كه سياستگذاريهاي گاه و بيگاه و ناديده گرفتن برنامههاي دولتهاي قبل در اين رابطه، همچنين اقتصاديتر كردن رويكرد صرف فرهنگي در حوزه ازدواج و اجراي قوانين موجود در اين رابطه را در دستور كار قرار دهد و در اين امر تنها به انتقاد كفايت نكند تا موهبت جمعيت جوان، قبل از اينكه به سالمندي نزديك شود به سرمايهاي بالفعل در جهت اهداف تعالي بخش كشور دربيايد. البته عضو ديگر كابينه يازدهم و سخنران بعدي اين جشنواره ملي نيز انتقاد را شاهبيت اظهارات خود قرار داد و بر شرايط ازدواج تاخت. محمود گودرزي، وزير ورزش و جوانان در عين حال گفت: نكتهاي كه بايد توجه كرد اين است كه به دنبال بررسي ريشهاي مشكلات و موانع ازدواج باشيم. در شرايط حاضر وضعيت ازدواج قابل نقد است. گرچه كشور ما در مقابل كشورهاي در حال توسعه و توسعه يافته وضعيت نامناسبي ندارد ولي در اين زمينه سياهنمايي ميشود. البته اين حساسيتهاست كه سبب اغراقها و ايجاد فضاي منفي در جامعه ميشود.
تغييرات شگرف تكنولوژي در مناسبات اجتماعي گودرزي تصريح كرد: به نظر ميرسد بايد در خصوص اين مسئله با دقت بيشتري بحث كرد و سبب دامن زدن و تشديد شرايط منفي در جامعه نشويم. اگر پيشرفتهاي مختلف و سير تحول در كشورهاي توسعهيافته را مد نظر قرار دهيم، به اين موضوع ميرسيم كه سير پرشتاب تكنولوژي، تغييرات شگرفي در مناسبات اجتماعي را سبب شده است و اين تغييرات، خانوادهها را نيز متأثر كرده است. اين در حالي است كه در حال حاضر بايد با شرايط انطباق پيدا كنيم، يعني جامعه را به بلوغي برسانيم كه خودش را با تحولات شتابنده تطابق دهد. سرعت بالاي تغييرات در خانواده به عنوان بخشي از نهاد كوچك، سبب تحولات و روابط افراد ميشود. وزير ورزش و جوانان ادامه داد: طبق تحقيقات كارشناسان، فرصتي كه افراد خانواده براي گفتوگو به ما اختصاص ميدهند، روزانه ۳۰ دقيقه است. اين در حالي است كه در گذشته چنين روندي را شاهد نبوديم. انزوا از ديگر تأثيرات تكنولوژي در خانواده است، يعني حتي اگر افراد خانواده كنار هم باشند، از نظر گفتاري و رفتاري از يكديگر فاصله گرفتهاند. اينجا تفاوت در نوع نگاههاست و طبيعي است كه اين نگاهها بر نهاد خانواده تاثير ميگذارد.
تأثير جهاني شدن بر خانوادههاوي افزود: جهاني شدن از ديگر عوامل بيروني مؤثر در خانوادههاست. در حال حاضر جهاني شدن مقولهاي است كه در آن واحد، افراد با همه جاي دنيا در ارتباط و در حال تبادل اطلاعات هستند. اين موضوع سبب از بين رفتن مرزهاي فكري، عقيدتي و جغرافيايي ميشود. كشورهايي همچون ايران هستند كه تأكيد دارند عقيده، آرمانها و مرزها بايد مورد حفاظت قرار گيرد ولي متأسفانه ما توانايي مقابله با آن را پيدا نكردهايم و هنوز در مقابل اين تغييرات، واكسن مورد نظر را پيدا نكردهايم. گودرزي بيان كرد: در حال حاضر افزايش سن ازدواج، بيرغبتي به ازدواج، اشتغال و مشكلات اقتصادي از مهمترين موانع بر سر راه ازدواج جوانان هستند.
مثلث بودجه، سياسي كاري و ازدواج وزير ورزش و جوانان با بيان اينكه رفع موانع حوزه جوانان و خانواده، همت جمعي ميطلبد، گفت: در اين حوزه هر كسي نظر خودش را ميدهد، در حالي كه بايد مجموعه خردمندان تفاهم كرده و به يك وحدت رويه برسند. گودرزي با بيان اينكه در حوزه جوانان ۱۸ سازمان مسئوليت دارند، گفت: متأسفانه هيچ كدام از اين سازمانها احساس مسئوليت نكرده و ما در طول اين مدت فعاليتي از آنها نديدهايم و همه كارها در حوزه جوانان را به بخش كوچكي در وزارت جوانان سپردهاند كه اين بخش كوچك نيز از لحاظ اعتباري بسيار ضعيف و كم توان است. اگر اين روحيه وجود داشته باشد، وضعيت بهتر نخواهد شد و احتمالاً بدتر نيز ميشود. وي از فعالان حوزه رسانه و فرهنگ خواست كه به دور از ديدگاههاي سياسي و سياستكاري با يك نوع نگرش معقول و ارزشي، به حوزه خانواده و جوانان كمك كنند تا به دور از جنجالهاي سياسي و حزبي، در اين حوزه گام برداريم. گفتني است در اين جشنواره از آيتالله اميني به عنوان چهره ماندگار حوزه ازدواج تقدير شد كه فرزند آيتالله اميني پيام وي را قرائت كرد. در اين پيام آمده است: تأخير در سن ازدواج به يكي از معضلات اصلي جوانان تبديل شده كه بايد چارهاي براي آن انديشيده شود، زيرا تشكيل خانواده ميتواند از انحرافات اجتماعي و اخلاقي بكاهد. به اعتقاد آيتالله اميني، تأكيد اصل ۱۱۰ قانون اساسي به موضوع خانواده، نشاندهنده اهميت تأكيد بر خانواده در نظام جمهوري اسلامي است.
